Sữa mẹ trong 6 tháng đầu đời: Món quà dinh dưỡng quý giá cho trẻ

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng lý tưởng, mang lại lợi ích cho cả mẹ và bé

Theo bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Ngọc Thùy Dương, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), nuôi con bằng sữa mẹ là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để bảo đảm sức khỏe cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. 

Sữa mẹ được xem là thức ăn lý tưởng bởi có thành phần dinh dưỡng phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ, đồng thời chứa nhiều kháng thể giúp bảo vệ cơ thể non nớt trước các bệnh thường gặp.

Trong 6 tháng đầu đời, sữa mẹ cung cấp đầy đủ năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho trẻ. Khi bước sang giai đoạn 6-12 tháng tuổi, sữa mẹ vẫn đóng góp hơn 50% nhu cầu dinh dưỡng; đến năm thứ hai, nguồn sữa này tiếp tục đáp ứng khoảng 1/3 nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Điều đó cho thấy giá trị của sữa mẹ không chỉ giới hạn trong những tháng đầu sau sinh mà còn tiếp tục đồng hành cùng quá trình lớn lên của trẻ.

Không chỉ mang lại lợi ích cho con, việc cho con bú còn góp phần bảo vệ sức khỏe người mẹ. Theo bác sĩ Thùy Dương, nuôi con bằng sữa mẹ giúp giảm nguy cơ mắc ung thư vú, ung thư buồng trứng và đái tháo đường. Bên cạnh đó, đây cũng là giải pháp tiết kiệm chi phí mua sữa công thức, giảm lượng bao bì và chất thải phát sinh, qua đó góp phần bảo vệ môi trường.

Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời là khuyến nghị được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và UNICEF thúc đẩy trên toàn cầu. 

“Vắc xin đầu đời” bảo vệ trẻ trước nhiều bệnh lý

Ví sữa mẹ như một loại “vắc xin” tự nhiên, bà Đỗ Hồng Phương, chuyên gia dinh dưỡng UNICEF Việt Nam, cho rằng nếu có một loại vắc xin giúp ngăn ngừa hơn một triệu ca tử vong ở trẻ em mỗi năm, an toàn, chi phí thấp, dễ sử dụng và không cần bảo quản lạnh hay quy trình tiêm chủng phức tạp, thì sữa mẹ chính là nguồn bảo vệ đặc biệt ấy.

Theo bà Phương, ngay từ khi chào đời, trẻ đã được tiếp nhận các kháng thể và yếu tố miễn dịch từ sữa mẹ, góp phần hình thành hàng rào bảo vệ tự nhiên trước sự tấn công của vi khuẩn, virus và nhiều tác nhân gây bệnh. Đặc biệt, sữa mẹ luôn sẵn có, an toàn và không cần qua các công đoạn pha chế. Điều này càng có ý nghĩa trong những điều kiện thiếu nước sạch hoặc môi trường vệ sinh chưa bảo đảm, khi nguy cơ nhiễm khuẩn từ thực phẩm và dụng cụ pha sữa có thể gia tăng.

Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy trẻ được bú mẹ có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn thấp hơn, đồng thời giảm khả năng phải nhập viện và sử dụng thuốc. Ngược lại, trẻ không được bú mẹ có nguy cơ cao hơn đối với một số vấn đề sức khỏe lâu dài như béo phì, đái tháo đường tuýp 1, tuýp 2, bệnh tim mạch và tăng huyết áp khi trưởng thành. 

Đây là những nguy cơ cho thấy tác động của dinh dưỡng trong giai đoạn đầu đời không chỉ dừng lại ở sự phát triển trước mắt mà còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe trong tương lai.

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng hoàn hảo, có giá trị sinh học cao và dễ hấp thu, đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ trong những tháng đầu đời.

Không chỉ bảo vệ thể chất, nuôi con bằng sữa mẹ còn có liên quan tích cực đến sự phát triển trí tuệ. Theo chuyên gia UNICEF Việt Nam, nhiều nghiên cứu ghi nhận thời gian bú mẹ càng dài, trẻ càng có lợi thế về chỉ số thông minh, khả năng ngôn ngữ, kỹ năng vận động và năng lực nhận thức. Những lợi ích này có thể tiếp tục được phản ánh trong quá trình học tập và phát triển của trẻ ở những năm tiếp theo.

Với người mẹ, quá trình cho con bú cũng mang lại những tác động tích cực. Việc tiết hormone oxytocin trong khi cho bú giúp tử cung co hồi sau sinh, hỗ trợ hạn chế nguy cơ băng huyết. Đồng thời, nuôi con bằng sữa mẹ còn góp phần giảm nguy cơ ung thư vú và ung thư buồng trứng.

6 tháng đầu đời - “cửa sổ vàng” đặt nền móng cho sự phát triển lâu dài

Phân tích sâu hơn về giá trị dinh dưỡng của sữa mẹ, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng, cho biết 6 tháng đầu đời là giai đoạn đặc biệt quan trọng, được xem như “cửa sổ vàng” quyết định nền tảng sức khỏe, tăng trưởng và phát triển lâu dài của trẻ.

Trong thời điểm này, hệ tiêu hóa, miễn dịch và thần kinh của trẻ vẫn đang hoàn thiện. Vì vậy, sữa mẹ không chỉ cung cấp nguồn dinh dưỡng tối ưu mà còn hoạt động như một hệ thống bảo vệ sinh học tự nhiên, đáp ứng nhu cầu của trẻ mà không cần bổ sung nước hay thực phẩm khác (trừ khi có chỉ định của bác sĩ).

Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, sau đó tiếp tục cho trẻ bú mẹ kết hợp với ăn bổ sung phù hợp đến 2 tuổi hoặc lâu hơn theo khuyến nghị của WHO, là một trong những nền tảng quan trọng để bảo vệ sức khỏe và hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện.

Về phương diện thể chất, sữa mẹ cung cấp năng lượng, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất với tỷ lệ cân đối, phù hợp với khả năng tiêu hóa còn non nớt của trẻ sơ sinh. Đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển của não bộ, hệ cơ, xương và các cơ quan trong cơ thể.

Đặc biệt, sữa mẹ chứa nhiều thành phần có khả năng hỗ trợ hệ miễn dịch như kháng thể IgA tiết, lactoferrin, lysozyme, oligosaccharide và các tế bào miễn dịch sống. Những thành phần này giúp bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa, đường hô hấp, hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn, virus và hỗ trợ hình thành hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh. Nhờ đó, trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn thấp hơn.

Đối với sự phát triển trí não, sữa mẹ cung cấp nhiều dưỡng chất quan trọng như DHA, choline, taurine và cholesterol - những thành phần tham gia vào quá trình hình thành tế bào thần kinh và bao myelin. Đây là những yếu tố cần thiết cho sự phát triển và hoạt động của hệ thần kinh.

Bên cạnh giá trị dinh dưỡng, quá trình bú mẹ còn tạo cơ hội để mẹ và bé tăng cường tương tác thông qua tiếp xúc da kề da, ánh mắt, giọng nói và những cử chỉ âu yếm. Sự gần gũi này góp phần kích thích phát triển nhận thức, ngôn ngữ và cảm xúc, đồng thời củng cố sợi dây gắn kết giữa mẹ và con.

Sữa mẹ là món quà tự nhiên mà người mẹ dành cho con trong những năm tháng đầu đời. Tuy nhiên, để món quà ấy được trao đi trọn vẹn, người mẹ cũng cần được chăm sóc, tư vấn và sẻ chia. Nuôi con bằng sữa mẹ vì thế không chỉ là nỗ lực của riêng người phụ nữ mà cần trở thành trách nhiệm chung của gia đình, cộng đồng và xã hội.