Sửa Luật Xuất bản: Hình thành 'ba vòng kiểm soát' tác phẩm về lãnh tụ, lịch sử dân tộc

Báo cáo trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh cho biết, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản sẽ hình thành "ba vòng" kiểm soát chặt chẽ hoạt động xuất bản.

Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh báo cáo tại phiên họp tại hội trường sáng 9-8. Ảnh: VPQH

Trước đó, các đại biểu cho rằng, việc cơ chế kiểm soát 3 vòng nhằm bảo vệ an ninh văn hóa tư tưởng trong dự thảo đưa ra là cần thiết, song đề nghị luật nên quy định rõ nguyên tắc và nhóm tiêu chí cơ bản về xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt, cũng như cần được luật hóa rõ hơn nhằm bảo đảm chặt chẽ, tránh tạo ra khoảng thời gian pháp lý không xác định.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn Hải Phòng bày tỏ "ủng hộ việc kiểm soát nghiêm ngặt đối với các tác phẩm liên quan đến chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ và các vấn đề nhạy cảm. Báo cáo giải trình nêu đây là cơ chế 3 lớp nhằm bảo vệ an ninh văn hóa - tư tưởng. Tuy nhiên, dự thảo hiện giao toàn bộ cho Chính phủ quy định danh mục và thời hạn cho ý kiến, trong khi Luật chưa đưa ra tiêu chí cơ bản để đưa một đề tài vào diện "kiểm soát đặc biệt", cũng như chưa quy định hậu quả pháp lý nếu cơ quan nhà nước không trả lời đúng thời hạn. Xuất bản phẩm đã hoàn thành quy định nhưng phải nằm chờ ý kiến sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền chủ động của nhà xuất bản, quyền tác giả và các hợp đồng liên quan. Đề nghị Luật phải quy định rõ nguyên tắc, tiêu chí xác định nhóm kiểm soát đặc biệt, thời hạn trả lời tối đa và cơ chế gia hạn minh bạch".

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn Hải Phòng. Ảnh: VPQH

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu: "Tôi không cho rằng phải bỏ hoàn toàn tiền kiểm đối với những vấn đề đặc biệt quan trọng như chủ quyền quốc gia, bản đồ, lãnh tụ, lịch sử dân tộc, hay đường lối của Đảng. Nhưng vấn đề là xác định danh mục và tiêu chí nào, thời hạn bao lâu, cơ quan nào chịu trách nhiệm, và nếu không trả lời đúng hạn thì nhà xuất bản có được phát hành không, có quyền yêu cầu xem xét lại không? Hiện nay, nhiều nội dung quyết định bản chất của cơ chế hạn chế này lại giao Chính phủ quy định - đây chính là điểm cần yêu cầu Luật quy định chặt chẽ hơn. Tôi kiến nghị chỉ áp dụng tiền kiểm cho một danh mục hẹp, có tiêu chí rủi ro được Luật xác định ngay trong văn bản, gồm: nguyên tắc xác định nhóm đặc thù, thẩm quyền, yêu cầu thẩm định, thời gian tối đa, trách nhiệm của cơ quan thẩm định, cơ chế xử lý khi hết thời hạn, và quyền giải trình/yêu cầu xem xét lại của nhà xuất bản. Còn đối với đại đa số xuất bản phẩm, phải chuyển sang cơ chế: Nhà xuất bản tự chịu trách nhiệm, minh bạch, nộp lưu chiểu điện tử và thực hiện hậu kiểm theo mức độ rủi ro".

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: VPQH

Bên cạnh đó, các vấn đề về tiêu chuẩn chức danh, phẩm chất chính trị của người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu nhà xuất bản cũng nhận được ý kiến của các đại biểu.

Theo đại biểu Nguyễn Thái Học, Đoàn Đắk Lắk, "về tiêu chuẩn chức danh của người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu nhà xuất bản (Khoản 1 Điều 17): Dự thảo Luật sửa đổi đã lược bỏ quy định về yêu cầu "có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt" so với Luật hiện hành. Tôi cho rằng đối với người lãnh đạo nhà xuất bản, phẩm chất chính trị và đạo đức là vô cùng quan trọng, thể hiện tố chất, nhân cách qua thực tiễn mà bằng cấp không thể thay thế được. Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu này càng phải được giữ vững, không nên lược bỏ".

Đại biểu Nguyễn Thái Học, Đoàn Đắk Lắk. Ảnh: VPQH

Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh cho rằng, cần thiết phải tăng cường quản lý nhà nước, bảo đảm hài hòa giữa tiền kiểm và hậu kiểm gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh chính trị, tư tưởng và hạn chế tối đa các sai sót.

Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh: "Tiếp thu ý kiến của các đại biểu, Dự thảo Luật đã kế thừa quy định tại Khoản 1, Điều 28 của Luật Xuất bản 2012 về việc phải nộp xuất bản phẩm lưu chiểu cho cơ quan quản lý nhà nước chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành. Đồng thời, bổ sung quy định nhằm kiểm soát chặt chẽ đối với các nhóm nội dung quan trọng, phức tạp, nhạy cảm như: viết về lãnh tụ, lịch sử dân tộc, chiến tranh cách mạng, danh nhân văn hóa, anh hùng dân tộc, lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Dự thảo cũng bổ sung các quy định nhằm hình thành 3 vòng kiểm soát chặt chẽ: Nhà xuất bản thẩm định nội dung, trình cơ quan chủ quản phê duyệt kế hoạch xuất bản; Cơ quan chủ quản xem xét, phê duyệt kế hoạch xuất bản; Cơ quan quản lý nhà nước thẩm định xuất bản phẩm lưu chiểu và cho ý kiến trước khi nhà xuất bản ra quyết định phát hành".

Trong kỳ họp lần này, đã có 77 lượt ý kiến phát biểu thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản và 17 ý kiến phát biểu thảo luận tại hội trường trong phiên họp 9-8, đề cập rất toàn diện các nội dung của dự thảo Luật./.