Chuyên gia: 'Tăng lương phải đi cùng tăng năng suất, giảm chi phí sống'

Người lao động mong “lương chạy kịp giá”

Tiền lương tối thiểu là mức sàn nhằm bảo vệ lao động yếu thế, đồng thời là cơ sở để người lao động và doanh nghiệp thỏa thuận tiền lương.

Chồng làm lao động tự do, thu nhập không ổn định, chị Chi kỳ vọng việc điều chỉnh tiền lương sẽ giúp gia đình bớt áp lực chi tiêu, có thêm khoản tích lũy.

Chị Hồ Thị Chi - công chức Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Thiên Lộc, TP Hà Nội, đang thuê nhà, nuôi hai con nhỏ; Chồng làm lao động tự do, thu nhập không ổn định. Theo chị, các khoản thuê nhà, ăn uống, điện nước, đi lại, học hành của con chiếm phần lớn thu nhập hàng tháng.

“Với mức lương hiện nay, gia đình tôi cơ bản đủ trang trải nhưng khoản dành dụm chưa nhiều. Nếu thu nhập được cải thiện, công chức, viên chức cũng rất vui vì đây là tín hiệu tích cực đối với đời sống và sức mua của người dân” - chị Chi chia sẻ.

Theo chị, điều người lao động quan tâm không chỉ là lương tăng bao nhiêu mà thu nhập thực tế có theo kịp chi phí sinh hoạt hay không. Lương tăng nhưng giá hàng thiết yếu cùng tăng sẽ làm giảm đáng kể lợi ích thực tế.

Chị Ánh bày tỏ mong muốn có thêm chính sách hỗ trợ về nhà ở, đời sống và phúc lợi.

Chị Nguyễn Thị Ánh - nhân viên Công ty TNHH Shyang Hung Cheng, TP Thuận An, Bình Dương cho rằng, việc điều chỉnh lương tối thiểu thêm 7,8% sẽ giúp người lao động có thêm nguồn lực trang trải cuộc sống. Tuy nhiên, người lao động làm xa quê như chị còn chịu nhiều khoản chi phát sinh.

“Chi phí sinh hoạt của gia đình chiếm phần lớn tiền lương hàng tháng. Nếu được tăng lương, tôi sẽ có thêm điều kiện trang trải và cải thiện chất lượng cuộc sống” - chị Ánh nói.

Chị Nhị đề xuất chính sách hỗ trợ đi lại, chỗ ở nên tính theo nhiều mức khoảng cách như 10-15-20-25km, đồng thời xét đến điều kiện thực tế của tuyến đường.

Từ thực tế công tác tại cơ sở, chị Sa Thị Nhị (xã Mỏ Vàng, tỉnh Lào Cai) cho biết, mỗi lần điều chỉnh lương cần ở mức hợp lý, đủ bù đắp chi phí phát sinh. Bởi thực tế, giá thực phẩm và sinh hoạt nhiều khi tăng trước khi lương được điều chỉnh.

“Có nơi chưa đến 20km nhưng đường xuống cấp, trơn trượt, đi lại rất vất vả vẫn không được hỗ trợ. Vì vậy, chính sách cần sát hơn với điều kiện thực tế” - chị Nhị kiến nghị.

Tăng lương không thể tách rời năng suất

Trao đổi với PV An ninh Thủ đô, GS.TS Hoàng Văn Cường (Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội khoá XIV, XV, nguyên Phó Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế Quốc dân) cho biết, tăng lương chỉ là một phần của bài toán nâng cao đời sống người lao động. Về lâu dài, cần tăng năng suất và giảm chi phí sinh hoạt.

Về nguyên tắc, tiền lương cần gắn với năng suất lao động, bởi năng suất cao hơn sẽ tạo thêm giá trị và dư địa tăng thu nhập.

GS.TS Hoàng Văn Cường. Ảnh: Đoàn Hằng

GS Cường nhấn mạnh, kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm tăng trưởng khoảng 8,2%, nhưng GDP tăng không đồng nghĩa năng suất lao động tăng tương ứng. Những năm gần đây, năng suất lao động thường tăng khoảng 5-6%/năm.

Vì vậy, mức tăng lương 7,8% có thể xem là tương đối phù hợp với nguyên tắc gắn tiền lương với năng suất.

Trong trường hợp lạm phát khoảng 4,5% thì mức tăng lương này vẫn cao hơn tốc độ tăng giá, qua đó góp phần cải thiện thu nhập thực tế. Tuy nhiên, việc điều chỉnh tiền lương cũng phải tính đến sức chịu đựng của doanh nghiệp, nhất là các ngành thâm dụng lao động, nơi tiền lương chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm.

“Tính toán tỷ lệ tăng tiền lương là bài toán phải đảm bảo hài hòa lợi ích giữa người lao động, doanh nghiệp và chính sách của Nhà nước, đồng thời cần có lộ trình phù hợp” - GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Theo vị chuyên gia kinh tế này, về dài hạn, dư địa tăng lương phụ thuộc lớn vào khả năng nâng cao năng suất. GS Cường cho rằng Việt Nam vẫn có tỷ trọng lớn các hoạt động gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp.

Dẫn chứng, một sản phẩm may mặc bán ra 20 USD nhưng phần tiền công người lao động Việt Nam nhận được chỉ khoảng 2 USD. Nếu chỉ tăng sản lượng hoặc cường độ lao động, thu nhập khó tạo bước đột phá.

Do đó, Việt Nam cần chuyển từ gia công, lắp ráp sang làm chủ những khâu có giá trị gia tăng cao hơn, dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

“Nhà nước cần có chính sách thúc đẩy khoa học công nghệ, doanh nghiệp phải tăng đầu tư, ứng dụng công nghệ mới, còn người lao động phải nâng cao trình độ, kỹ năng để có thể làm chủ công nghệ thay vì chỉ sử dụng các thiết bị hiện đại” - GS Cường nhấn mạnh.

Không chỉ tăng lương, phải giảm chi phí sống

Bên cạnh tăng thu nhập, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, một giải pháp quan trọng khác để cải thiện đời sống người lao động là giảm chi phí sinh hoạt. Cùng một mức lương, nếu các khoản chi thiết yếu giảm xuống, thu nhập thực tế và chất lượng cuộc sống của người lao động sẽ được cải thiện.

Trước hết, cần giảm áp lực chi phí nhà ở bằng cách phát triển nhà ở xã hội, nhà cho thuê và nhà thương mại phù hợp khả năng chi trả.

Đồng thời, cần giảm gánh nặng giáo dục, y tế thông qua chính sách BHYT, miễn giảm học phí, qua đó giúp người dân có thêm nguồn lực cải thiện đời sống và nâng cao trình độ.

Công nhân may đang làm việc trong một nhà máy tại tỉnh Hưng Yên. Ảnh: H.N

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, giao thông công cộng thuận lợi cùng giá điện, nước và dịch vụ thiết yếu hợp lý sẽ giúp giảm chi phí, tăng thu nhập thực tế của người lao động.

Theo đó, cần thực hiện đồng thời hai giải pháp: tăng năng suất để nâng tiền lương và nâng chất lượng dịch vụ xã hội để giảm chi phí thiết yếu, qua đó cải thiện đời sống người lao động.