Số hóa quy hoạch nông thôn mới bằng GIS, hướng tới dữ liệu đồng bộ, dễ tra cứu

GIS là nền tảng dữ liệu cho quy hoạch nông thôn mới

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được thúc đẩy trên nhiều lĩnh vực, ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) được xem là một hướng tiếp cận nhằm nâng cao chất lượng quản lý quy hoạch.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được thúc đẩy trên nhiều lĩnh vực, ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) được xem là một hướng tiếp cận nhằm nâng cao chất lượng quản lý quy hoạch.

Tại Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/1/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, giai đoạn I từ năm 2026 - 2030, nội dung xây dựng, quản lý quy hoạch nông thôn mới trên nền tảng GIS đã được xác định rõ.

Ông Vũ Hồng Sơn, Giám đốc Viện Quy hoạch xây dựng phát triển nông thôn (Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn Quốc gia) cho rằng, việc áp dụng hệ thống GIS vào lĩnh vực xây dựng và quản lý quy hoạch nông thôn mới sẽ nâng cao hiệu quả công tác thiết kế. 

GIS là công cụ đắc lực cho các ban, ngành, địa phương trong việc quản lý phát triển nông thôn mới theo quy hoạch.

GIS là hệ thống có chức năng thu thập, lưu trữ, thao tác và phân tích các dữ liệu không gian để phục vụ cho các mục đích khác nhau. 

Hệ thống cơ sở dữ liệu (CSDL) quy hoạch liên thông trên nền GIS là hệ thống được thiết kế, xây dựng để quản lý các CSDL theo dạng các lớp bản đồ được tích hợp trên nền dữ liệu địa lý quốc gia trong hệ quy chiếu và hệ tọa độ quốc gia.

Hệ thống sẽ cho phép hiển thị các lớp thông tin đã được sàng lọc, phân tích, tổng hợp, tính toán theo yêu cầu truy cập thông tin của người sử dụng hệ thống. Các tính năng cơ bản của GIS gồm thu thập dữ liệu, lưu trữ, truy vấn, phân tích, hiển thị và truy xuất dữ liệu.

"Việc thiết lập Hệ thống CSDL quy hoạch liên thông trên nền GIS là nền tảng căn bản cung cấp CSDL để triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, quản lý và quy hoạch nông thôn thông minh, cũng như tích hợp các tiện ích phục vụ người dân và doanh nghiệp", ông Sơn nhấn mạnh.

Ông Lưu Đức Minh, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho biết, trước đây, chúng ta chủ yếu sử dụng phần mềm AutoCAD để vẽ hồ sơ quy hoạch, sau đó in ra giấy, ký, đóng dấu để thành hồ sơ quy hoạch được phê duyệt. 

Bản chất của AutoCAD chỉ là chuyển từ vẽ tay sang vẽ bằng máy tính, chứ không phải là một hệ thống quản lý dữ liệu.

Khi các cơ quan quản lý nhà nước cần tra cứu thông tin trong hồ sơ lưu trữ, họ phải tìm lại hồ sơ giấy hoặc mở từng file CAD để xem. Đây là cách quản lý đơn lẻ, chưa khai thác được dữ liệu một cách hiệu quả.

Với GIS, chúng ta có thể xây dựng cơ sở dữ liệu trên phạm vi toàn quốc, giúp tra cứu thông tin nhanh chóng ở bất cứ đâu. Đồng thời, dữ liệu địa lý còn hỗ trợ các bài toán phân tích, tổng hợp, phục vụ công tác quản lý một cách đồng bộ và thống nhất.

Dữ liệu thiếu đồng bộ, nhân lực còn hạn chế

Quá trình GIS hóa không chỉ đòi hỏi công nghệ mà còn cần chuẩn hóa hồ sơ cũ, bảo đảm tính liên thông và nâng cao năng lực đội ngũ thực hiện.

Theo ông Vũ Hồng Sơn, các hồ sơ quy hoạch nông thôn mới trước đây được lập qua nhiều thời kỳ, hệ tọa độ không thống nhất; nền địa hình đo đạc phục vụ quy hoạch giai đoạn trước thiếu chính xác; các đồ án quy hoạch tiếp biên có thể bị sai lệch.

Những sai lệch này đòi hỏi khi xây dựng CSDL địa lý quy hoạch phải song hành triển khai Điều chỉnh cục bộ các quy hoạch đã được phê duyệt để đảm bảo có một hệ thống dữ liệu quy hoạch đồng bộ, thống nhất.

CSDL hiện nay không đồng bộ, chưa chuẩn hóa và thiếu tính liên kết liên ngành, còn nhiều rào cản về số liệu thống kê không đầy đủ chi tiết; thiếu thông tin về hiện trạng phát triển như địa hình, địa chất, hạ tầng kỹ thuật và xã hội, mô hình số độ cao…

Theo ông Sơn, một số địa phương đã bước đầu xây dựng các hệ thống quản lý và công khai thông tin đồ án quy hoạch; tuy nhiên không có tính bền vững khi chưa đề xuất các cơ chế vận hành, cập nhật liên tục trên hệ thống.

GIS là nền tảng căn bản cung cấp CSDL để triển khai thực hiện nông thôn mới.

Ông Lưu Đức Minh cũng cho rằng, theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, tất cả các quy hoạch đều phải thực hiện GIS. Trong quá trình này có hai nhóm cần quan tâm, đó là đơn vị tư vấn và cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương.

Đối với các đơn vị tư vấn lớn, năng lực triển khai GIS cơ bản không có vấn đề. Tuy nhiên, nhiều đơn vị tư vấn nhỏ và cán bộ ở địa phương chưa nắm rõ về GIS. Vì vậy, khó khăn lớn nhất hiện nay không phải là công nghệ hay dữ liệu, mà là năng lực và trình độ chuyên môn của đội ngũ thực hiện.

Tăng cường đào tạo nhân lực, học hỏi kinh nghiệm quốc tế

Để đảm dữ liệu được triển khai thống nhất, đồng bộ, ông Vũ Hồng Sơn, Giám đốc Viện Quy hoạch xây dựng phát triển nông thôn cho rằng, cần số hóa toàn bộ dữ liệu quy hoạch, thu thập dữ liệu liên quan đến quy hoạch đang còn hiệu lực từ các bộ, ngành, địa phương.

Sớm ứng dụng quy định của Nghị định số 34/2026/NĐ-CP về việc nộp trực tuyến hồ sơ đồ án quy hoạch qua Hệ thống thông tin và CSDL quốc gia về hoạt động xây dựng để phục vụ công tác thẩm định trực tuyến.

Kết nối trực tiếp CSDL quy hoạch của các địa phương với CSDL quốc gia về hệ thống thông tin quốc gia về quy hoạch. Thiết lập quy trình cập nhật dữ liệu đồng thời theo thời gian thực ngay trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ, đồ án quy hoạch mới.

Đồng bộ hóa tất cả dữ liệu này thành một CSDL quốc gia duy nhất, bảo đảm tính nhất quán và khả năng tích hợp.

Các bộ, ngành, địa phương cập nhật và duy trì thường xuyên CSDL quy hoạch đang còn hiệu lực thuộc lĩnh vực quản lý đảm bảo tính mới nhất và đáng tin cậy của thông tin quy hoạch. 

Xây dựng CSDL quốc gia về quy hoạch, phải bảo đảm đồng bộ, thống nhất với Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung liên tục, ổn định 24/7 và bảo mật tuyệt đối dữ liệu. Tích hợp các công cụ phân tích tự động dữ liệu không gian lớn (Big Data) để hỗ trợ công tác dự báo kinh tế - kỹ thuật và ra quyết định quản lý nhà nước về xây dựng.

Ông Sơn đề xuất các bộ, ngành, địa phương phối hợp xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn nghiệp vụ liên quan đến quy hoạch, khoa học dữ liệu, công nghệ GIS; học tập kinh nghiệm nước ngoài, tăng cường hợp tác với các quốc gia và tổ chức quốc tế nhằm tiếp thu kinh nghiệm, nguồn lực, kỹ thuật.