Sức mạnh kinh tế tư nhân không chỉ là những tập đoàn lớn

Thông tin được ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chia sẻ tại lễ ra mắt cuốn sách “Kinh tế tư nhân Việt Nam – Động lực quan trọng nhất để dân giàu nước mạnh” diễn ra ngày 6/7 tại TP Hồ Chí Minh.

Theo ông Tuấn, nhìn lại chặng đường phát triển của khu vực kinh tế tư nhân có thể thấy một quy luật rõ ràng: mỗi lần thể chế được cởi mở, nguồn lực được giải phóng thì doanh nghiệp tư nhân lại có cơ hội bứt phá.

Một trong những bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển của khu vực tư nhân Việt Nam là Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân do Bộ Chính trị ban hành vào tháng 5/2025. Tuy nhiên, hành trình phát triển của doanh nghiệp tư nhân không phải lúc nào cũng thuận lợi. Có những giai đoạn như khi Việt Nam gia nhập WTO, khu vực FDI phát triển mạnh, các tập đoàn nhà nước cũng lớn lên nhanh chóng, khiến vai trò của doanh nghiệp tư nhân phần nào bị lu mờ. Cùng với đó, nhiều rào cản kinh doanh xuất hiện đã kìm hãm đáng kể sự phát triển của khu vực này.

Trong suốt quá trình phát triển, chính sách luôn có tác động rất lớn đến doanh nghiệp. Từ Luật Công ty, Luật Doanh nghiệp tư nhân năm 1990 đến Luật Doanh nghiệp năm 1999 và các phiên bản sửa đổi năm 2005, 2014 đều tạo ra những thay đổi quan trọng.

Ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI.

Theo ông Tuấn, thực tiễn cho thấy khi nào chính sách theo hướng cởi trói, tháo gỡ rào cản thì khi đó doanh nghiệp tư nhân phát triển mạnh mẽ. Điều này được thể hiện rõ từ Luật Doanh nghiệp năm 1999, các chương trình cắt giảm giấy phép và điều kiện kinh doanh, hay giai đoạn 2016-2017 khi hàng nghìn điều kiện kinh doanh được bãi bỏ hoặc chuyển từ cấp thông tư lên nghị định. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương từ năm 2005 cũng tạo động lực quan trọng cho khu vực doanh nghiệp tư nhân phát triển.

"Đằng sau những thay đổi về thể chế, sự giải phóng các nguồn lực có thể thấy sự phát triển rất lớn của khu vực doanh nghiệp tư nhân. Nếu tổng kết một điều gì đó về sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam thì tôi muốn nhấn mạnh rằng, yếu tố cốt lõi là thể chế và sự giải phóng nguồn lực. Nếu tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, bãi bỏ các điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa các rào cản gia nhập thị trường thì những điều đó sẽ mang lại lợi ích rất lớn cho doanh nghiệp tư nhân", ông Tuấn nhấn mạnh.

Đề cập đến thực trạng của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay, Phó Tổng thư ký VCCI cho biết các chuyên gia đều rất trăn trở trước việc tỷ trọng của doanh nghiệp tư nhân trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đang có xu hướng thu hẹp. Sau 6 tháng đầu năm 2026, khu vực FDI chiếm gần 70% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước.

Dẫn nghiên cứu của tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, ông Tuấn cho hay, bức tranh tại Trung Quốc lại diễn biến theo chiều ngược lại. Đến năm 2024, khu vực kinh tế tư nhân đã chiếm khoảng 65% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi tỷ trọng của khu vực FDI giảm từ khoảng 58% năm 2005 xuống còn 27%.

"Điều đó cho thấy, mặc dù khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực, trưởng thành và phát triển hơn, nhưng vẫn còn rất nhiều việc cần làm để thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa", ông nói.

Theo Phó Tổng thư ký VCCI, thách thức hiện nay không chỉ là phát triển khu vực tư nhân mà còn phải bảo đảm sự phát triển đồng đều giữa các nhóm doanh nghiệp. Nghị quyết 68 đã tạo động lực mạnh mẽ cho các tập đoàn tư nhân lớn với hàng loạt dự án, công trình trọng điểm được triển khai. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp nhỏ và đặc biệt là khu vực hộ kinh doanh vẫn đang gặp không ít khó khăn.

Hiện Việt Nam có hơn 5 triệu hộ kinh doanh, đóng vai trò quan trọng trong khu vực kinh tế tư nhân và tạo sinh kế cho hàng triệu người dân. Vì vậy, theo ông Tuấn, các chính sách cần hướng tới việc bảo đảm cả doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và các hộ kinh doanh ở nhiều địa phương, nhiều ngành nghề đều được hưởng lợi từ quá trình cải cách.

Ông cũng cho rằng Việt Nam đang có nhiều tín hiệu tích cực về chính sách. Quốc hội đang xem xét sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế, thể hiện sự quan tâm nhiều hơn tới khu vực doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ.

Bên cạnh đó, Chính phủ đang chuẩn bị trình Quốc hội dự án Luật Công nghiệp trọng điểm nhằm hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho doanh nghiệp tư nhân trong lĩnh vực sản xuất. Theo ông Tuấn, đây là khu vực còn nhiều hạn chế, đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất quy mô vừa với khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu còn yếu. Nếu có cơ chế hỗ trợ phù hợp, khu vực doanh nghiệp tư nhân sản xuất sẽ có cơ hội bứt phá trong thời gian tới và trở thành một động lực phát triển quan trọng của nền kinh tế.

Chia sẻ về cuốn sách, ông Đậu Anh Tuấn cho biết các tác giả không lựa chọn kể những câu chuyện về các tập đoàn hay doanh nghiệp lớn, mà tập trung vào những doanh nghiệp quy mô nhỏ nhưng hoạt động hiệu quả, vượt qua nhiều gian nan, thử thách và để lại nhiều bài học truyền cảm hứng, tiêu biểu như câu chuyện của cô Ba Sương.

Cảm hứng của cuốn sách không chỉ đến từ hành trình hơn nửa thế kỷ của cộng đồng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam để từng bước được khẳng định vai trò trong nền kinh tế, mà còn gửi gắm thông điệp về việc xây dựng chính sách phải dựa trên những bài học của lịch sử.

"Chúng tôi mong rằng quý vị sẽ đọc cuốn sách này với sự thấu cảm. Chúng tôi tin rằng mọi chính sách trong tương lai sẽ bền vững hơn nếu được xây dựng trên những điều đã học từ quá khứ, từ lịch sử và từ những gì chúng ta đã trải qua", ông Tuấn chia sẻ.

Cuốn sách “Kinh tế tư nhân Việt Nam – Động lực quan trọng nhất để dân giàu nước mạnh”* có sự tham gia của 33 tác giả là các chính khách, chuyên gia kinh tế, nhà nghiên cứu, giảng viên đại học, nhà báo và doanh nhân giàu kinh nghiệm. Ý tưởng thực hiện cuốn sách bắt nguồn từ cuộc gặp của bốn đồng chủ biên vào cuối mùa thu năm 2025 tại Hà Nội, gồm Tiến sĩ Trần Văn Thọ, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, nhà báo Vũ Kim Hạnh và ông Đậu Anh Tuấn.