Số hóa vùng nguyên liệu, mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản miền núi Gia Lai

Khu vực trồng chanh dây thí điểm "số hóa vùng nguyên liệu", tại Gia Lai với sự hợp tấc của Công ty Cổ phần Nafoods Group. Ảnh Hoài Nam (CTV)

SỐ HÓA VÙNG NGUYÊN LIỆU: XU HƯỚNG TẤT YẾU

Bắt đầu từ tháng 7/2026, các quy định mới về truy xuất nguồn gốc đối với cây trồng chính thức được áp dụng. Theo đó, toàn bộ dữ liệu về quá trình sản xuất phải được ghi nhận và có thể kiểm chứng. Điều này đòi hỏi việc số hóa dữ liệu về vùng trồng, quá trình canh tác, lịch thu hoạch và đóng gói phải đầy đủ, minh bạch và có thể kiểm chứng. Đây là những thông tin bắt buộc của nhiều thị trường nhập khẩu nông sản lớn.

Từ yêu cầu này, tại tỉnh Gia Lai, việc số hóa vùng nguyên liệu đã và đang được triển khai mạnh mẽ. Tỉnh này sở hữu nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, hồ tiêu, chuối, chanh dây, sầu riêng... Đây đều là những mặt hàng có nhu cầu lớn tại thị trường Trung Quốc và nhiều quốc gia trên thế giới. Chính vì thế, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, quy chuẩn đóng gói và tính minh bạch của dữ liệu sản xuất ngày càng được siết chặt.

Một ví dụ điển hình về hiệu quả của việc số hóa này là tại vùng trồng chanh dây ở phường An Phú, tỉnh Gia Lai. Anh Trần Văn Hà, người đã có hơn 15 năm gắn bó với cây chanh dây, cho biết trước đây giá chanh dây do người dân trong vùng sản xuất phụ thuộc rất nhiều vào thị trường, nhiều vụ thu hoạch được mùa năng suất cao nhưng lại bị “rớt giá”. Thế những, từ khi được Công ty Cổ phần Nafoods Group hướng dẫn thực hiện truy xuất nguồn gốc, sản phẩm chanh dây của gia đình anh Hà đã có giá ổn định hơn khi đủ điều kiện xuất khẩu sang các thị trường uy tín.

Anh Hà chia sẻ: Qua 4 năm tham gia chuỗi liên kết với Công ty Cổ phần Nafoods Group (từ năm 2022), toàn bộ quy trình sản xuất của gia đình anh được quản lý theo hệ thống truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang nhiều thị trường lớn ở nhiều quốc gia châu Âu và Trung Đông. Cũng từ đây, thu nhập từ trồng cây chanh dây xuất khẩu của gia đình anh ngày càng được nâng lên rõ rệt…

Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nafoods Group - ông Nguyễn Mạnh Hùng, cho biết doanh nghiệp ứng dụng công nghệ để số hóa truy xuất vùng trồng với mục tiêu đáp ứng nhu cầu của thị trường, nâng cao hiệu quả quản lý vùng nguyên liệu và hỗ trợ nông dân tiếp cận kỹ thuật sản xuất trên nền tảng số. Đây được coi là “bệnh viện số” dành cho cây trồng trong thời gian tới.

HỢP TÁC GIỮA DOANH NGHIỆP VÀ NÔNG DÂN: YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH NÂNG CAO GIÁ TRỊ NÔNG SẢN

Từ kết quả thành công thí điểm mô hình thực hiện chuỗi liên kết về truy xuất nguồn gốc đối với cây trồng giữa Công ty Cổ phần Nafoods Group và hộ sản xuất Trần Văn Hà ở phường An Phú cùng một số ít hộ dân trong vùng, hiện Công ty Cổ phần Nafoods Group đang triển khai số hóa dữ liệu vùng nguyên liệu chanh dây tại Gia Lai ra diện rộng với ba hợp tác xã và doanh nghiệp liên kết, thu hút khoảng 150 hộ dân tham gia.

Công ty Cổ phần Nafoods Group đang triển khai số hóa dữ liệu vùng nguyên liệu chanh dây tại Gia Lai ra diện rộng. Ảnh Hoài Nam (CTV)

Theo quy trình số hóa này, toàn bộ thông tin về quá trình trồng, chăm sóc, sử dụng vật tư và thu hoạch được cập nhật trên nền tảng số, giúp doanh nghiệp kiểm soát được chất lượng vùng nguyên liệu và người dân dễ dàng theo dõi quy trình kỹ thuật ngay trên thiết bị thông minh của mình, qua đó có thể chủ động điều tiết kế hoạch, chi phí sản xuất cho phù hợp, hiệu quả hơn. Và điều quan trọng hơn với người dân thực hiện quy trình số hóa này, là họ đã nhanh chóng chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, góp phần lan tỏa tư duy này đối với người dân khác trong vùng.

Bà Nguyễn Thị Diễm Hằng, Phó Chủ tịch Hội đồng doanh nghiệp Nông nghiệp Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty Vinanutrifood Bình Định, cho biết thời gian qua có rất nhiều lô hàng bị chậm thông quan do chưa đáp ứng yêu cầu về truy xuất vùng trồng và cơ sở đóng gói. Điều này cho thấy, cùng với chất lượng sản phẩm, dữ liệu sản xuất đang trở thành yếu tố quyết định khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu nông sản.

Theo Bà Lư Lệ Phương, Phó Giám đốc Kinh doanh Tập đoàn đầu tư Vịnh Bắc Bộ (tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc), các doanh nghiệp Trung Quốc đánh giá rất cao tiềm năng nông sản của Gia Lai nhưng đặc biệt họ rất quan tâm đến hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch sản phẩm.

Bên cạnh đó, phía nhập khẩu chúng tôi cũng mong muốn doanh nghiệp chia sẻ dữ liệu về sản lượng, lịch thu hoạch, tiêu chuẩn đóng gói, bảo quản và vận đơn điện tử để chủ động kế hoạch thu mua, rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics.

Từ chia sẻ của các doanh nghiệp xuất - nhập khẩu trong và ngoài nước nói trên cho thấy, để tăng giá trị nông sản theo hướng ổn định và phát triển bền vững, đòi hỏi cần có sự hỗ trợ, hợp tác chặt chẽ giữa 3 nhà: Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Có thể nói, công nghệ số hóa là một bước tiến mới cho nông nghiệp tỉnh Gia Lai giúp cho người dân trong tỉnh nói chung và cho người dân miền núi nói riêng khai thác thế mạnh tiềm năng của vùng đất cao nguyên trù phú rộng lớn. Điều này cũng đã được các doanh nghiệp trong và ngoài nước ghi nhận, đánh giá cao. Và họ đang tích cực chung tay cùng người dân đẩy mạnh số hóa vùng nguyên liệu, mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản của Gia Lai sang các thị trường “khó tính” nghiêm ngặt về chất lượng sản phẩm.

HƯỚNG TỚI TƯƠNG LAI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Để đáp ứng yêu cầu của thị trường, tỉnh Gia Lai đang không chỉ tiếp tục chuẩn hóa vùng trồng, mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử mà còn đầu tư nâng cấp cơ sở đóng gói đạt chuẩn.

Theo thống kê của ngành Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, từ đầu năm 2026 đến nay, tỉnh đã được cấp thêm 90 mã số vùng trồng và 13 mã số cơ sở đóng gói nông sản xuất khẩu, nâng tổng số mã số vùng trồng của tỉnh lên 400 mã số với diện tích hơn 12.000ha cùng 53 cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu sang các thị trường lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia, New Zealand,...

Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Gia Lai, ông Dương Minh Đức, cho biết địa phương đang đẩy mạnh cấp và quản lý mã số vùng trồng, chứng nhận xuất xứ sản phẩm nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu.

Việc chủ động chuẩn hóa và số hoá dữ liệu vùng nguyên liệu là cơ sở định hình niềm tin của nông sản tỉnh Gia Lai với các nhà nhập khẩu. Đây cũng là hướng liên kết giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong tỉnh nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường xuất khẩu theo hướng ổn định và bền vững.

Sự chung tay của doanh nghiệp và nông dân cùng sự hỗ trợ từ Nhà nước trong việc số hóa vùng nguyên liệu tại Gia Lai không chỉ đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế mà còn mở ra hướng đi mới cho kinh tế nông nghiệp của tỉnh.

Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ số hóa không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng thị trường xuất khẩu, đảm bảo sự phát triển bền vững và ổn định cho nông sản Gia Lai trong tương lai.