Sửa Luật Bưu chính: Mở đường cho logistics trong nền kinh tế số

Sau 15 năm thực hiện, Luật Bưu chính năm 2010 đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi khi ranh giới giữa bưu chính, chuyển phát, logistics và thương mại điện tử ngày càng thu hẹp.

Theo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, sự bùng nổ của thương mại điện tử, kinh tế số và chuyển đổi số đã làm cấu trúc thị trường bưu chính thay đổi căn bản. Việc sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính được đặt trong định hướng đưa bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu, bảo đảm “dòng chảy vật chất” cho nền kinh tế số.

Ảnh minh họa.

Từ chuyển phát sang hạ tầng logistics

Sự thay đổi dễ nhận thấy nhất nằm ở chính hoạt động của doanh nghiệp. Một bưu gửi thương mại điện tử hiện không đơn thuần đi từ người gửi tới người nhận, mà có thể gắn với nền tảng bán hàng, kho vận, phân loại tự động, thanh toán, dữ liệu khách hàng, truy xuất hành trình và dịch vụ giao nhận chặng cuối.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng định hướng bưu chính không chỉ dừng ở “giao – nhận” mà phát triển thành hạ tầng bưu chính – logistics trên nền tảng số, kết nối vận tải, kho bãi, chuỗi cung ứng, dữ liệu, thương mại điện tử và dịch vụ công.

Thực tế này đặt ra bài toán pháp lý mới: nếu tiếp tục quản lý theo những ranh giới dịch vụ truyền thống, doanh nghiệp cung cấp nhiều dịch vụ tích hợp có thể phải đối mặt với các thủ tục và nghĩa vụ quản lý khác nhau.

Do đó, một trong những hướng được nhấn mạnh trong quá trình thẩm tra dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) là chuyển mạnh tư duy từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”.

Điều này có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp bởi cải cách thủ tục không chỉ rút ngắn thời gian gia nhập thị trường mà còn có thể giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh mới phát triển.

Không để một dịch vụ chịu nhiều lớp quản lý

Một vấn đề quan trọng khác là bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Bưu chính với pháp luật về thương mại điện tử, giao dịch điện tử, hải quan, bảo vệ người tiêu dùng và các lĩnh vực liên quan.

Yêu cầu này càng rõ khi thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh. Một kiện hàng có thể đồng thời liên quan đến doanh nghiệp bán hàng, nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp bưu chính – chuyển phát, đơn vị logistics, thanh toán và cơ quan hải quan.

Nếu trách nhiệm của từng chủ thể không được phân định rõ, nguy cơ chồng chéo nghĩa vụ hoặc xuất hiện khoảng trống quản lý đều có thể xảy ra.

Cách tiếp cận đồng bộ giữa các luật đã được thể hiện khi Quốc hội sửa Luật Hải quan. Luật được thông qua tháng 8/2026 đã rà soát để tránh trùng lặp, chồng chéo với Luật Bưu chính, Luật Thương mại điện tử, Luật Giao dịch điện tử và các luật liên quan; đồng thời bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có qua Cơ chế một cửa quốc gia.

Với Luật Bưu chính, yêu cầu tương tự là cần thiết: quản lý được hàng hóa và dòng dữ liệu nhưng không tạo thêm một “lớp thủ tục” cho doanh nghiệp.

Quản lý bằng dữ liệu thay vì tăng thủ tục

Giảm tiền kiểm không đồng nghĩa buông lỏng quản lý. Khi lượng hàng hóa qua thương mại điện tử ngày càng lớn, yêu cầu định danh, truy vết bưu gửi, bảo đảm an toàn và bảo vệ người sử dụng dịch vụ càng trở nên quan trọng.

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) vì vậy được xây dựng theo hướng giảm thủ tục hành chính nhưng đồng thời tăng khả năng định danh và truy vết bưu gửi

Đây cũng là điểm có thể tạo ra thay đổi về phương thức quản lý: Thay vì yêu cầu doanh nghiệp thực hiện thêm nhiều thủ tục trước khi kinh doanh, cơ quan quản lý có thể tăng hậu kiểm trên cơ sở dữ liệu và quản lý rủi ro.

Đối với doanh nghiệp, một khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn sẽ tạo điều kiện đầu tư vào kho thông minh, tự động hóa phân loại, tối ưu tuyến giao hàng, nền tảng quản trị dữ liệu và các dịch vụ logistics tích hợp.

Khi thương mại ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, hàng hóa vẫn cần một hạ tầng vật chất để đến được người mua. Vì vậy, sửa Luật Bưu chính không chỉ là sửa luật cho một ngành dịch vụ, mà còn là cơ hội hoàn thiện một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng và tạo thêm không gian phát triển cho doanh nghiệp trong nền kinh tế số.