Số hóa tư liệu chiến tranh để tiếp sức Chiến dịch 500 ngày đêm

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN)

Hành trình hợp tác bền bỉ

Phóng viên: Thưa Giáo sư, việc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN vừa phối hợp cùng Đại học Texas Tech (Hoa Kỳ) trao đổi chuyên sâu về nguồn tư liệu chiến tranh tại hội thảo quốc tế mới đây đang mở ra một hướng đi đầy triển vọng. Xin ông cho biết, hành trình hợp tác bền bỉ gần 30 năm qua giữa hai nhà trường đã tạo tiền đề như thế nào để chúng ta hướng tới việc tiếp cận và khai thác khối di sản quý giá này?

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn: Cuộc hội thảo này chính là sự kết tinh, hội tụ của một hành trình bền bỉ gần 30 năm, được vun đắp từ những năm 1990 thông qua các chuyến thăm, trao đổi và ký kết chương trình hợp tác giữa Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn với Đại học Texas Tech của Hoa Kỳ. Từ nền tảng vững chắc đó, nhiều hoạt động trao đổi cán bộ, sinh viên, đào tạo và nghiên cứu chung giữa hai đơn vị đã diễn ra liên tục và hiệu quả.

Trong quá trình hợp tác lâu dài này, chúng tôi đặc biệt lưu ý đến giá trị học thuật và thực tiễn của khối tư liệu khổng lồ liên quan đến Việt Nam giai đoạn thế kỷ XX, đặc biệt là giai đoạn nửa sau thế kỷ XX với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Hiện nay, Trung tâm Lưu trữ và Thư viện Việt Nam tại Đại học Texas Tech đang lưu trữ ước tính từ 1 đến 3 triệu trang tư liệu quý giá về cuộc chiến này.

Điều đáng quý hơn cả là trong khối di sản đó có rất nhiều tài liệu vốn thuộc về phía Việt Nam và các chiến sĩ của chúng ta, bao gồm những cuốn nhật ký, ghi chép cá nhân hoặc các văn bản bị thất lạc trong thời chiến được phía Mỹ thu lượm đưa về lưu trữ. Chính vì vậy, hội thảo lần này mang ý nghĩa vô cùng đặc biệt, bởi nó không chỉ dừng lại ở giá trị khoa học, sử học hay hợp tác quốc tế thuần túy, mà còn hướng trực tiếp tới việc giải quyết những vấn đề thực tiễn xã hội sâu sắc và nhân văn của giai đoạn hậu chiến.

Một số hoạt động tại Hội thảo khoa học quốc tế "Tư liệu, tài liệu lưu trữ về quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ: Giá trị nhân văn từ quá khứ đến tương lai".

Số hóa và đưa hàng trăm ngàn trang tài liệu về nước

Phóng viên: Được biết, nhà trường đang triển khai tiếp nhận các khối tư liệu này để phục vụ nghiên cứu trong nước. Tiến độ và định hướng của chương trình này hiện nay ra sao, thưa Giáo sư?

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn: Trong khoảng 2 năm trở lại đây, với việc tăng cường hợp tác toàn diện với Đại học Texas Tech và đặc biệt là Trung tâm Lưu trữ và Thư viện Việt Nam tại đây, hai bên đã đi đến thống nhất về việc chuyển giao từng bước các bộ tư liệu thuộc diện đã số hóa liên quan đến Việt Nam về trường chúng tôi.

Cụ thể, trong năm vừa qua, nhà trường đã chính thức tiếp nhận khoảng 60.000 trang tài liệu đầu tiên. Khối tư liệu khởi đầu này là viên gạch nền tảng quan trọng để chúng tôi hình thành Trung tâm Tư liệu Văn hiến Việt Nam hải ngoại đặt tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Mô hình hoạt động của trung tâm này bao gồm 10 khối tư liệu được phân chia gắn theo các ngôn ngữ quốc tế, trong đó tư liệu bằng tiếng Anh và từ nguồn Hoa Kỳ được định vị là một trong những khối quan trọng hàng đầu. Theo lộ trình đã cam kết, chúng tôi ước tính sẽ tiếp tục đưa khoảng 500.000 trang tài liệu nữa về nước trong vòng một vài năm tới để tổ chức khai thác triệt để, sâu rộng phục vụ cho các nghiên cứu đa ngành.

Hình ảnh hồ sơ chiến sĩ Trần Lũy được Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ tại Đại học Công nghệ Texas số hóa và trao trả cho Việt Nam.

Khai thác nhật ký chiến trường, đồng hành cùng Chiến dịch 500 ngày đêm

Phóng viên: Khối tư liệu khổng lồ này sẽ được nhà trường ứng dụng như thế nào vào thực tế, đặc biệt là đối với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đang được Đảng và Nhà nước rất quan tâm hiện nay?

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn: Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn luôn được Đảng, Nhà nước, các bộ ngành cùng các địa phương đặc biệt quan tâm sâu sắc. Ý nghĩa này càng nhân văn và thời sự hơn khi toàn quốc đang bước vào một chiến dịch đặc biệt, đó là Chiến dịch 500 ngày đêm kéo dài từ năm 2026 đến năm 2027 nhằm đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập các liệt sĩ vẫn còn nằm lại nơi chiến trường xưa.

Đối với chúng tôi, hội thảo vừa qua chỉ là một bước khởi đầu trong tổng thể chương trình hợp tác mang tính dài hạn. Đích đến tiếp theo mà nhà trường hướng tới là phải đưa các kết quả khai thác khối tư liệu chi tiết này đi vào thực tế một cách thiết thực nhất. Chúng tôi sẽ tập trung giải mã các hồ sơ, ghi chép về các trận đánh, các chiến dịch có địa danh và mốc thời gian cụ thể đang lưu trữ tại Mỹ để khoanh vùng tìm kiếm.

Đặc biệt, thông qua những trang nhật ký của các chiến sĩ Việt Nam bị thất lạc mà phía Mỹ thu lượm được, chúng ta có thể xác định được một cách cơ bản vị trí địa lý cũng như bối cảnh chiến trường tại thời điểm đó. Từ những thông tin vô giá này, nhà trường sẽ đóng góp và cung cấp dữ liệu một cách thiết thực, chính xác nhất cho Bộ Quốc phòng cùng các cơ quan, bộ ngành liên quan trực tiếp đến chính sách người có công và hậu phương quân đội. Việc phối hợp đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ không chỉ là nghĩa vụ học thuật của những người làm khoa học, mà còn là trách nhiệm xã hội cao cả và nghĩa cử tri ân sâu sắc của toàn thể nhà trường đối với thế hệ cha anh đi trước.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư!