Syria kỳ vọng hồi sinh kinh tế sau thời 'quốc gia bảo trợ khủng bố'

WB ước tính GDP của Syria đã giảm hơn 80% so với trước chiến tranh, trong khi cơ sở hạ tầng, hệ thống năng lượng và nhiều ngành công nghiệp bị tàn phá nặng nề. Ảnh: UNHCR

Quyết định được Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa công bố đầu tuần này được xem là tín hiệu tích cực nhất đối với tiến trình tái hòa nhập của Syria vào nền kinh tế toàn cầu, dù giới chuyên gia và người dân đều cho rằng con đường phục hồi vẫn còn rất dài.

Sau khi nội chiến bùng phát từ năm 2011, Syria không chỉ hứng chịu những thiệt hại nặng nề về con người và cơ sở hạ tầng mà còn bị cô lập khỏi hệ thống tài chính quốc tế bởi hàng loạt lệnh trừng phạt của Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và nhiều quốc gia phương Tây.

Việc bị liệt vào danh sách “quốc gia bảo trợ khủng bố” từ năm 1979 khiến Syria gần như bị cắt khỏi mạng lưới ngân hàng quốc tế. Các doanh nghiệp gặp khó trong thanh toán, đầu tư nước ngoài gần như đóng băng, trong khi người Syria ở nước ngoài muốn gửi tiền về quê hương cũng phải thông qua các nước trung gian như Lebanon hoặc Thổ Nhĩ Kỳ. Nhiều dịch vụ trực tuyến quốc tế, từ nền tảng giải trí đến các ứng dụng phục vụ công việc, cũng bị hạn chế tiếp cận.

Sau khi chính quyền của Tổng thống Bashar al-Assad sụp đổ cuối năm 2024, chính phủ lâm thời do Tổng thống Ahmed al-Sharaa lãnh đạo đã xác định việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế là ưu tiên hàng đầu nhằm vực dậy nền kinh tế.

Trên thực tế, Mỹ và EU đã từng bước nới lỏng nhiều biện pháp trừng phạt đối với Syria trong thời gian qua. Tuy nhiên, việc duy trì danh sách “quốc gia bảo trợ khủng bố” vẫn được xem là rào cản lớn nhất, bởi nó khiến các ngân hàng, tập đoàn tài chính và doanh nghiệp quốc tế không dám thiết lập quan hệ với Syria do lo ngại các rủi ro pháp lý.

Theo giới phân tích, khi rào cản này được gỡ bỏ, Syria sẽ có nhiều cơ hội hơn để kết nối trở lại với hệ thống tài chính toàn cầu, thu hút đầu tư nước ngoài và từng bước khôi phục hoạt động thương mại.

Ông Rob Geist Pinfold, giảng viên nghiên cứu an ninh tại King’s College London, nhận định đây là bước đi mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì loại bỏ trở ngại lớn cuối cùng đối với quá trình hội nhập kinh tế và chính trị của Syria với cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh điều đó không đồng nghĩa dòng vốn đầu tư sẽ lập tức đổ vào quốc gia Trung Đông này.

Thực tế, nền kinh tế Syria vẫn đang đối mặt với vô số thách thức. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), các lệnh trừng phạt kể từ năm 2011 đã khiến xuất khẩu của Syria sụt giảm nghiêm trọng, thâm hụt thương mại ngày càng mở rộng, trong khi cơ sở sản xuất bị tàn phá sau hơn một thập niên nội chiến.

Bên cạnh đó, các nhà đầu tư vẫn còn nhiều lo ngại về môi trường kinh doanh, từ tình trạng tham nhũng, thủ tục hành chính phức tạp đến nguy cơ bất ổn an ninh. Chính quyền mới vẫn phải chứng minh khả năng kiểm soát các lực lượng trung thành với chế độ cũ, đồng thời ngăn chặn nguy cơ tổ chức khủng bố IS trỗi dậy trở lại.

Ngay tại Damascus, phản ứng của người dân cũng phản ánh sự đan xen giữa hy vọng và thận trọng. Phát biểu với giới truyền thông, ông Ihab - chủ một cửa hàng bánh ngọt ở trung tâm thủ đô của Syria, đã bày tỏ mong muốn việc Mỹ dỡ bỏ khỏi danh sách trên sẽ giúp cuộc sống người dân khá hơn.

Trong khi đó, hãng tin Al Jazeera trích lời một chủ cửa hàng tạp hóa lại cho rằng không thể kỳ vọng sự thay đổi diễn ra chỉ sau một đêm. Theo người đàn ông này, Syria vẫn thiếu đầu tư, kinh tế trì trệ, giá cả leo thang và tình trạng thiếu nhiên liệu vẫn chưa được giải quyết.

Nhiều người dân khác cũng có chung quan điểm rằng quá trình phục hồi sẽ cần thời gian. Ông Zaher, một người bán nước trái cây trên đường phố Damascus, cho biết tình hình an ninh và nguồn điện đã có những cải thiện nhất định, nhưng nền kinh tế không thể hồi phục ngay lập tức sau nhiều năm chiến tranh và cấm vận.

“Ngay cả Chúa cũng mất sáu ngày để tạo ra Trái đất. Những việc như thế này cần có thời gian” - người này ví von.

Sự thận trọng của người dân phản ánh đúng thực trạng hiện nay. Dù các tín hiệu chính trị đang tích cực hơn, nền kinh tế Syria vẫn cần một quá trình tái thiết quy mô lớn, đòi hỏi nguồn vốn hàng chục tỷ USD cùng sự tham gia của các tổ chức tài chính quốc tế và khu vực tư nhân.

Việc Mỹ gỡ bỏ danh sách “quốc gia bảo trợ khủng bố” vì thế được xem là cánh cửa mở ra cơ hội mới, thay vì là lời bảo đảm cho sự phục hồi tức thì. Nếu chính quyền mới tiếp tục duy trì ổn định, cải thiện môi trường đầu tư và xây dựng lòng tin với cộng đồng quốc tế, Syria có thể từng bước thoát khỏi tình trạng bị cô lập kéo dài suốt nhiều thập niên.

Tuy nhiên, để biến kỳ vọng thành hiện thực, quốc gia Trung Đông này sẽ còn phải vượt qua nhiều thách thức cả về kinh tế, chính trị lẫn an ninh trong những năm tới.

(tổng hợp)