Tái cấu trúc không gian đô thị, tạo sức hút phát triển kinh tế

Hình thành các động lực tăng trưởng

Theo Quyết định số 2512/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, không gian phát triển Thủ đô được định hình theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm” với Hà Nội là đô thị trung tâm hạt nhân, giữ vai trò kết nối vùng và liên vùng quốc tế. Quy hoạch xác lập 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực, trong đó các trục giao thông vành đai, cao tốc hướng tâm đóng vai trò “xương sống” kết nối các cực tăng trưởng với trung tâm và mạng lưới Vùng Thủ đô.

Theo quy hoạch, 9 cực tăng trưởng gồm: Cực Trung tâm; Cực phía Bắc; Cực phía Đông; Cực phía Nam; Cực phía Nam, Tây Nam là đô thị Vân Đình - Đại Nghĩa; Cực phía Tây Nam là Xuân Mai - Chương Mỹ cũ; Cực phía Tây là Hòa Lạc; Cực phía Tây Bắc là Sơn Tây - Ba Vì và Cực sông Hồng. Đáng chú ý, thay vì tiếp tục tập trung phần lớn hoạt động kinh tế, việc làm, dịch vụ và dân cư vào khu vực nội đô, quy hoạch hướng tới phân bổ lại các chức năng phát triển trên phạm vi rộng hơn. Mỗi cực tăng trưởng được định vị dựa trên điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, hạ tầng, di sản, nguồn nhân lực và lợi thế liên kết vùng.

Trong đó, Cực Trung tâm tiếp tục giữ vai trò văn hóa - lịch sử - chính trị, là trung tâm đầu não chính trị, hành chính, tài chính và văn hóa cốt lõi của Thủ đô, đồng thời được định hướng phát triển đô thị thể thao, tăng cường không gian xanh.

Cực phía Bắc, gồm khu vực Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn, được định hướng trở thành cực động lực hội nhập, phát triển dịch vụ, thương mại quốc tế, tài chính, logistics gắn với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, khu thương mại tự do và công nghiệp công nghệ cao.

Trong khi đó, Cực phía Đông tại khu vực Gia Lâm - Long Biên được xác định là cửa ngõ và trung tâm thương mại - dịch vụ, với các tổ hợp thương mại quy mô vùng, cảng cạn (ICD), trung tâm logistics hiện đại, kết nối quốc lộ 5 và cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, mở rộng liên kết với Hải Phòng, Quảng Ninh. Ở phía Nam, khu vực Phú Xuyên - Ứng Hòa được định hướng thành cực công nghiệp và logistics, phát triển công nghiệp công nghệ cao, y tế, dịch vụ liên vùng và đầu mối giao thông đa phương thức, gắn với định hướng sân bay thứ hai phía Nam Hà Nội, đường sắt tốc độ cao và cảng sông.

Cùng với đó, Vân Đình - Đại Nghĩa phát triển theo hướng đô thị cảnh quan sinh thái hai bên sông, gắn với di sản và tín ngưỡng; Xuân Mai - Chương Mỹ trở thành đô thị giáo dục, đào tạo, y tế kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái. Đặc biệt, Hòa Lạc tiếp tục được xác định là cực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Quốc gia Hà Nội là những hạt nhân quan trọng ở Cực phía Tây. Sơn Tây - Ba Vì phát triển theo hướng văn hóa, lịch sử, du lịch nghỉ dưỡng, sinh thái; Cực sông Hồng được xác định là không gian cảnh quan đặc biệt, đa chức năng, phát triển văn hóa, tài chính, thương mại, dịch vụ và du lịch.

Kích hoạt nguồn lực từ cấu trúc không gian mới

Theo đánh giá của các chuyên gia, quy hoạch tổng thể Thủ đô lần này không phải là sự tích hợp cơ học của các quy hoạch trước đây, mà là bản quy hoạch mang tầm nhìn chiến lược, không chỉ giải quyết bài toán trước mắt, mà còn dự trữ không gian phát triển cho các thế hệ mai sau. Trên nền định hướng đó, các cực phát triển đang từng bước được cụ thể hóa bằng hệ thống dự án hạ tầng chiến lược.

“Đây là cuộc tái cấu trúc “thế kỷ” của Hà Nội, bởi tầm nhìn 100 năm không chỉ là câu chuyện thời gian mà là thay đổi cách tiếp cận từ không gian tĩnh sang không gian động, từ quy hoạch ngắn hạn sang chiến lược linh hoạt và dài hạn. Đây là lần đầu tiên có một quy hoạch với tầm nhìn dài hạn với cấu trúc mới được định nghĩa rất rõ ràng, tích hợp hơn 20 lĩnh vực thành một khung thống nhất, chia rõ từng thời kỳ, gắn mục tiêu và chỉ tiêu cụ thể, thay vì chỉ nói chung chung về tầm nhìn” - TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đánh giá.

Cùng quan điểm, theo KTS Tô Anh Tuấn, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội, để biến quy hoạch thành động lực tăng trưởng thực tế, vấn đề quan trọng là tổ chức thực hiện. Về tổng thể, KTS Tô Anh Tuấn cho rằng, các cực tăng trưởng tạo ra một cấu trúc phát triển mới cho Hà Nội: Mỗi cực có một lợi thế, mỗi trục có một chức năng kết nối và các trung tâm lớn đóng vai trò hạt nhân dịch vụ. Khi được triển khai đồng bộ với hệ thống giao thông, hạ tầng số, giáo dục, y tế và các thiết chế văn hóa, cấu trúc này có thể mở rộng không gian phát triển của Thủ đô, tạo thêm dư địa thu hút đầu tư, việc làm và các ngành kinh tế mới.

“Đây là sự thay đổi từ tư duy “mở rộng đô thị” sang tổ chức lại không gian phát triển. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo thêm những khu đô thị mới mà hình thành các cực kinh tế có khả năng tự tạo việc làm, dịch vụ và giá trị gia tăng, qua đó góp phần xây dựng Hà Nội theo định hướng xanh, thông minh, hiện đại, đa cực, đa trung tâm, phù hợp với tầm nhìn phát triển 100 năm” - KTS Tô Anh Tuấn nhấn mạnh.