SpaceX sắp tạo ra hàng nghìn triệu phú USD mới

Trong gần hai thập kỷ, một số nhà đầu tư nổi tiếng nhất thế giới đã âm thầm tích lũy cổ phần tại SpaceX trong khi nhà sản xuất tên lửa này gần như nằm ngoài tầm với của thị trường đại chúng. Giờ đây, khi công ty của tỷ phú Elon Musk đang hướng tới mức định giá khoảng 1.800 tỷ USD trong đợt IPO sắp tới, những khoản đầu tư sớm đó được dự báo sẽ mang lại mức lợi nhuận khổng lồ trong lịch sử đầu tư mạo hiểm.

ĐẶT CƯỢC ĐÚNG VÀO ELON MUSK

Có lẽ không một công ty quản lý tài sản truyền thống nào hưởng lợi từ SpaceX nhiều hơn Fidelity Investments. Tập đoàn có trụ sở tại Boston (Mỹ) này đã tham gia từ rất sớm thông qua nhà cựu quản lý danh mục đầu tư Gavin Baker, người bắt đầu mua cổ phần SpaceX từ năm 2015 khi công ty chỉ được định giá khoảng 10 tỷ USD. Đến ngày 31/3, SpaceX chiếm 4,7% danh mục của Fidelity Contrafund trị giá 177 tỷ USD.

SpaceX cũng chiếm 3,3% danh mục của Fidelity Blue Chip Growth Fund trị giá 103 tỷ USD và 2,6% danh mục của Fidelity Growth Company Fund với quy mô gần 99 tỷ USD.

Nhà đầu tư Ron Baron cũng bắt đầu đầu tư vào SpaceX từ năm 2017 khi SpaceX được định giá chưa đến 22 tỷ USD. Đến nay, ông đã tham gia tổng cộng 27 vòng gọi vốn của công ty. Tính đến cuối tháng 3/2026, SpaceX chiếm tới 33% tổng tài sản của quỹ Baron Partners Fund trị giá 10,4 tỷ USD và 25,5% tài sản của Baron Asset Fund, trở thành một trong những khoản đầu tư quan trọng nhất của công ty quản lý quỹ này.

“Chúng tôi tin rằng SpaceX sẽ trở thành công ty lớn nhất và có lợi nhuận cao nhất hành tinh”, ông Ron Baron phát biểu trong một buổi hội thảo trực tuyến dành cho nhà đầu tư trong tuần này. Ông cho biết các quỹ của mình đã đầu tư khoảng 2 tỷ USD vào SpaceX trong nhiều năm qua và hiện giá trị khoản đầu tư đó đã tăng lên khoảng 12 tỷ USD.

Ark Venture Fund của doanh nhân Cathie Wood cũng là một trong số những cái tên được nhắc tới nhiều nhất. Tính đến ngày 31/3, SpaceX chiếm 11,4% tổng tài sản ròng của quỹ, trở thành khoản nắm giữ lớn nhất trong danh mục đầu tư.

Bà Cathie Wood tiết lộ, Ark Venture không xem SpaceX đơn thuần là một công ty phóng tên lửa. “Thông qua Starship, Starlink và thương vụ mua lại xAI, chúng tôi tin rằng SpaceX đang xây dựng một hạ tầng trí tuệ nhân tạo tích hợp theo chiều dọc cho một nền kinh tế không gian rộng lớn hơn nhiều”, bà nói với CNBC.

Khoản đầu tư này cũng phản ánh luận điểm lớn hơn của Ark Venture về sự hội tụ công nghệ. SpaceX nằm ở giao điểm của nhiều chủ đề đổi mới cốt lõi mà Ark theo đuổi, bao gồm trí tuệ nhân tạo, robot và lưu trữ năng lượng. Bà Cathie Wood tin rằng giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của SpaceX không chỉ được thúc đẩy bởi hoạt động phóng tên lửa Falcon 9 và mạng lưới vệ tinh Starlink hiện tại, mà còn đến từ Starship - hệ thống tên lửa thế hệ mới có thể mở ra nhiều cơ hội thương mại mới trong lĩnh vực không gian.

Những khoản lợi nhuận phi thường này không chỉ phản ánh tốc độ tăng trưởng của SpaceX mà còn cho thấy giá trị của việc được tiếp cận cơ hội đầu tư. “Họ đã chấp nhận đặt cược vào Elon Musk và cuối cùng thắng lớn. Khi đã đặt cược vào Elon, vị thế cổ đông dài hạn của họ trở nên cực kỳ giá trị vì danh sách cổ đông của SpaceX được quản lý rất chặt chẽ”, ông Greg Martin, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Rainmaker Securities, nhận định.

Bảng vốn hóa cổ phần (cap table) là tài liệu thể hiện chi tiết cơ cấu sở hữu cổ phần của một doanh nghiệp. Theo ông Martin, khác với nhiều công ty khởi nghiệp thường xuyên mở rộng cơ sở cổ đông, SpaceX luôn kiểm soát rất chặt việc ai được phép đầu tư. Kết quả là những nhà đầu tư tham gia từ sớm được trao cơ hội góp vốn ở các vòng gọi vốn tiếp theo - điều mà phần lớn tổ chức đầu tư khác không thể tiếp cận.

“Khoản đặt cược ban đầu vào Elon Musk không chỉ mang lại lợi nhuận ngắn hạn mà còn cho phép họ tiếp tục rót thêm rất nhiều vốn khi doanh nghiệp ngày càng chứng minh được thành công”, ông Martin chỉ ra. Chính cơ chế này đã biến những khoản đầu tư ban đầu tương đối khiêm tốn thành các vị thế trị giá hàng tỷ USD.

Quỹ Founders Fund bắt đầu đầu tư vào SpaceX từ năm 2008, trong khi các quỹ phòng hộ như Coatue và D1 tiếp cận công ty thông qua những vòng gọi vốn tư nhân diễn ra sau đó.

Quỹ hưu trí giáo viên bang Ontario (Ontario Teachers’ Pension Plan) đã đầu tư hơn 200 triệu USD vào SpaceX từ năm 2019 thông qua một phương tiện đầu tư công nghệ mới được thành lập vào thời điểm đó. Khi ấy, quỹ hưu trí này mô tả SpaceX là một cơ hội đầu tư hấp dẫn nhờ thành tích đã được chứng minh trong việc tạo ra sự đột phá công nghệ ở lĩnh vực phóng tên lửa và tiềm năng tăng trưởng lớn trong thị trường internet băng thông rộng vệ tinh. Quỹ tài trợ đại học cũng xuất hiện trong danh sách. Đại học Washington tại St. Louis đã đầu tư khoảng 50 triệu USD vào SpaceX gần một thập kỷ trước.

NHÂN VIÊN SPACEX CŨNG SẮP THÀNH TRIỆU PHÚ

Đáng chú ý, ngay cả nhân viên của SpaceX cũng có khả năng trở thành triệu phú nhờ màn “chào sân” đầy ấn tượng của công ty. Phần lớn lợi ích này tập trung tại Brownsville, bang Texas - một trong những thành phố nghèo nhất nước Mỹ - nơi SpaceX đang sử dụng hơn 3.000 lao động tại cơ sở Starbase.

Điều khiến đợt IPO này trở nên khác thường, ngay cả theo tiêu chuẩn của Thung lũng Silicon, là việc quyền sở hữu cổ phần dường như được phân bổ xuống rất sâu trong hệ thống nhân sự của công ty. Một số ước tính được các cơ quan truyền thông dẫn lại cho thấy số lượng triệu phú mới được tạo ra trên toàn công ty có thể lên tới khoảng 4.000 người. Tuy nhiên, những con số này chưa thể được xác minh độc lập.

Michael Limas, một chuyên gia hoạch định tài chính tại Brownsville trao đổi với Bloomberg rằng nhiều lao động không thuộc khối kỹ thuật của SpaceX cũng nhận được quyền chọn cổ phiếu như một phần trong chế độ đãi ngộ. “SpaceX rất hào phóng trong việc cấp quyền chọn cổ phiếu ở nhiều cấp độ, từ lãnh đạo cho đến nhân viên tuyến đầu. Đây là điều khá đặc biệt”, ông Limas nói.

Một ví dụ được nền tảng nghiên cứu đầu tư Moby dẫn chứng cho thấy quy mô tăng trưởng đáng kinh ngạc của các khoản cổ phần này. Một người thợ hàn từng nhận khoản phân bổ cổ phần ban đầu trị giá 10.000 USD hiện được cho là đang nắm giữ số cổ phần trị giá gần 880.000 USD trước thời điểm niêm yết.

Đợt IPO của SpaceX cũng áp dụng cơ chế hạn chế chuyển nhượng cổ phiếu theo từng giai đoạn thay vì thời gian khóa giao dịch cố định 180 ngày như phần lớn doanh nghiệp khác. Theo bản cáo bạch, cơ chế này bao gồm nhiều thời điểm giải phóng cổ phiếu sớm, trong đó có một điều khoản gắn với hiệu suất thị trường. Điều khoản này sẽ được kích hoạt nếu cổ phiếu giao dịch cao hơn 30% so với giá IPO trong 5 trên 10 phiên giao dịch liên tiếp. Điều đó đồng nghĩa với việc một số nhân viên có thể hiện thực hóa tài sản mới chỉ sau vài tuần kể từ khi cổ phiếu chính thức giao dịch.

Nhưng với nhiều người, việc sở hữu cổ phiếu SpaceX cũng đi kèm không ít thách thức. Theo Bloomberg, các chuyên gia quản lý tài sản tại địa phương tiết lộ rằng nhiều nhân viên đang trải qua tâm lý lo lắng, bởi họ tin rằng đây có thể là cơ hội duy nhất trong đời để xây dựng tài sản cho nhiều thế hệ và những sai lầm về thời điểm bán cổ phiếu hay kế hoạch thuế có thể khiến họ phải trả giá đắt.

Ảnh hưởng của SpaceX đối với Brownsville đã rất rõ rệt. Brownsville từ lâu nằm trong nhóm những thành phố khó khăn nhất về kinh tế tại Mỹ. Theo dữ liệu chính phủ, thu nhập trung vị của các hộ gia đình tại đây thấp hơn khoảng một phần ba so với mức trung bình toàn quốc.

Khoảng một thập kỷ trước, SpaceX đặt chân tới khu vực này và xây dựng cơ sở phóng Starbase bên bờ Vịnh Mexico, cách trung tâm thành phố khoảng 40 km. Kể từ đó, khu vực đã thay đổi đáng kể với làn sóng chuyên gia từ California và nhiều nơi khác đổ về sinh sống và làm việc.

Giống như nhiều khu vực tập trung tài sản lớn, giá nhà ở cũng tăng nhanh. Theo nhiều nhà môi giới bất động sản và chuyên gia kinh tế, giá nhà trung vị tại khu vực đô thị Brownsville-Harlingen đã tăng khoảng 25% kể từ năm 2020, từ 185.000 USD lên 233.000 USD. Những cư dân sinh sống lâu năm, phần lớn có thu nhập khiêm tốn, đang cảm nhận rõ áp lực chi phí sinh hoạt.

Thị trưởng Brownsville John Cowen cố gắng nhìn nhận sự thay đổi theo hướng tích cực. Ông cho rằng việc thành phố được biết đến như một điểm đến đầu tư là điều rất đáng khích lệ. Không chỉ riêng SpaceX, nhiều dự án công nghiệp khác cũng đã xuất hiện sau khi công ty này hiện diện tại khu vực, bao gồm dự án xây dựng cảng xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng gần Cảng Brownsville.

Vào tháng 3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng công bố kế hoạch xây dựng một nhà máy lọc dầu trị giá 300 tỷ USD tại cảng này, dự án được cho là có thể tạo ra khoảng 500 việc làm toàn thời gian.

Tuy nhiên, liệu đợt IPO của SpaceX có thực sự mang lại những lợi ích như kỳ vọng và mức độ lan tỏa của những lợi ích đó tới một thành phố từng trải qua nhiều khó khăn vẫn còn là câu hỏi cần thời gian để trả lời.