Sức hút của dự án tiêm kích thế hệ thứ 6

Năm 2022, Nhật Bản, Anh và Italy khởi động Chương trình Không quân chiến đấu toàn cầu (GCAP)-dự án hợp tác 3 bên nhằm phát triển máy bay chiến đấu thế hệ thứ 6 vào năm 2035. Đây được xem là dự án quốc phòng mang tính chiến lược, kết hợp năng lực công nghiệp hàng không quân sự hàng đầu của châu Âu và châu Á để tạo ra một nền tảng tác chiến hiện đại, có thể ứng phó tốt hơn trước các mối đe dọa an ninh ngày càng gia tăng.

Dự án hướng tới việc kết hợp máy bay chiến đấu tàng hình với trí tuệ nhân tạo, hệ thống tác chiến điện tử tiên tiến, cho phép hoạt động hiệu quả trong môi trường chiến tranh điện tử phức tạp. Một điểm nhấn quan trọng là khả năng “tác chiến theo mạng lưới”, nghĩa là máy bay có thể chia sẻ dữ liệu thời gian thực với các phương tiện không người lái, tàu chiến, hệ thống phòng không và các máy bay đồng minh khác.

Nhiều thông tin cho thấy tiêm kích thế hệ mới sẽ có khả năng điều khiển hoặc phối hợp với các máy bay không người lái “hộ tống”, mở rộng phạm vi trinh sát và tấn công mà không làm tăng rủi ro cho phi công. Đây được xem là vũ khí tương lai trong các cuộc không chiến và là con át chủ bài giúp tăng cường khả năng răn đe trong một cuộc xung đột tiềm tàng giữa các cường quốc.

Hình ảnh phác thảo máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo trong Chương trình GCAP. Ảnh: Breaking Defense

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu biến động mạnh, chương trình này thậm chí còn mang ý nghĩa vượt xa chuyện phát triển một loại tiêm kích hiện đại. Nó được coi như bài kiểm tra xem liệu các nền công nghiệp lớn có thể xây dựng được một mạng lưới hợp tác công nghệ sâu rộng mà không cần phụ thuộc trực tiếp vào Mỹ hay không.

Hiện nay, các dòng máy bay chiến đấu thế hệ mới do Mỹ sản xuất, đặc biệt là F-35, đang đóng vai trò trụ cột trong lực lượng không quân Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và các quốc gia đồng minh của Washington như Nhật Bản.

Điều này làm dấy lên lo ngại về sự phụ thuộc quá mức của các quốc gia này vào Mỹ trong sản xuất vũ khí và công nghệ quân sự. Dự án GCAP có thể tạo ra giải pháp thay thế cho chương trình máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo của Mỹ, qua đó nâng cao khả năng tự chủ và phòng thủ của các quốc gia khởi xướng trong bối cảnh địa chính trị ngày càng phức tạp.

Tuy nhiên, một vấn đề đang gây vướng mắc hiện nay trong GCAP là các cam kết ngân sách từ phía Anh chưa được làm rõ, khiến dự án đứng trước nguy cơ chậm tiến độ. Trong bối cảnh chi phí cho GCAP đã tăng gấp 3 lần so với dự toán ban đầu, Nhật Bản cuối cùng đã thay đổi lập trường, sẵn sàng cân nhắc hợp tác với các đối tác mới nhằm giảm áp lực tài chính. Điều này mở ra cơ hội cho các đối tác mới như Canada tham gia sâu hơn vào GCAP.

Theo Báo Asahi Shimbun của Nhật Bản, Canada đang chuẩn bị tiến tới tham gia GCAP với tư cách quan sát viên. Trong vai trò này, Ottawa sẽ được phép tiếp cận một số thông tin mật về dự án và đánh giá mức độ phù hợp của dòng máy bay thế hệ mới đối với nhu cầu tương lai mà chưa cần cam kết tài chính toàn phần ngay lập tức. Bên cạnh đó, quan sát viên cũng là bước đệm để tiến đến vai trò đối tác chính thức trong tương lai.

Có thể thấy, Canada chú ý tới GCAP không chỉ bởi dự án này mang tới cơ hội thúc đẩy ngành công nghiệp hàng không vũ trụ trong nước mà đây còn là cách để Ottawa đa dạng hóa nguồn công nghệ quốc phòng trong tương lai, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào Mỹ.

Trong trường hợp tham gia đầy đủ, Canada có thể giúp giảm áp lực ngân sách cho các đối tác hiện tại, đồng thời mở rộng quy mô địa chính trị của chương trình. Tuy vậy, việc mở rộng đối tác cũng đặt ra bài toán cân bằng giữa lợi ích của các bên và kiểm soát tiến độ. Nhật Bản ưu tiên đảm bảo tiến độ, trong khi Anh và Italy có xu hướng muốn kết nạp thêm nhiều đối tác để chia sẻ chi phí phát triển.

Diễn biến của GCAP trong thời gian tới sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng Anh giải quyết các vướng mắc ngân sách cũng như cách 3 quốc gia sáng lập điều chỉnh chiến lược hợp tác để vừa bảo đảm tiến độ, vừa duy trì lợi ích dài hạn trong cuộc đua phát triển tiêm kích thế hệ mới.