Su-25 - 'xe tăng bay' của Liên Xô và triết lý cường kích đối đầu A-10

Cường kích Su-25 xuất hiện trong bối cảnh học thuyết quân sự Liên Xô nhấn mạnh vai trò yểm trợ hỏa lực gần cho bộ binh và lực lượng xe tăng.

Khi các cuộc xung đột cục bộ cho thấy máy bay tiêm kích đa năng khó duy trì hiệu quả ở độ cao thấp, giới thiết kế Liên Xô quyết định phát triển một loại cường kích chuyên dụng, có khả năng bay chậm, chịu đòn tốt và mang theo hỏa lực mạnh để tiêu diệt mục tiêu mặt đất.

Kết quả là cường kích Su-25, thường được NATO gọi là Frogfoot, ra đời như một nền tảng tối ưu cho nhiệm vụ này.

Về thiết kế tổng thể, cường kích Su-25 ưu tiên độ bền và khả năng sống sót. Buồng lái được bao bọc bởi giáp titan dày, có thể chống lại đạn xuyên giáp cỡ 12,7 mm và mảnh đạn từ pháo phòng không.

Các hệ thống quan trọng như điều khiển bay, nhiên liệu và thủy lực đều được bố trí phân tán và có dự phòng, giúp máy bay tiếp tục hoạt động ngay cả khi trúng đạn.

Động cơ phản lực được đặt tách rời hai bên thân, giảm nguy cơ mất lực đẩy đồng thời khi bị bắn trúng.

Hỏa lực của cường kích Su-25 là yếu tố khiến nó được coi là đối thủ xứng tầm của A-10 từ Mỹ. Vũ khí cố định là pháo hàng không hai nòng GSh-30-2 cỡ 30 mm, sử dụng đạn 30x165 mm, có tốc độ bắn khoảng 3.000 phát/phút.

Khẩu pháo này đủ sức xuyên phá xe bọc thép hạng nhẹ và gây hư hại nghiêm trọng cho xe tăng khi tấn công vào các khu vực giáp mỏng.

Ngoài pháo chính, cường kích Su-25 có 10 giá treo vũ khí, cho phép mang theo tối đa khoảng 4.400 kg tải trọng chiến đấu.

Danh mục vũ khí của cường kích Su-25 rất đa dạng, phù hợp cho nhiều kịch bản yểm trợ mặt đất. Máy bay có thể mang rocket không điều khiển cỡ 57 mm, 80 mm và 122 mm, bom rơi tự do thông thường, bom chùm chống tăng, cũng như bom dẫn đường bằng laser.

Đặc biệt, Su-25 có khả năng mang tên lửa không đối đất dẫn đường bằng laser loại Kh-25, được thiết kế để tiêu diệt xe tăng, công sự kiên cố và mục tiêu giá trị cao.

Ngoài ra, máy bay còn được trang bị tên lửa không đối không tầm ngắn để tự vệ trước các mối đe dọa trên không.

So với A-10 của Mỹ, Su-25 có triết lý thiết kế tương đồng nhưng cách tiếp cận khác biệt. Nếu A-10 được xây dựng xoay quanh pháo hàng không bắn nhanh cỡ lớn và thời gian hoạt động dài trên chiến trường, thì Su-25 nhấn mạnh khả năng linh hoạt, đơn giản và dễ bảo dưỡng trong điều kiện dã chiến.

Su-25 có thể cất hạ cánh từ đường băng ngắn, thậm chí là đường băng đất nén, giúp nó bám sát tiền tuyến và phản ứng nhanh trước yêu cầu yểm trợ của bộ binh.

Su-25 thường thực hiện các đòn tấn công ở độ cao rất thấp, lợi dụng địa hình để tránh radar và hỏa lực phòng không. Máy bay tiếp cận mục tiêu theo hướng bất ngờ, phóng rocket hoặc thả bom ở cự ly ngắn, sau đó nhanh chóng thoát ly.

Phương thức này tuy mạo hiểm nhưng cho phép gây thiệt hại lớn trong thời gian ngắn, đặc biệt hiệu quả trước đội hình xe tăng và xe bọc thép đang cơ động.

Khả năng chịu đòn của cường kích Su-25 đã được kiểm chứng trong nhiều cuộc xung đột, nơi máy bay vẫn có thể quay về căn cứ dù thân vỏ bị hư hại nặng. Điều này tạo ra lợi thế tâm lý rõ rệt, bởi phi công sẵn sàng bay thấp và chấp nhận rủi ro để hoàn thành nhiệm vụ yểm trợ.

Đối với lực lượng mặt đất đối phương, sự xuất hiện của cường kích Su-25 đồng nghĩa với áp lực liên tục từ hỏa lực trên không, tương tự như cảm giác mà A-10 gây ra trên các chiến trường khác.

Ở góc độ chiến lược, cường kích Su-25 cho thấy giá trị của một nền tảng cường kích chuyên dụng trong chiến tranh hiện đại.

Dù không sở hữu công nghệ tàng hình hay cảm biến tối tân, máy bay vẫn phát huy hiệu quả nhờ thiết kế phù hợp nhiệm vụ và chi phí vận hành tương đối thấp.

Chính sự thực dụng này giúp Su-25 duy trì vị thế là đối thủ xứng tầm của A-10 từ Mỹ, đại diện cho hai trường phái khác nhau nhưng cùng chung mục tiêu là yểm trợ hỏa lực trực tiếp cho bộ binh và tiêu diệt lực lượng cơ giới đối phương.

Việt Hùng