Sức khỏe nhân dân - trung tâm của phát triển: Từ tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW đến hành động thực tiễn (Bài 2): Y tế cơ sở - 'Người gác cổng' của hệ thống chăm sóc sức khỏe

Người dân xã Trung Lý được khám sức khỏe miễn phí. Ảnh: Tô Hà

Củng cố tuyến đầu từ những “điểm nghẽn”

Một buổi sáng, tại Trạm Y tế Trung Lý, xã Trung Lý, cán bộ y tế tất bật tiếp đón người dân đến khám bệnh. Người cao tuổi đo huyết áp, nhận thuốc điều trị bệnh mạn tính; phụ nữ mang thai đến khám định kỳ; trẻ nhỏ được tiêm chủng theo lịch. Trong căn phòng khám còn đơn sơ, các y, bác sĩ vừa thăm khám, vừa tư vấn chế độ dinh dưỡng, hướng dẫn người dân theo dõi sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật.

Trung Lý là xã vùng cao biên giới với địa hình chia cắt, giao thông còn nhiều khó khăn, người dân chủ yếu là đồng bào Mông và Thái. Dù điều kiện còn thiếu thốn, đội ngũ cán bộ y tế của trạm vẫn đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, từ khám, chữa bệnh ban đầu, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe bà mẹ - trẻ em đến phòng, chống dịch bệnh và truyền thông giáo dục sức khỏe.

Ông Đinh Thanh Hải, Trạm trưởng Trạm Y tế Trung Lý, chia sẻ: “Điều chúng tôi mong muốn nhất là người dân hình thành thói quen đến trạm y tế kiểm tra sức khỏe định kỳ chứ không phải chỉ khi bệnh nặng mới tìm đến. Nếu phát hiện sớm, nhiều bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát ngay tại cơ sở, không phải chuyển lên tuyến trên”.

Câu chuyện ở Trung Lý cũng phản ánh thực trạng chung của nhiều trạm y tế trên địa bàn tỉnh. Mạng lưới y tế cơ sở đã phủ khắp các xã, phường, song ở không ít nơi vẫn còn khó khăn về nhân lực, trang thiết bị và khả năng triển khai kỹ thuật. Vì vậy, nhiều người dân vẫn có tâm lý vượt tuyến, lên thẳng bệnh viện tuyến trên ngay cả với những bệnh thông thường. Điều này không chỉ khiến người bệnh tốn thêm thời gian, chi phí đi lại mà còn làm gia tăng áp lực cho các bệnh viện tuyến trên. Trong khi đó, việc điều trị các bệnh lý phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, các bệnh hô hấp hay chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em hoàn toàn có thể thực hiện ngay tại tuyến cơ sở nếu được đầu tư đầy đủ.

Thực tế cho thấy, một hệ thống y tế chỉ vận hành hiệu quả khi tuyến cơ sở đủ năng lực thực hiện vai trò “người gác cổng”. Đây là nơi gần dân nhất, hiểu rõ tình trạng sức khỏe của từng hộ gia đình, có điều kiện phát hiện sớm yếu tố nguy cơ, quản lý các bệnh mạn tính và tư vấn thay đổi hành vi chăm sóc sức khỏe ngay từ cộng đồng.

Những năm gần đây, Thanh Hóa đã dành nhiều nguồn lực để củng cố mạng lưới y tế cơ sở. Bên cạnh đầu tư cơ sở vật chất, ngành y tế chú trọng đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ tuyến dưới; mở rộng danh mục kỹ thuật, tăng cường chuyển giao kỹ thuật từ tuyến tỉnh và từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh ban đầu.

Theo ngành y tế, mục tiêu không chỉ là giúp trạm y tế khám và điều trị được nhiều bệnh hơn, mà quan trọng hơn là xây dựng niềm tin để người dân chủ động tìm đến tuyến cơ sở khi cần chăm sóc sức khỏe. Khi đó, mỗi trạm y tế sẽ thực sự trở thành điểm tựa ban đầu trong quản lý sức khỏe cộng đồng, góp phần giảm tải cho tuyến trên và nâng cao hiệu quả của toàn hệ thống y tế.

Khi trạm y tế trở thành điểm tựa của người dân

Tại Trạm Y tế Đông Khê, phường Đông Sơn, người dân dành trọn niềm tin với tuyến y tế cơ sở.

Những năm gần đây, số người đến trạm để theo dõi huyết áp, kiểm tra đường huyết, quản lý các bệnh mạn tính và khám sức khỏe định kỳ ngày càng tăng. Thay vì chỉ tìm đến khi đau ốm, nhiều người đã chủ động kiểm tra sức khỏe, lắng nghe tư vấn của cán bộ y tế để phòng ngừa bệnh tật.

Bác sĩ Lê Văn Thắng, Trạm trưởng Trạm Y tế Đông Khê, cho biết, điều đáng mừng đó là sự thay đổi trong nhận thức của người dân. “Trước đây, nhiều người có tâm lý lên thẳng bệnh viện tuyến trên ngay cả với những bệnh thông thường. Hiện nay, ngày càng nhiều người lựa chọn khám, theo dõi sức khỏe tại trạm. Nhờ được quản lý thường xuyên, nhiều trường hợp tăng huyết áp, đái tháo đường được phát hiện sớm, kiểm soát tốt, hạn chế biến chứng và giảm phải nhập viện”, bác sĩ Thắng chia sẻ.

Chăm sóc sức khỏe cho người dân tại Trạm Y tế Trung Sơn.

Sự thay đổi đó là kết quả của quá trình nâng cao chất lượng hoạt động của y tế cơ sở. Trạm y tế không còn chỉ thực hiện tiêm chủng hay sơ cứu ban đầu mà từng bước mở rộng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, phụ nữ mang thai và trẻ em, đồng thời tăng cường tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn người dân xây dựng lối sống lành mạnh.

Song song với nâng cao năng lực chuyên môn, ngành y tế đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe số. Đến nay, Thanh Hóa đã tích hợp hơn 1,5 triệu sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID, đứng thứ ba toàn quốc; 60/60 bệnh viện đã triển khai bệnh án điện tử, trong đó 33 bệnh viện bỏ hoàn toàn bệnh án giấy; 75 KIOSK khám bệnh thông minh được đưa vào sử dụng tại 53 bệnh viện; hàng triệu lượt khám, chữa bệnh đã sử dụng căn cước công dân gắn chip để xác thực thông tin bảo hiểm y tế. Những kết quả này tạo nền tảng cho việc quản lý sức khỏe người dân liên tục, đồng bộ và chính xác hơn.

Theo Tiến sĩ Lê Văn Cường, Giám đốc Sở Y tế Thanh Hóa, mục tiêu của việc củng cố y tế cơ sở không chỉ là giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên mà quan trọng hơn là đưa dịch vụ y tế đến gần người dân. Khi trạm y tế đủ năng lực quản lý sức khỏe ban đầu, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật và theo dõi người bệnh thường xuyên, người dân sẽ được chăm sóc ngay tại nơi sinh sống với chi phí hợp lý và thuận tiện hơn. Để thực hiện mục tiêu đó, ngành y tế Thanh Hóa đang tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo nguồn nhân lực, mở rộng danh mục kỹ thuật, tăng cường chuyển giao chuyên môn và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tại tuyến cơ sở. Đây cũng là nền tảng để triển khai hiệu quả chương trình khám sức khỏe định kỳ cho người dân theo tinh thần Nghị quyết số 72.

Thực tiễn cho thấy, một trạm y tế hoạt động hiệu quả không chỉ góp phần giảm áp lực cho bệnh viện tuyến trên mà còn thay đổi cách người dân chăm sóc sức khỏe. Mỗi trường hợp bệnh được phát hiện sớm, mỗi người cao tuổi được theo dõi thường xuyên hay mỗi trẻ em được tiêm chủng đầy đủ đều góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống. Y tế cơ sở mạnh chính là nền tảng nâng cao chất lượng công tác chăm sóc sức khỏe toàn dân. Khi người dân tin tưởng tìm đến trạm y tế ngay từ đầu, mục tiêu phòng bệnh, quản lý sức khỏe chủ động và xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh sẽ từng bước trở thành hiện thực.

Tô Hà

(Còn nữa)