Sửa đổi Luật Đất đai: Khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng hai con số
Việc thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đang được Quốc hội xem xét, hoàn thiện. Đây là bước quan trọng tháo gỡ những bất cập về quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, định giá đất, bồi thường, tái định cư và xử lý các dự án tồn đọng.
Yêu cầu đặt ra là xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, bảo đảm quyền lợi người dân, doanh nghiệp, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Những điểm nghẽn cần tháo gỡ từ thực tiễn
Đất đai là nguồn lực quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, xây dựng kết cấu hạ tầng và đời sống nhân dân. Tuy nhiên, thực tế quản lý, sử dụng đất những năm qua cho thấy, không ít nguồn lực chưa được khai thác hiệu quả do vướng mắc về quy hoạch, thủ tục giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng, xác định giá đất và giải phóng mặt bằng. Tình trạng dự án chậm triển khai, đất đã giao nhưng chưa đưa vào sử dụng còn diễn ra tại nhiều địa phương, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư và gây lãng phí nguồn lực.
Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28-7-2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan đã chỉ rõ những vấn đề đặt ra. Trong đó, yêu cầu xuyên suốt là quản lý chặt chẽ, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời huy động nguồn lực đất đai phục vụ phát triển nhanh, bền vững.
Về vấn đề này, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết ngày 29-7-2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, việc hoàn thiện thể chế phải giải quyết những bất cập về quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, tài chính đất đai và giá đất. Cùng với khơi thông nguồn lực phát triển, yêu cầu quan trọng là bảo đảm công bằng xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, đồng thời phòng ngừa thất thoát, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực.
Những vấn đề này cũng được đặt ra trong quá trình Quốc hội xem xét dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Theo báo cáo của cơ quan chủ trì soạn thảo, tại các phiên thảo luận ngày 22 và 29-10-2026, đã có 208 lượt ý kiến tại tổ, 32 ý kiến phát biểu và 4 lượt tranh luận tại hội trường. Các đại biểu cơ bản thống nhất sự cần thiết sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, đồng thời đề nghị tiếp tục làm rõ những nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến quản lý nhà nước, hoạt động đầu tư và quyền lợi của người dân.

Đất đai- nguồn lực kinh tế cần được khai thác và kiểm soát chặt chẽ. Ảnh: Quang Thái
Một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm là cơ chế xác định giá đất. Tại phiên thảo luận ngày 29-10, đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn thành phố Hải Phòng) đồng tình với định hướng Nhà nước quyết định giá đất, song đề nghị tăng cường kiểm tra, sàng lọc dữ liệu, loại bỏ các giao dịch bất thường hoặc có dấu hiệu bị thao túng. Theo đại biểu, cần có cơ chế rà soát độc lập đối với trường hợp có tác động lớn; việc xác định giá đất phải công bằng, có căn cứ và có thể kiểm chứng.
Cùng quan điểm tăng tính minh bạch, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn tỉnh Quảng Ninh) đề nghị làm rõ căn cứ điều chỉnh bảng giá đất, bảo đảm dựa trên diễn biến giá và những yếu tố hình thành giá có thể kiểm chứng. Đại biểu cũng lưu ý việc xử lý đất công xen kẽ trong các dự án phải có tiêu chí rõ ràng để tránh nguy cơ lợi dụng quy định không phải đấu giá, đấu thầu, gây thất thoát nguồn lực đất đai.
Thực tiễn tại Hà Nội cũng cho thấy yêu cầu cấp thiết của việc hoàn thiện chính sách. Theo thông tin tại phiên họp UBND thành phố thường kỳ tháng 11-2026, trong tổng số 300 dự án đầu tư ngoài ngân sách chậm triển khai thuộc diện tập trung xử lý, thành phố đã xử lý dứt điểm 143 dự án; 157 dự án còn lại đã được xác định phương án xử lý cụ thể. Kết quả trên cho thấy sự chủ động của Hà Nội trong giải quyết những tồn tại kéo dài.
Cùng với xử lý dự án tồn đọng, Hà Nội đang xây dựng phương án huy động nguồn lực đất đai cho giai đoạn 2026-2030. Thành phố đã rà soát, xác định 19.325ha đất có khả năng khai thác, với nguồn thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất dự kiến khoảng 800.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030. Đây là nguồn lực quan trọng nhưng khả năng hiện thực hóa còn phụ thuộc vào tiến độ hoàn thiện pháp lý, quy hoạch, giải phóng mặt bằng, xác định nghĩa vụ tài chính và nhu cầu thị trường.
Hoàn thiện thể chế, tạo động lực tăng trưởng mới
Để nguồn lực đất đai đóng góp hiệu quả hơn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu đặt ra không chỉ là rút ngắn thủ tục mà còn phải đổi mới phương thức quản trị, nâng cao chất lượng quy hoạch, bảo đảm công khai, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân, doanh nghiệp. Theo Nghị quyết số 21-NQ/TW, việc giao đất, cho thuê đất đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý được định hướng thực hiện chủ yếu thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất. Các trường hợp thực hiện không thông qua đấu giá, đấu thầu phải được quy định rõ về điều kiện, tiêu chí, trình tự và trách nhiệm, có cơ chế kiểm tra, giám sát, phòng ngừa tiêu cực, lợi ích nhóm.
Cùng với đó, Nghị quyết đặt ra yêu cầu đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng thống nhất, đồng bộ với quy hoạch phát triển; nghiên cứu giảm bớt những quy định cứng chưa phù hợp, bảo đảm tính linh hoạt trong phân bổ nguồn lực, đồng thời kiểm soát chặt đất quốc phòng, an ninh, đất trồng lúa và đất rừng theo quy định. Một điểm đáng chú ý khác là quan điểm chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống của người dân khi Nhà nước thu hồi đất. Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải quan tâm đến điều kiện sống, nơi ở và sinh kế, qua đó bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân và tạo sự đồng thuận trong triển khai dự án.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng khẳng định, các quy định về thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng, đồng thời không gây khó khăn cho việc triển khai những dự án cần thiết. Bộ trưởng cũng cho biết dự thảo Luật đã tiếp thu quan điểm của Nghị quyết số 21-NQ/TW về tái thiết cuộc sống cho người dân sau thu hồi đất; tiếp tục hoàn thiện các nội dung liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tài chính đất đai, giá đất và cải cách thủ tục hành chính.
Đáng chú ý, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này còn gắn với yêu cầu hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật. Tại cuộc họp với các bộ, ngành về tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu tiếp tục rà soát dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), bảo đảm thống nhất với dự thảo Luật Nhà ở và dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản, không để phát sinh mâu thuẫn, chồng chéo. Phó Thủ tướng yêu cầu làm rõ những nội dung về thẩm quyền quyết định hệ số điều chỉnh giá đất, xử lý đất chậm sử dụng và quy định chuyển tiếp, bảo đảm tính khả thi khi tổ chức thực hiện.
Đẩy mạnh chuyển đổi số cũng là một định hướng quan trọng của Nghị quyết số 21-NQ/TW. Theo đó, việc xây dựng hệ thống thông tin quốc gia về đất đai phải bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các lĩnh vực quy hoạch, thuế, công chứng, ngân hàng và bất động sản. Đây là điều kiện để nâng cao hiệu quả quản lý, công khai thông tin, giảm thủ tục trùng lặp và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong thực hiện quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách cần được đánh giá từ kết quả thực hiện. Những vấn đề về xác định giá đất, bồi thường, tiếp cận đất đai, giải quyết dự án chậm triển khai không thể chỉ được tháo gỡ bằng quy định mới, mà còn phụ thuộc vào năng lực tổ chức thực hiện, trách nhiệm giải trình và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý.
Thực tế cho thấy, sửa đổi Luật Đất đai không chỉ nhằm giải quyết những bất cập trước mắt, mà còn là bước hoàn thiện nền tảng thể chế cho phát triển lâu dài. Khi đất đai được phân bổ đúng mục đích, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, quyền lợi người dân và doanh nghiệp được bảo đảm, các dự án có điều kiện triển khai thuận lợi, nguồn lực đất đai sẽ được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, hệ thống hạ tầng và các giá trị kinh tế - xã hội bền vững. Đó chính là yêu cầu cốt lõi để đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn phát triển mới.
