Sửa Luật Đầu tư: Thông thoáng thủ tục, ưu đãi phải tạo giá trị thực

Gỡ chồng chéo, giữ ổn định chính sách đầu tư

Ghi nhận sự cần thiết sửa đổi Luật Đầu tư, nhiều đại biểu cho rằng cải cách chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp giảm được chi phí, thủ tục. Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) lưu ý đây là kỳ họp thứ ba liên tiếp Quốc hội thảo luận sửa Luật Đầu tư. Luật đã sửa 16 lần từ đầu nhiệm kỳ. Theo đại biểu, tần suất thay đổi cao làm tăng chi phí tìm hiểu, thích ứng của doanh nghiệp, ảnh hưởng tính ổn định của môi trường đầu tư.

Đại biểu đặt câu hỏi có nên tiếp tục duy trì Luật Đầu tư vừa điều chỉnh quyền đầu tư kinh doanh, vừa thực hiện chức năng cấp phép dự án. Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư xem xét nhà đầu tư, đất đai, quy hoạch, môi trường; sau đó doanh nghiệp vẫn phải thực hiện thủ tục theo luật chuyên ngành. Đại biểu đề nghị chỉ tiền kiểm trong những trường hợp cần thiết.

Cũng từ yêu cầu giảm chi phí tuân thủ, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị lượng hóa kết quả cải cách bằng số bước, thời gian và chi phí được cắt giảm. Với Cổng một cửa đầu tư quốc gia, đại biểu kiến nghị doanh nghiệp chỉ khai báo một lần, sử dụng một mã hồ sơ, một đầu mối chịu trách nhiệm; cơ quan quản lý dùng chung dữ liệu, không yêu cầu nộp lại giấy tờ đã có.

Vướng mắc về đất đai được đại biểu Trịnh Ngọc Phương (Tây Ninh) phân tích qua trường hợp dự án có nhiều loại đất đan xen. Một dự án có thể đồng thời liên quan đến thỏa thuận nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, đấu giá và đấu thầu. Nếu không xác định nguyên tắc xử lý thống nhất, có thể phát sinh chia tách dự án để tránh cơ chế cạnh tranh hoặc kéo dài thủ tục. Đại biểu đề nghị xem xét tính thống nhất của toàn bộ dự án, đồng thời xác định hình thức tiếp cận từng phần diện tích theo pháp luật đất đai.

Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh rằng việc được áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt không đồng nghĩa đương nhiên được lựa chọn làm nhà đầu tư hoặc được giao đất không qua đấu giá, đấu thầu.

Đại biểu Đồng Ngọc Ba (Gia Lai) thì nêu bất cập khi một số luật chuyên ngành hạn chế hình thức tổ chức kinh doanh, trong khi cách xác định điều kiện đầu tư kinh doanh chưa thống nhất. Đại biểu đề nghị phân biệt chứng chỉ hành nghề đơn thuần với chứng chỉ là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp được hoạt động. Việc loại bỏ ngành nghề khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện không nên dẫn đến cách hiểu rằng người hành nghề không còn phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Đề nghị luật hóa những nguyên tắc tối thiểu về hỗ trợ theo kết quả giải ngân, chuyển giao công nghệ, đào tạo lao động và gia tăng giá trị trong nước

Thu hút vốn lớn phải gắn với hiệu quả và trách nhiệm cam kết

Ở nhóm chính sách ưu đãi, nhiều đại biểu đề nghị chuyển trọng tâm từ quy mô vốn đăng ký sang giá trị thực tế dự án tạo ra cho nền kinh tế.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) cho rằng, hai dự án cùng quy mô vốn có thể đóng góp rất khác nhau: một dự án chủ yếu gia công, nhập khẩu linh kiện, trong khi dự án khác có nghiên cứu, đào tạo kỹ sư và sử dụng nhà cung cấp trong nước. Đại biểu đề nghị xây dựng bộ tiêu chí theo ngành, đánh giá giá trị gia tăng trong nước, chuyển giao công nghệ, chất lượng nhân lực, liên kết doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Đại biểu đề nghị liên kết doanh nghiệp FDI với nhà cung cấp trong nước thông qua việc công khai nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và nâng cao năng lực.

Về ưu đãi đầu tư đặc biệt, ông Huy đề nghị xác định rõ mức độ hoàn thành từng cam kết và trách nhiệm xử lý tương ứng. Nếu nhà đầu tư chỉ thực hiện một phần cam kết, cần làm rõ thu hồi toàn bộ hay phần ưu đãi tương ứng với nghĩa vụ chưa hoàn thành, tránh xử lý cào bằng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cũng đề nghị làm rõ sản phẩm đầu ra, thời điểm kiểm chứng và cơ quan xác nhận. Chứng từ chi phí đào tạo không tự chứng minh người lao động đã đạt kỹ năng; chi phí tư vấn kỹ thuật cũng chưa đủ để chứng minh doanh nghiệp trong nước đã nâng cao được năng lực sản xuất.

Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đà Nẵng) thì lưu ý, việc đánh giá năng lực, công nghệ và cam kết của nhà đầu tư đã khó, thu hồi ưu đãi khi dự án không đáp ứng điều kiện còn phức tạp, có thể liên quan đến tranh chấp quốc tế. Đại biểu kiến nghị cân nhắc giao cấp trung ương đánh giá, kết luận dự án đạt tiêu chuẩn hưởng ưu đãi đặc biệt; với dự án mở rộng, chỉ nên ưu đãi đối với phần mở rộng đáp ứng đủ điều kiện.

Dưới góc nhìn của mình, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đề nghị luật hóa những nguyên tắc tối thiểu về hỗ trợ theo kết quả giải ngân, chuyển giao công nghệ, đào tạo lao động Việt Nam và gia tăng giá trị trong nước. Việc mở rộng tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài cũng cần đánh giá tác động đối với ngành nhạy cảm, tham vấn cơ quan quốc phòng, an ninh và chuyên ngành.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, yêu cầu huy động tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn này gấp 2,21 lần giai đoạn 2021-2025; vốn FDI giải ngân bình quân cần đạt 30-40 tỷ USD mỗi năm. Việc sửa luật hướng tới mục tiêu tăng trưởng trên 10%, ưu tiên công nghệ, đổi mới sáng tạo và liên kết doanh nghiệp Việt Nam.

Tiếp thu ý kiến về ưu đãi đặc biệt, Bộ trưởng nhấn mạnh, việc hỗ trợ phải dựa trên kết quả đầu ra có thể lượng hóa, kiểm tra, giám sát; có điều kiện chấm dứt, thu hồi nếu nhà đầu tư không đáp ứng cam kết. Bộ Tài chính cũng đồng tình cần đánh giá tổng thể phạm vi điều chỉnh của Luật Đầu tư, phân định điều kiện đầu tư kinh doanh với điều kiện tiếp cận, gia nhập thị trường.

Về Quỹ hỗ trợ đầu tư quốc gia, Bộ trưởng cho biết, nguồn bổ sung được xây dựng trong dự toán ngân sách hàng năm; cơ quan soạn thảo đề nghị Kiểm toán nhà nước kiểm toán hàng năm và thanh tra định kỳ. Đối với việc nới điều kiện tiếp cận thị trường thuộc thẩm quyền Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét theo quy trình rút gọn.

Hoàn thiện dự thảo, không tạo ngoại lệ thiếu kiểm soát

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị rà soát sự thống nhất giữa Luật Đầu tư với pháp luật đất đai, đấu thầu, ngân sách, thuế; quy định rõ tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư không qua đấu giá, đấu thầu, nhất là dự án sử dụng khu vực biển.

Chính sách ưu đãi đặc biệt phải có điều kiện, tiêu chí đánh giá tác động lan tỏa và cơ chế kiểm chứng cam kết. Việc hỗ trợ từ ngân sách địa phương cần phù hợp với khả năng cân đối; Quỹ hỗ trợ đầu tư phải được giám sát minh bạch. Các ý kiến sẽ được tổng hợp để Chính phủ hoàn thiện dự thảo trước khi Quốc hội xem xét thông qua vào cuối kỳ họp.