Sức mạnh từ 74 'ông lớn' nắm giữ 1/3 kim ngạch ngoại thương

Sau 15 năm kể từ ngày thí điểm với vỏn vẹn 9 đơn vị, danh sách doanh nghiệp ưu tiên hải quan hiện tăng hơn 8 lần với 74 doanh nghiệp.

Ngày 29/9, Cục Hải quan cho biết, 74 doanh nghiệp này hiện diện ở các ngành xuất khẩu mũi nhọn như điện tử, sản xuất công nghiệp, dệt may, nông sản và thủy sản, trong đó có 10 đơn vị thuộc lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn.

74 doanh nghiệp thuộc diện ưu tiên hải quan mang về 164,5 tỷ USD trong nửa đầu năm nay, tương đương 30% kim ngạch xuất nhập cả nước.

Dù số lượng khiêm tốn, quy mô giao thương của nhóm lại mang tính chi phối. Giai đoạn 2022-2025, kim ngạch của khối doanh nghiệp ưu tiên liên tục duy trì trên 230 tỷ USD mỗi năm, đóng góp từ 28 - 34% tổng kim ngạch toàn quốc. Riêng năm ngoái, con số này đạt trên 256,6 tỷ USD và đà tăng trưởng tiếp tục đưa nửa đầu năm nay chạm mốc 164,5 tỷ USD.

Nửa đầu năm nay, kim ngạch xuất nhập khẩu của 74 doanh nghiệp diện ưu tiên hải quan đạt 164,5 tỷ USD, tương đương khoảng 30% cả nước.

Sức hút lớn nhất thôi thúc các tập đoàn nỗ lực có tên trong danh sách chính là "tấm vé luồng xanh". Hàng hóa được giải phóng gần như tức thì, giảm thiểu tối đa thủ tục kiểm tra thực tế lẫn hậu kiểm. Doanh nghiệp còn được giải phóng dòng tiền nhờ chính sách lùi hạn nộp thuế đến ngày 10 của tháng tiếp theo và áp dụng quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng trước, kiểm tra sau.

Theo ông Vũ Văn Thanh, Tổng giám đốc Tập đoàn Hoa Sen, việc thông quan siêu tốc giúp đơn vị tiết kiệm chi phí lưu kho, bãi, tinh gọn nhân sự và nâng tầm uy tín trước các đối tác ngoại. Lợi thế này hiện đã vượt ra khỏi biên giới thông qua các thỏa thuận công nhận lẫn nhau giữa Việt Nam với ASEAN, Hàn Quốc và đang tiếp tục nghiên cứu mở rộng sang Trung Quốc.

Tuy nhiên, chế độ ưu tiên không phải là "kim bài miễn tử" có hạn sử dụng vĩnh viễn. Để duy trì vị trí, doanh nghiệp buộc phải chứng minh năng lực quản trị rủi ro và tính tuân thủ pháp luật xuyên suốt. Sự sàng lọc diễn ra liên tục, thể hiện rõ qua việc năm ngoái cơ quan hải quan đã tạm đình chỉ hoặc loại khỏi danh sách 7 doanh nghiệp do không duy trì được các chuẩn mực khắt khe.

Tại lễ kỷ niệm 15 năm Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên diễn ra vào ngày 29/9, ngành hải quan trao quyết định công nhận mới cho 3 doanh nghiệp gồm Hana Micron Vina, Luxshare-ICT Việt Nam và Samju Vina, đồng thời gia hạn áp dụng cho 4 đơn vị gồm Thủy sản Minh Phú Hậu Giang, Tập đoàn Hoa Sen, Hoya Glass Disk Việt Nam và LG Electronics Việt Nam Hải Phòng.

Sự kiện trao quyết định lần này cũng làm nổi bật tinh thần đồng hành cùng các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), thể hiện nhất quán quan điểm của Nghị quyết số 10-NQ/TW coi kinh tế FDI là bộ phận quan trọng, bình đẳng của nền kinh tế.

Lãnh đạo Cục Hải quan khẳng định thời gian tới sẽ không mở rộng danh sách theo số lượng đại trà mà lựa chọn theo chất lượng, tập trung vào lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp bán dẫn. Song song với việc đẩy mạnh mô hình hải quan số để tự động hóa khâu xét duyệt dữ liệu, ngành kỳ vọng các doanh nghiệp đầu tàu sẽ chủ động chuyển giao công nghệ, tăng tỷ lệ nội địa hóa và kéo các đối tác trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.