Sông cạn nước kéo giảm tăng trưởng kinh tế châu Âu

Mực nước sông Rhine liên tục ở mức thấp kể từ cuối tháng 5/2026. Ảnh: Marc John/Bonn.digital/picture alliance

Ngành năng lượng chịu sức ép

Châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới. Các đợt nắng nóng kéo dài cùng lượng mưa thất thường khiến mực nước trên nhiều con sông huyết mạch như Rhine, Danube hay Po xuống mức thấp kỷ lục. Hệ quả không chỉ dừng ở cảnh quan thiên nhiên thay đổi mà đang lan rộng sang những lĩnh vực giữ vai trò huyết mạch của nền kinh tế.

Theo Reuters, sản lượng thủy điện tại nhiều quốc gia giảm mạnh khi lượng nước không đủ để vận hành các nhà máy. Tại Serbia, nhà máy thủy điện Djerdap 1 lớn nhất cả nước chỉ còn hoạt động khoảng 20% công suất. Những bãi cát và sỏi vốn nằm dưới lòng sông Danube đã lộ ra, thu hẹp luồng tàu và làm giảm đáng kể khả năng phát điện.

Ngành điện hạt nhân cũng chịu tác động trực tiếp. Tại Pháp, nhiều nhà máy điện hạt nhân cũng phải giảm công suất vì mực nước sông thấp hoặc nhiệt độ nước quá cao.

Nhà máy điện hạt nhân Paks của Hungary, cung cấp gần 50% sản lượng điện quốc gia, phải ngừng hoạt động từ đầu tháng 8/2026 do mực nước sông Danube quá thấp, không đủ cung cấp nước làm mát an toàn. Romania cũng buộc phải dừng một trong hai lò phản ứng hạt nhân và lò còn lại có nguy cơ phải ngừng theo, đồng nghĩa nước này có thể mất khoảng 20% nhu cầu điện.

Khi nguồn điện suy giảm trong lúc nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh giữa mùa hè, Serbia và Hungary buộc phải tăng nhập khẩu điện trên thị trường giao ngay với chi phí cao hơn đáng kể. Tác động của hạn hán không dừng ở lĩnh vực năng lượng.

Các tuyến đường thủy, vốn là lợi thế cạnh tranh của châu Âu, cũng đang mất dần khả năng vận hành. Sông Rhine đang trải qua giai đoạn mực nước xuống thấp kéo dài, làm gián đoạn hoạt động của tuyến vận tải đường thủy nội địa quan trọng bậc nhất châu Âu.

Con sông dài hơn 1.230km này kết nối cảng Rotterdam (Hà Lan), cửa ngõ hàng hải lớn nhất châu Âu, với trung tâm công nghiệp của Đức; đồng thời cung cấp nguồn nước cho 9 quốc gia phục vụ sinh hoạt, sản xuất thủy điện và vận tải. Kể từ đầu tháng 7/2026, khối lượng hàng hóa vận chuyển từ Rotterdam theo tuyến Rhine giảm khoảng 10% so với mức thông thường do mực nước xuống thấp.

Các tàu chở dầu, hóa chất và hàng rời chịu ảnh hưởng nặng nề nhất vì mớn nước lớn. Nhiều doanh nghiệp vận tải cho biết tàu chỉ có thể chở 15-20% tải trọng thiết kế, buộc phải chia nhỏ lô hàng hoặc tăng số chuyến vận chuyển, khiến chi phí logistics leo thang.

Hiệu ứng domino

Theo DW, Viện Kinh tế thế giới Kiel (Đức) cảnh báo tình trạng này có thể làm giảm 0,1-0,2% GDP của Đức trong quý III/2026. Đây là mức suy giảm đáng kể đối với nền kinh tế vốn chỉ được dự báo tăng trưởng khoảng 0,2% trong mùa hè, đồng nghĩa nguy cơ rơi vào trạng thái đình trệ trở nên rõ rệt hơn.

Châu Âu đang trải qua mùa hè với các đợt nắng nóng khắc nghiệt liên tiếp. Ảnh: Oliver Berg/dpa/picture alliance

Áp lực càng lớn khi tuyến đường sắt vận tải dọc bờ đông sông Rhine đang đóng cửa để nâng cấp đến giữa tháng 12/2026, khiến khả năng chuyển tải từ đường thủy sang đường sắt bị hạn chế. Nông nghiệp cũng không nằm ngoài vòng xoáy. Tại Romania, nhiều cảng trên sông Danube phải tạm dừng hoạt động vì xà lan không thể cập bến.

Theo các chuyên gia thị trường ngũ cốc, điều này khiến nông dân khó đưa nông sản ra thị trường, có nguy cơ phải bán với giá thấp hơn hoặc chuyển sang vận tải đường bộ trong bối cảnh nguồn xe tải cũng thiếu hụt.

Ở Ý, lưu vực sông Po, vùng nông nghiệp quan trọng nhất cả nước, bước vào tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng, đe dọa các cánh đồng lúa và nguồn cung nước sinh hoạt cho khu vực phía bắc.

Hạn hán kéo dài đang nhanh chóng phản ánh vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Tập đoàn điện lực Verbund của Áo cho biết doanh thu nửa đầu năm giảm khoảng 370 triệu euro so với điều kiện thủy văn bình thường do sản lượng thủy điện sụt giảm.

Tập đoàn EDF của Pháp dự báo lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao (EBITDA) năm 2026 sẽ giảm khoảng 10% vì giá điện thấp kết hợp với các đợt nắng nóng làm giảm công suất phát điện.

Những con số này cho thấy biến đổi khí hậu không còn là rủi ro môi trường đơn thuần mà đã trở thành rủi ro kinh tế mang tính hệ thống. Chỉ cần mực nước sông giảm, chuỗi tác động sẽ nhanh chóng lan từ năng lượng sang logistics, nông nghiệp, công nghiệp và lợi nhuận doanh nghiệp.

Thực tế đó cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về tái cấu trúc hạ tầng thích ứng với khí hậu. Khi những dòng sông, vốn được xem là “động mạch” của nền kinh tế châu Âu, không còn vận hành ổn định như trước, khả năng chống chịu trước thời tiết cực đoan sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh không kém gì công nghệ hay năng suất.