Sự thuyết phục và truyền cảm hứng là những điều kiện tiên quyết cho thành công trong công tác tư tưởng

+ Thưa ông, sự ra đời của Nghị quyết số 25-NQ/TW diễn ra trong một bối cảnh thế giới và trong nước có rất nhiều biến chuyển sâu sắc cả về địa chính trị lẫn công nghệ. Từ góc nhìn nghiên cứu của ông, việc Bộ Chính trị ban hành một chiến lược mới về công tác tư tưởng vào thời điểm này mang tính cấp thiết và ý nghĩa chiến lược như thế nào?

- TS Nguyễn Văn Đáng: Hiểu đơn giản, tư tưởng là tập hợp những nhận thức, tư duy và luận giải, quan niệm, quan điểm về thế giới tự nhiên và xã hội, về những điều tốt đẹp mà cá nhân, tổ chức, cộng đồng đề cao và theo đuổi.

Tư tưởng chính trị là một hệ thống gắn kết chặt chẽ giữa các ý tưởng, giá trị và niềm tin, định hình và chi phối hành vi chính trị của cá nhân, tổ chức, cũng như các chính sách của chính quyền.

Vì thế, trong xã hội hiện đại, với bất cứ một đảng chính trị nào và ở bất kỳ quốc gia nào, sự thống nhất về tư tưởng, quan điểm chính trị luôn là điều kiện đặc biệt quan trọng cho sự thành công lãnh đạo.

Thế giới ngày nay đã trở nên gắn kết, các quốc gia ngày càng liên hệ chặt chẽ và phụ thuộc lẫn nhau trên nhiều phương diện như kinh tế, công nghệ, an ninh.... Các xu hướng vận động toàn cầu cũng thúc đẩy quá trình giao thoa và tiếp biến văn hóa. Trong tiến trình đó, sự giao lưu giữa các luồng tư tưởng khác nhau là tất yếu.

Sự phát triển công nghệ cùng các nền tảng thông tin, truyền thông đa dạng thúc đẩy khả năng tích hợp nhưng cũng đồng thời khiến nguy cơ xung đột tư tưởng dễ xảy ra hơn.

Ở trong nước, Đảng ta đã xác lập tầm nhìn và những mục tiêu lãnh đạo mới, công khai quyết tâm chính trị trong việc thay đổi vị thế quốc gia vào giữa thế kỷ 21.

Cũng vì thế, sự kiên định những giá trị nền tảng tư tưởng cùng sự thống nhất quan điểm chính trị là những yêu cầu then chốt để cả hệ thống chính trị cùng các lực lượng xã hội có thể cùng hành động, vượt qua những thách thức mới, hiện thực hóa khát vọng phát triển quốc gia.

Từ góc nhìn như vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết về công tác tư tưởng là động thái cần thiết, chắc chắn sẽ góp phần quan trọng trong việc cải thiện năng lực lãnh đạo của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

TS. Nguyễn Văn Đáng

+ Từ "quản lý thông tin" sang "dẫn dắt nhận thức xã hội"– bước chuyển trọng tâm này trong Nghị quyết 25-NQ/TW nên được định nghĩa thế nào để không chỉ dừng lại ở mặt khẩu hiệu, thưa Tiến sĩ?

- TS. Nguyễn Văn Đáng: Từ trước đến nay, về bản chất, công tác tư tưởng của Đảng đã hướng đến kiến tạo và vun đắp những tư tưởng, quan điểm chính thống, tức là cũng đã dẫn dắt nhận thức của các thành viên trong xã hội. Tuy nhiên, như nhận định trong Nghị quyết 25-NQ/TW, năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội còn hạn chế, chưa như kỳ vọng.

Trong bối cảnh hiện nay, với sự xuất hiện nhiều nền tảng thông tin và truyền thông xuyên biên giới, mỗi cá nhân có thể dễ dàng tiếp cận các nguồn thông tin với những quan điểm đa dạng, phức tạp.

Quá trình phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới cũng sẽ có thể nảy sinh nhiều vấn đề gây tranh cãi về quan điểm. Thực tế này tất yếu đặt ra những yêu cầu mới với công tác tư tưởng của Đảng, đặc biệt là khả năng định hướng, dẫn dắt nhận thức không chỉ của mỗi cá nhân, mà quan trọng hơn là nhận thức của cộng đồng xã hội.

Chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội là một chủ trương rất đúng đắn nhằm gia tăng khả năng chủ động gây ảnh hưởng đến nhận thức của các nhóm xã hội, hình thành những ý niệm, nhận thức và thái độ, trạng thái tâm lý có tính tập thể.

Từ đó, chúng ta mới có thể củng cố niềm tin của các tầng lớp Nhân dân, các lực lượng xã hội, tạo đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước.

Để bảo đảm khả năng dẫn dắt nhận thức xã hội, Nghị quyết 25-NQ/TW cũng đã nêu ra những định hướng hành động rất hợp lý, điển hình như: công tác tư tưởng phải được tiến hành chủ động và đồng bộ trên cả không gian thực và không gian số.

Chúng ta cũng cần phải sớm phát hiện các vấn đề tư tưởng, dư luận xã hội ngay từ cơ sở, xử lý kịp thời, hiệu quả, không để kéo dài, vượt cấp, tích tụ thành vấn đề phức tạp hay điểm nóng, dễ dẫn đến những hậu quả tiêu cực về tư tưởng.

Khi khát vọng chung được bồi đắp, các mục tiêu và quyết tâm mới lan tỏa niềm cảm hứng tích cực thì niềm tin chính trị sẽ được nuôi dưỡng, củng cố và tư tưởng sẽ trở thành một động lực với sức mạnh vô biên cho những nỗ lực cùng hành động vì sự phát triển của đất nước.

+ Quan điểm của ông thế nào khi Nghị quyết 25-NQ/TW đề ra mục tiêu đến năm 2030, toàn Đảng có 4.000 - 6.000 cán bộ tuyên giáo nòng cốt; cả nước hình thành mạng lưới 15.000 - 20.000 người có uy tín, ảnh hưởng tích cực tham gia công tác tư tưởng?

- TS. Nguyễn Văn Đáng: Bản chất của công tác tư tưởng là triển khai những hoạt động để gây ảnh hưởng, tác động đến nhận thức, thái độ, tư duy, quan niệm… của con người, hướng mọi người vào những mục tiêu đã định. Vì thế, máy móc hay công nghệ hiện đại có thể hỗ trợ nhưng không thể thay thế vai trò của con người, tức là bản thân từng cá nhân tham gia công tác tư tưởng.

Những mục tiêu về nhân sự nêu trên sẽ giúp hình thành đội ngũ cán bộ công tác tư tưởng chuyên nghiệp, bảo đảm về bản lĩnh chính trị, kiến thức chuyên môn cũng như các kỹ năng đặc thù để thực hiện nhiệm vụ trong bối cảnh mới.

Bên cạnh đội ngũ cán bộ tư tưởng đông đảo, tôi muốn nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của việc thu hút những người có vị thế và uy tín xã hội rộng rãi tham gia vào công tác tư tưởng. Nói cách khác, sự thành công của công tác tư tưởng không thể thiếu những vai trò cá nhân hóa.

Chúng ta không chỉ dựa vào tổ chức cùng đội ngũ cán bộ đông đảo mà còn phải đặc biệt coi trọng vai trò của những cá nhân ưu trội, nổi bật để lan tỏa và thuyết phục người dân về các nội dung tư tưởng.

Những cá nhân nổi bật đó không chỉ là những người có trình độ và tri thức vượt trội, lối sống và tác phong làm việc gương mẫu, ủng hộ nền tảng tư tưởng của Đảng và các mục tiêu phát triển quốc gia.

Quan trọng hơn, họ cũng phải là những người có “bóng dáng tư tưởng”, mỗi khi họ xuất hiện và phát ngôn thì mọi người đều biết về mỗi người với sự nhất quán, kiên định trong nhận thức, tư duy và hành động.

Như vậy, khi xây dựng lực lượng tư tưởng, chúng ta cần nỗ lực tìm kiếm và thuyết phục những ứng viên tiềm năng là những cán bộ lãnh đạo tiêu biểu, kể cả những người đã nghỉ hưu, những trí thức thành danh, được thừa nhận rộng rãi.

Những tấm gương cá nhân nổi bật cùng vị thế và uy tín xã hội của họ sẽ giúp việc phổ biến, lan tỏa các nội dung tư tưởng dễ dàng hơn và trở nên thuyết phục hơn.

+ Nghị quyết 25-NQ/TW coi niềm tin của Nhân dân là thước đo cao nhất với công tác tư tưởng. Theo ông, đâu là điều kiện then chốt nhất để đạt được mục tiêu đó?

- TS. Nguyễn Văn Đáng: Rõ ràng, đích đến cao nhất của công tác tư tưởng là định hình, củng cố, và vun đắp niềm tin chính trị của Nhân dân. Đó không chỉ là sự tin tưởng những giá trị chính trị nền tảng, những chủ trương, đường lối lãnh đạo và các mục tiêu phát triển đất nước do Đảng đề ra, mà còn bao gồm sự tin tưởng vào hệ thống thể chế và chính sách công, tin tưởng vào khát vọng cống hiến của những cán bộ lãnh đạo chủ chốt cũng như ý thức phục vụ và tác phong làm việc chuyên nghiệp của đội ngũ công chức, viên chức.

Vì thế, khác với những niềm tin khác, niềm tin chính trị rất dễ bị tác động bởi những diễn biến từ đời sống chính trị và chính sách. Thực tế này khiến công tác tư tưởng chính trị trở nên vô cùng khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đang ngày càng trở nên “mở, kết nối và phụ thuộc lẫn nhau” như hiện nay.

Nghị quyết 25-NQ/TW đã nêu bật những cơ chế và biện pháp hành động khá cụ thể nhưng như tôi đã nói ở phần trên. Mọi sự hỗ trợ của công nghệ, dữ liệu, bố trí ngân sách, nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu… đều chưa phải là những yếu tố then chốt nhất.

Thay vào đó, sự thuyết phục và truyền cảm hứng mới là những điều kiện tiên quyết cho sự thành công trong công tác tư tưởng. Bởi lẽ, niềm tin chính trị của các lực lượng xã hội sẽ chỉ có thể được bồi đắp nếu họ cảm thấy bị thuyết phục và được truyền cảm hứng về những điều tốt đẹp của đất nước, đang hiện diện ở hiện tại và tiềm năng được hiện thực hóa trong tương lai.

Logic tâm lý và cảm xúc này đặt công tác tư tưởng trước những yêu cầu khắt khe về sự khéo léo, tinh tế, kiên trì, trung thực và nhiệt huyết chứ không phải sự áp đặt cứng nhắc, hay những hoạt động bề nổi, hình thức và máy móc, dễ gây nhàm chán, kém tác dụng.