Tác động khôn lường của thông tin sai lệch đối với người tị nạn

Theo đó, LHQ hối thúc các “đại gia” công nghệ cùng chung tay đẩy lùi xu hướng nguy hiểm này.

Người tị nạn tại Iridimi, CH Chad. Ảnh: THX/TTXVN

Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) đưa ra thông tin trên tại Hội nghị thượng đỉnh AI vì lợi ích cộng đồng diễn ra tại Geneva (Thụy Sĩ). Hội nghị lần này là một trong những nỗ lực của LHQ nhằm tập trung khai thác tiềm năng của AI để phục vụ nhân loại bằng cách giải quyết các thách thức toàn cầu, đồng thời rà soát các tiêu chuẩn hiện hành về AI.

UNHCR nhấn mạnh quan điểm rằng các cuộc khủng hoảng di cư lớn trên thế giới hiện nay thường luôn song hành với "khủng hoảng thông tin". Phát biểu trước báo giới, bà Gisella Lomax, Cố vấn cấp cao về tính toàn vẹn thông tin của UNHCR, cho rằng sự lan truyền của tin sai, tin giả, phát ngôn thù hận và công nghệ deepfake giả mạo hình ảnh, giọng nói đang làm trầm trọng thêm cũng như gia tăng những tổn hại thực tế đối với người tị nạn cũng như các nhân viên hỗ trợ nhân đạo.

Theo bà Lomax, làn sóng tin sai, tin giả dẫn đến những luận điệu sai trái, thù địch nhắm vào các chiến dịch và đội ngũ nhân viên hỗ trợ nhân đạo. Những rủi ro thông tin này đặc biệt nghiêm trọng và có thể nhanh chóng gây ra hậu quả trong bối cảnh xảy ra xung đột và các tình huống khẩn cấp.

Đại diện UNHCR phân tích thêm rằng thông tin bị bóp méo cũng có nguy cơ khiến người tị nạn giảm cơ hội tiếp cận việc làm và giáo dục, gặp khó khăn trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng đồng thời đe dọa sự gắn kết xã hội, thậm chí những tin đồn thất thiệt trên mạng, cáo buộc vô căn cứ, tư tưởng đổ lỗi và những phát ngôn xúc phạm nhân phẩm đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình và tấn công. Trong những trường hợp cực đoan, vấn nạn này có liên quan trực tiếp đến các hành vi bạo lực thể chất, các vụ giết người, thậm chí là tác nhân dẫn đến tình trạng cưỡng bức di cư. Chẳng hạn, những đối tượng buôn người và buôn lậu có thể lợi dụng các nền tảng kỹ thuật số để lừa người di cư bằng những lời hứa hẹn, dụ dỗ tìm được nơi an toàn và “việc nhẹ lương cao”, từ đó đẩy họ rơi vào tình huống nguy hiểm.

UNHCR cũng nêu thực tế công nghệ AI tạo sinh đang nhân rộng những tác động tiêu cực này ở quy mô lớn. Các video lợi dụng công nghệ deepfake giả giọng nói, hình ảnh của nhân viên UNHCR và người tị nạn đang trở thành một thách thức ngày càng nhức nhối. Mặc dù vậy, UNHCR nhận định nếu được quản lý và sử dụng đúng cách, AI vẫn có thể trở thành công cụ hữu ích trong việc giải quyết các cuộc khủng hoảng nhân đạo.

Vị cố vấn của UNHCR khẳng định nguồn thông tin đáng tin cậy là yếu tố mang tính sống còn để bảo vệ người tị nạn, đồng thời nhấn mạnh thế giới cần phải chặn đứng xu hướng nguy hiểm trên. Bà Lomax cho biết thế giới đã ghi nhận một số tiến bộ đáng khích lệ và công tác này cần phải được hệ thống hóa và mở rộng quy mô. Theo đó, UNHCR kêu gọi tất cả các công ty công nghệ, công ty AI và nền tảng kỹ thuật số hợp tác, đầu tư và phối hợp với các tổ chức nhân đạo. Các công ty công nghệ cần đảm bảo công cụ kiểm duyệt nội dung trực tuyến phải hoạt động hiệu quả trong các bối cảnh nhân đạo và hỗ trợ cả những ngôn ngữ ít phổ biến.

Số liệu thống kê của UNHCR cho thấy tính đến cuối năm 2025, thế giới có 117,8 triệu người buộc phải sơ tán, trong đó có 68,7 triệu người lánh nạn trong nước và 35,6 triệu người tị nạn thuộc phạm vi quản lý của cơ quan này.