Soi chiếu hào quang lịch sử

Nối dài mạch nguồn văn hóa

Bước vào không gian văn hóa trong khuôn khổ triển lãm Những thành tựu nổi bật trong phát triển kinh tế và văn hóa Việt Nam ngày 7/2 tại Nhà Quốc hội, sức nặng của thời gian và chiều sâu văn hóa dân tộc được cô đọng trong nhiều hiện vật, đặc biệt là bản gốc Bảo vật Quốc gia trống đồng Ngọc Lũ. Trống đồng được xem là linh hồn của văn minh Đông Sơn, kể về lịch sử Việt Nam từ thuở dựng nước.

Thủ tướng Phạm Minh Chính và các đại biểu tham quan bản gốc trống đồng Ngọc Lũ trong Triển lãm “Những thành tựu nổi bật trong phát triển kinh tế và văn hóa Việt Nam”. Ảnh: Phạm Thắng

Theo chị Hoàng Thị Thu Giang, hướng dẫn viên Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trống được phát hiện năm 1893, không chỉ là đỉnh cao của nghệ thuật luyện kim, đúc đồng thời xưa mà còn là “bộ bách khoa thư” bằng hình ảnh. Với vẻ đẹp hoàn hảo, hình dáng hài hòa, cân đối, hoa văn tinh xảo, phong phú, trống đồng Ngọc Lũ hội tụ đầy đủ tri thức và quan niệm nhân sinh sâu sắc cũng như tài năng, nghệ thuật và tâm hồn của người Việt cổ, trở thành biểu tượng của văn hóa Việt Nam.

Từ tiếng trống đồng vọng nghìn năm ấy, dòng chảy văn hóa Việt Nam âm thầm tiếp biến, phát triển qua các triều đại Lý, Trần, Lê…, để rồi có bước chuyển mình vĩ đại khi gặp gỡ ánh sáng cách mạng. Thế kỷ XX, sự ra đời của Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 đặt nền móng cho một nền văn hóa “Dân tộc - Khoa học - Đại chúng”. Điểm chạm kết tinh đẹp đẽ của văn hóa Việt gắn với vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc. Nhiều hiện vật, hình ảnh triển lãm dành kể về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sinh thời, Người đặc biệt đặc biệt quan tâm đến văn hóa, coi đây là một trong bốn trụ cột (kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa) quan trọng của sự nghiệp xây dựng đất nước.

Chị Nguyễn Hà Giang, thuyết minh viên Bảo tàng Hồ Chí Minh dẫn dắt người xem đến trưng bày tài liệu Nghị quyết của UNESCO (năm 1987) tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh là anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất. Nghị quyết nêu rõ, Chủ tịch Hồ Chí Minh “là kết tinh của truyền thống văn hóa các dân tộc Việt Nam với lịch sử hàng nghìn năm, và những ý tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện khát vọng của dân tộc trong việc khẳng định bản sắc văn hóa…”. Thế nhưng, đằng sau “nhà văn hóa kiệt xuất” ấy là sự giản dị, rất đỗi đời thường. Bộ quần áo lụa nâu sờn màu, thực đơn bữa ăn đạm bạc với canh cua, tương cà... Những hiện vật tuy nhỏ bé nhưng toát lên nhân cách lớn của một vị lãnh tụ: sống khiêm nhường, gần gũi với nhân dân.

“Sinh thời, Bác từng khẳng định: Văn hóa soi đường cho quốc dân đi. Những hiện vật tại đây đã minh chứng sống động cho tư tưởng ấy - một nền tảng quan trọng để Đảng và Nhà nước ta tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, chị Nguyễn Hà Giang nói.

Chuyển mình trong thời đại mới

Bên cạnh trưng bày bản Đề cương văn hóa Việt Nam do Tổng Bí thư Trường Chinh soạn thảo năm 1943, là bản Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mới được Tổng Bí thư Tô Lâm ký ngày 7/1/2026. Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông, đó là sự tiếp nối, phát triển đặc biệt, khẳng định trong mỗi thời kỳ khác nhau, Đảng ta luôn đề cao vai trò, sức mạnh của văn hóa. Cũng chính vì vậy, ý tưởng xuyên suốt của không gian văn hóa trong Triển lãm lần này là khắc họa dòng chảy văn hóa Việt Nam liên tục qua mấy nghìn năm lịch sử, được kết tinh rực rỡ ở thời đại Hồ Chí Minh và đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới. “Đó là một dòng chảy không ngừng nghỉ, luôn vận động và phát triển”.

Thủ tướng Phạm Minh Chính và các đại biểu tham quan Triển lãm “Những thành tựu nổi bật trong phát triển kinh tế và văn hóa Việt Nam”. Ảnh: Phạm Thắng

Trong dòng chảy ấy, văn hóa Việt Nam đi từ truyền thống đến hiện đại, gắn bảo tồn di sản với đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế. Đặc biệt, trong thời đại công nghệ số, văn hóa đang trở thành nguồn lực phát triển đầy tiềm năng. Không gian trưng bày về thành tựu văn hóa giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy sự trỗi dậy mạnh mẽ của các ngành công nghiệp văn hóa. Công nghiệp văn hóa đang trở thành xu hướng và được xác định là phần quan trọng, bền vững, đóng góp vào sự tăng trưởng của đất nước. Những con số biết nói, những mô hình văn hóa sáng tạo… vẽ nên diện mạo mới của nền văn hóa dân tộc.

Về sự chuyển dịch mang tính chiến lược này, Thứ trưởng Tạ Quang Đông phân tích, bước sang giai đoạn hiện tại, câu chuyện văn hóa là sự tiếp biến. Minh chứng rõ là cuộc số hóa di sản, gắn với các dự án phục dựng điện Kính Thiên, tái dựng các công trình kiến trúc cổ trên không gian số… qua đó, giúp công chúng dễ dàng hình dung, lan tỏa giá trị văn hóa Việt. Trong lĩnh vực giải trí mới mẻ ở Việt Nam như game, chất liệu văn hóa truyền thống, từ âm nhạc, trang phục đến lịch sử… được đưa vào thế giới ảo, vừa mang lại hiệu quả kinh tế, vừa xuất khẩu văn hóa ra thế giới. Hay với lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn cũng chứng kiến cú lội ngược dòng ngoạn mục. Các show diễn nội địa thu hút lượng khán giả kỷ lục, mang lại thành công mà vài năm trước ít người dám nghĩ tới…

Với đà tăng trưởng này, Việt Nam đặt kỳ vọng đến năm 2030 có từ 5 - 10 thương hiệu quốc gia trong các ngành công nghiệp văn hóa trọng tâm, trọng điểm, khẳng định được giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế; đến năm 2045, phấn đấu các ngành công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp 9% GDP của cả nước...

“Triển lãm Những thành tựu nổi bật trong phát triển kinh tế và văn hóa Việt Nam là minh chứng sống động cho thấy Nghị quyết số 80/NQ-TW không hề xa vời mà đang đi vào cuộc sống, trở thành bệ phóng để thúc đẩy những tiềm năng sẵn có. Văn hóa Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng luôn được vun trồng, chăm lo để trường tồn, phát triển và hội nhập quốc tế đầy bản lĩnh”, Thứ trưởng Tạ Quang Đông khẳng định.

Khôi Nguyên