Sự thật không phải ai cũng biết về Iran: Vẫn chưa đón tết, đang sống ở năm 1404 khi thế giới gần hết quý I/2026

Iran đang sống ở năm 1404

Tháp Azadi là một trong những công trình nổi bật, mang tính biểu tượng của Iran. Ảnh: Internet.

Hiện nay, trong khi hầu hết các quốc gia trên thế giới đã bước sang tháng 3 của năm 2026 thì tại Iran, người dân lại đang sống ở những ngày cuối của năm 1404. Điều này khiến nhiều người tò mò, liệu có sự nhầm lẫn hay sai sót gì chăng. Bởi lẽ, khoảng cách năm quá xa gây nên nhiều ý kiến tranh luận.

Dù vậy, việc người dân Iran đang sống ở năm 1404 là do quốc gia này sử dụng một hệ lịch riêng có tên là Hijri Shamsi, hay còn gọi là lịch mặt trời Ba Tư. Khác với Gregorian calendar - loại lịch phổ biến toàn cầu dựa trên công thức tính toán quy ước, lịch Ba Tư được xây dựng trên cơ sở quan sát thiên văn chính xác.

Thời điểm chuyển giao năm mới không cố định theo một ngày được ấn định sẵn mà phụ thuộc vào khoảnh khắc xuân phân thực tế, khi Mặt Trời đi qua xích đạo thiên cầu và ngày đêm dài bằng nhau. Chính vì vậy, lễ mừng năm mới Nowruz có thể diễn ra vào những giờ phút khác nhau mỗi năm.

Nền tảng khoa học của hệ lịch này được hoàn thiện vào thế kỷ XI dưới sự dẫn dắt của nhà bác học Omar Khayyam. Nhóm nghiên cứu đã xây dựng một cơ chế tính năm nhuận và chu kỳ thời gian chính xác hiếm có. Sai số của lịch Ba Tư chỉ khoảng một ngày sau hàng triệu năm, vượt trội so với nhiều hệ lịch khác. Nhờ vậy, các mùa trong năm luôn đồng bộ với chu kỳ nông nghiệp, yếu tố quan trọng trong nền văn minh Ba Tư cổ.

Với lịch Ba Tư, các tháng trong năm cũng được tính toán rất chặt chẽ. 6 tháng đầu có 31 ngày, 5 tháng tiếp theo có 30 ngày và tháng cuối cùng của năm có 29 hoặc 30 ngày, tùy thuộc vào năm nhuận hay không. Cách phân chia này tương thích với hành trình biểu kiến của Mặt Trời qua các cung hoàng đạo.

Tên gọi của các tháng cũng bắt nguồn từ truyền thống tôn giáo cổ xưa như Zoroastrianism nhằm tôn vinh những yếu tố tự nhiên và các thực thể bảo hộ. Trong quan niệm ấy, thời gian không chỉ là công cụ đo lường mà còn mang ý nghĩa tinh thần và triết lý sâu sắc.

Con số năm 1404 hiện tại của Iran cũng có chung điểm khởi đầu với lịch Hồi giáo: sự kiện Hijra - cuộc di cư của Nhà tiên tri Muhammad từ Mecca đến Medina năm 622 theo Dương lịch. Tuy nhiên, trong khi lịch Hồi giáo truyền thống vận hành theo chu kỳ Mặt Trăng (khoảng 354 ngày mỗi năm), lịch Hijri Shamsi dựa trên chu kỳ Mặt Trời (khoảng 365 ngày). Sự khác biệt này khiến số năm giữa hai hệ không trùng khớp, dù cùng chung mốc lịch sử ban đầu.

Người dân Iran đón Tết ra sao?

Lịch Ba Tư tạo nên sự gắn kết trực tiếp giữa đời sống con người và chuyển động của vũ trụ.

Việc duy trì hệ lịch riêng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hành chính và kinh tế. Mọi văn bản nhà nước, kế hoạch sản xuất, năm tài chính hay lịch học tại Iran đều căn cứ theo lịch Hijri Shamsi. Trong quan hệ quốc tế, các cơ quan và doanh nghiệp linh hoạt quy đổi ngày tháng để phù hợp với chuẩn toàn cầu.

Dù vậy, lịch Ba Tư tạo nên sự gắn kết trực tiếp giữa đời sống con người và chuyển động của vũ trụ. Với người Iran, đây là niềm tự hào, biểu tượng của tri thức cổ xưa vẫn hiện diện trong xã hội hiện đại.

Mỗi dịp Nowruz đến, các gia đình lại chuẩn bị bàn lễ Haft-Sin với 7 vật phẩm tượng trưng cho khởi đầu mới, sức khỏe và thịnh vượng. Đặc biệt, năm mới không chỉ đánh dấu sự chuyển đổi của con số mà còn là khoảnh khắc tái sinh của thiên nhiên sau mùa đông dài. Vào ngày xuân phân của năm 2026, tức 21/3, Iran sẽ bước sang năm 1405 - một chu kỳ mới bắt đầu đúng vào nhịp vận hành của Trái Đất quanh Mặt Trời.