Sơn tra chín rộ, tạo nguồn sinh kế cho đồng bào Mông Nậm Có
Quả sơn tra (táo mèo) từ lâu là đặc sản của vùng núi cao, gắn bó với đời sống và mang lại thu nhập cho đồng bào Mông ở xã Nậm Có. Tháng 9, tháng 10 là thời điểm quả chín rộ nhất.
Ở độ cao gần 1.800 m so với mực nước biển, đỉnh Lùng Cúng là vùng lõi trồng cây sơn tra của xã Nậm Có. Loài cây này từ lâu đã trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân, nhất là đồng bào Mông.
Để thu hái sơn tra, người dân phải vượt qua những cung đường dốc, nhiều đá lên các khu vực trồng và mọc tự nhiên trên núi cao.
Khí hậu và thổ nhưỡng nơi đây tạo nên những quả sơn tra má hồng bóng đẹp, vị đặc biệt: Không quá chua; thơm, giòn, ngọt hậu và không chát.
Theo anh Chang A Páo, thôn Lùng Cúng có hơn 230 hộ thì nhà nào cũng trồng sơn tra, ít thì vài chục gốc, nhiều thì vài trăm gốc. Anh Páo cho biết, có thời điểm sơn tra được giá, thu nhập đạt khoảng 200 - 300 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, 2 năm nay giá giảm, 3 vườn với gần 900 gốc sơn tra của gia đình anh chỉ cho thu nhập khoảng từ 50 - 60 triệu đồng/năm.
Trên đỉnh Lùng Cúng còn nhiều cây sơn tra mọc tự nhiên, thân cây xù xì, phủ rêu xanh. Nhiều cây đã có tuổi đời hơn 100 năm, tạo nên những cánh rừng sơn tra mang vẻ đẹp riêng có của vùng núi cao Lùng Cúng.
Sơn tra có nhiều loại với màu sắc, hương vị khác nhau, trong đó có 2 loại chính: Loại ăn tươi (giòn, không chua, vị ngọt) và quả xô (để ngâm, làm ô mai, mứt, giấm táo). Hiện giá quả xô dao động từ 7 - 10 nghìn đồng/kg, quả ăn ngay từ 15 - 20 nghìn đồng/kg.
Ngoài những cây mọc tự nhiên, người dân Lùng Cúng còn chủ động trồng thêm để mở rộng diện tích, nâng cao thu nhập. Hiện xã Nậm Có có gần 1.300 ha sơn tra, trong đó khoảng 700 ha đã cho thu hoạch, sản lượng bình quân trên 800 tấn quả/năm, doanh thu gần 8 tỷ đồng.
Giá trị cây sơn tra không chỉ nằm ở sản lượng quả thu hoạch mà còn gắn với cảnh quan, đời sống và văn hoá truyền thống của đồng bào Mông.
Sau khi thu hái trên núi cao, sơn tra được người dân vận chuyển xuống trung tâm xã để bán cho các hợp tác xã và thương lái.
Kiểm tra chất lượng, phân loại để trả giá phù hợp.
Sơn tra sau thu hoạch được các hợp tác xã thu mua, phân loại và sơ chế, từng bước nâng cao giá trị của loại quả đặc sản vùng cao.
Từ những quả sơn tra tươi, qua các công đoạn chế biến, nhiều sản phẩm được tạo ra như ô mai táo mèo, mứt táo mèo, giấm táo mèo...
Sơn tra từ đỉnh núi Lùng Cúng đang được đưa vào chế biến thành những sản phẩm OCOP đặc trưng, nâng cao giá trị nông sản và thu nhập cho người dân vùng cao.