Sửa đổi chương trình, sách giáo khoa: Cần bám sát thực tiễn dạy học

Nhìn lại chương trình từ thực tiễn đứng lớp

Sau 5 năm triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc rà soát, điều chỉnh chương trình và sách giáo khoa đang nhận được sự quan tâm của đông đảo dư luận và đội ngũ giáo viên. Từ thực tế giảng dạy, nhiều ý kiến cho rằng đổi mới cần được nhìn nhận toàn diện, từ mục tiêu, cấu trúc chương trình, khả năng tổ chức thực hiện tại nhà trường, điều kiện đội ngũ và hiệu quả học tập của học sinh.

Học sinh Trường THCS Cầu Giấy A, Hà Nội trong một hoạt động giáo dục. Ảnh: CGA

Nhà giáo Trần Trung Hiếu, giáo viên Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An), bày tỏ sự đồng tình với chủ trương sửa đổi đồng bộ chương trình, sách giáo khoa của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Theo ông, việc ngành giáo dục sẵn sàng nhìn nhận những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, lắng nghe tiếng nói từ cơ sở nhằm điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp là tín hiệu tích cực.

Một trong những vấn đề được nhà giáo Trần Trung Hiếu đề cập là cách tổ chức các môn học tích hợp ở cấp THCS. Với môn khoa học tự nhiên, việc kết hợp kiến thức vật lý, hóa học và sinh học có cơ sở về mặt chương trình, song khi triển khai, giáo viên còn gặp khó khăn nếu phải đảm nhiệm cả ba lĩnh vực với yêu cầu chuyên môn khác nhau. Tương tự, môn lịch sử và địa lý, dù được tổ chức thành môn học chung nhưng nội dung, cấu trúc sách giáo khoa vẫn cơ bản tách biệt. Ông cho rằng, nếu mô hình tích hợp khiến giáo viên khó dạy, học sinh khó học và nhà trường khó bố trí nhân lực thì cần được đánh giá, nhìn nhận nghiêm túc.

Đồng quan điểm, cô Bùi Trang, giáo viên Trường THCS Long Biên (Hà Nội) mong muốn tách môn tích hợp, cụ thể là môn lịch sử và địa lý do cô đang trực tiếp giảng dạy. Cô Trang cho rằng, giáo viên được đào tạo chuyên sâu theo từng môn học và kiến thức vững vàng là điều kiện quan trọng để giúp học sinh hiểu sâu, yêu thích môn học. Do vậy, việc tách các môn tích hợp sẽ mang lại thuận lợi cho cả giáo viên và học sinh.

Tiến sĩ Trần Thị Thu Thủy, Tổng Hiệu trưởng Hệ thống Giáo dục Alpha cũng nhận định việc triển khai môn tích hợp ở nhiều trường hiện vẫn mang tính ghép cơ học. Đơn cử như môn lịch sử và địa lý được phân công cho hai giáo viên; môn khoa học tự nhiên được phân công cho ba giáo viên; việc kiểm tra, đánh giá từng môn tách thành các phần riêng, trong khi sự kết nối về chuyên môn và nội dung tích hợp chưa rõ nét.

Theo bà Thủy, tích hợp có thể phát huy hiệu quả nếu được chuẩn bị đồng bộ từ chương trình, học liệu đến đội ngũ giáo viên. Khi chưa có đủ nguồn lực để xây dựng chương trình tích hợp sâu, cần xem xét điều chỉnh cách tổ chức môn học cho phù hợp với thực tế.

Bên cạnh dạy học tích hợp, thời lượng và cách tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, giáo dục địa phương, chuyên đề, 4 kỹ năng trong tiếng Anh… cũng là những nội dung được nhiều thầy cô giáo đề nghị rà soát.

Rà soát khoa học, kế thừa và không gây xáo trộn

Thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo cùng các chỉ đạo của cấp có thẩm quyền, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang rà soát, cập nhật, bổ sung, điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018; dự kiến bộ sách mới sẽ hoàn thiện và sử dụng từ năm học 2028-2029.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang rà soát, cập nhật, bổ sung, điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Ảnh: TN

Theo định hướng của Bộ, đây không phải là xây dựng lại chương trình và sách giáo khoa từ đầu, mà là quá trình kế thừa những nội dung đang thực hiện, xác định các vấn đề cần hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu mới. Việc điều chỉnh hướng tới giảm tính hàn lâm, tăng thực hành, trải nghiệm; bảo đảm nội dung thiết thực, phù hợp hơn với điều kiện dạy học ở các vùng, miền.

Hiện, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thành lập các nhóm nghiên cứu, tổ chức lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ quản lý, giáo viên và các đối tượng liên quan. Những phản ánh về nội dung, ngữ liệu trong sách giáo khoa cũng được tiếp nhận để rà soát, đánh giá và xử lý theo đúng quy trình, thẩm quyền.

Quan điểm của Bộ là lắng nghe, cầu thị nhưng phải khoa học, thận trọng và có trách nhiệm. Mọi nội dung dự kiến điều chỉnh cần được đánh giá trên cơ sở chuyên môn, quy định pháp luật và mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông. Quá trình rà soát phải có lộ trình, không làm gián đoạn hoặc gây xáo trộn không cần thiết đối với hoạt động dạy và học.

Chương trình và sách giáo khoa sau điều chỉnh sẽ chú trọng giáo dục đạo đức, nhân cách, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến; cập nhật kiến thức về lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc và các nhân vật lịch sử phù hợp với lứa tuổi học sinh. Đồng thời, nội dung sách giáo khoa tiếp tục được rà soát theo hướng dễ tiếp cận, giảm trùng lặp, hạn chế những phần nặng lý thuyết hoặc quá chuyên sâu, không cần thiết đối với giáo dục phổ thông.

Tại hội nghị công bố quyết định thành lập Đoàn giám sát của Ban Bí thư và kế hoạch giám sát việc triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW chuyên đề giáo dục phổ thông diễn ra chiều 13-10, đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Trưởng đoàn giám sát nhấn mạnh yêu cầu giám sát 4 nội dung trọng tâm, trong đó có việc đánh giá toàn diện chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa.

Đối với chương trình, việc rà soát cần thực hiện từ tiểu học đến THPT; những vấn đề liên quan đến quá tải, giảm tải, tổ chức dạy học tích hợp… cần được đánh giá cụ thể trên cơ sở thực tiễn triển khai.

Đối với sách giáo khoa và học liệu, đoàn yêu cầu xem xét việc thực hiện chủ trương “một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa”, từ chất lượng nội dung, công tác lựa chọn sách đến chi phí học tập của gia đình, bao gồm việc in sách bài tập in sẵn ô trống khiến học sinh phải viết trực tiếp và khó tái sử dụng.

Việc thẩm định, biên soạn sách giáo khoa cần huy động ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, nhà giáo có uy tín, xác định rõ nội dung nào duy trì, nội dung nào điều chỉnh hoặc thay thế. Việc rà soát cần được thực hiện với tinh thần cầu thị, thẳng thắn, không né tránh những vấn đề còn bất cập. Nếu nội dung không còn phù hợp, cần mạnh dạn đề xuất đổi mới, chọn lọc; đồng thời rà soát trách nhiệm trong công tác biên soạn, xuất bản sách giáo khoa qua các thời kỳ, chủ động làm rõ hạn chế để có phương án xử lý.

Việc rà soát, điều chỉnh chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa cần xuất phát từ những vấn đề được nhận diện qua thực tiễn dạy học, với các giải pháp cụ thể, có căn cứ. Qua đó, chương trình và sách giáo khoa ngày càng phù hợp với giáo viên, học sinh cũng như điều kiện giáo dục ở từng địa phương, góp phần phát triển phẩm chất, năng lực của người học.