Tái hiện London thế kỷ 19 qua lăng kính Charles Dickens

Rochester lúc về đêm - thành phố này thuộc vùng Kent, nơi nhà văn Dickens đã lớn lên. Ảnh: Telegraph

Có một người đàn ông đêm nào cũng một mình băng qua những con ngõ tối tăm, những khu nhà ổ chuột và những khuôn mặt đói rách của London thế kỷ 19. Ông không phải người lang thang, mà là nhà văn đang đi săn tìm cảm hứng. Nhà văn Charles Dickens, tác giả của Oliver Twist và A Christmas Carol, từng gọi London là "cây đèn thần" của mình.

Năm 2026, đài BBC lần đầu tiên đưa khán giả trở lại chính những đêm tối đó, để cùng khán giả tìm kiếm lời giải cho một câu hỏi hấp dẫn: điều gì xảy ra khi một thiên tài văn chương biến đau thương cá nhân và bất công xã hội thành nghệ thuật?

Tuổi thơ cơ cực và văn chương

Để hiểu vì sao văn chương Dickens có thể chạm đến tận cùng nỗi đau của những người cùng khổ, cần nhìn lại tuổi thơ không hề thơ mộng của ông. Theo BBC, khi còn nhỏ, Dickens đã phải làm việc trong một xưởng đánh giày. Cha ông bị bắt vào tù vì nợ nần khi ông mới 12 tuổi, và đó là một vết thương tâm lý không bao giờ lành, theo tạp chí Smithsonian. Chính những tháng ngày tủi nhục đó đã gieo vào ông sự nhạy cảm đặc biệt với những phận người bị xã hội bỏ rơi.

Và Dickens đã trang trải những nỗi niềm riêng đó trên trang sách. Series phim tài liệu của BBC tái dựng những khoảnh khắc có thật này, cho thấy chúng ảnh hưởng thế nào đến các tác phẩm như Oliver Twist, David Copperfield và A Christmas Carol. Series phim còn tái hiện cả sự kiện nhà văn tham gia đưa tin với tư cách nhà báo về dịch tả Tooting năm 1849 - một trải nghiệm thực tế đã góp phần định hình sâu sắc nhãn quan xã hội của ông.

Ông Colin Barr, Giám đốc sáng tạo mảng phi hư cấu của hãng Expectation - đơn vị sản xuất series phim tài liệu của BBC - nhận định trên trang Televisual.com rằng Dickens "là người đầy mâu thuẫn và bí ẩn, chính những điều đó vừa thúc đẩy ông tiến lên, vừa đe dọa nhấn chìm ông". Đây là lý do series phim sẽ không đơn thuần là tiểu sử về một nhà văn, mà còn là một nỗ lực giải mã tâm lý sáng tạo hiếm có về một nhà văn có tầm ảnh hưởng rất lớn không chỉ với nước Anh.

London - nhân vật chính của mọi kiệt tác

Nếu tuổi thơ cơ cực là “nhiên liệu” cho nhiệt huyết văn chương, thì London chính là lò lửa đã tôi luyện nên thiên tài Dickens. Theo tạp chí Smithsonian, London thời Dickens là “một sinh vật” đang biến đổi nhanh chóng: dân số tăng từ một triệu người năm 1811 lên 1,65 triệu người năm 1837, một sự biến đổi xa lạ ngay cả với chính những người sinh sống tại đó. Sự tương phản giữa giàu và nghèo, giữa công trình kiến trúc nguy nga và khu nhà ổ chuột xiêu vẹo hiện diện khắp nơi, và Dickens, với đôi mắt nhà báo lẫn trái tim của người từng nếm trải cùng cực, đã không thể nhìn đi đâu khác.

Ông Andrew Sanders, tác giả cuốn Charles Dickens's London, nhận định trên Smithsonian Magazine: "London chính là nhân vật chính trong các tác phẩm của ông", và Dickens "nhìn London theo một cách hoàn toàn độc đáo", không phải cái nhìn của một du khách thưởng ngoạn, mà của người đêm nào cũng lội bộ hàng dặm qua những con phố tối tăm, lặng lẽ quan sát và ghi chép.

Theo BBC, series phim sẽ làm rõ cách Dickens - được mô tả là "người mất ngủ bồn chồn và kẻ nghiện đi bộ đêm ám ảnh" - thu thập cảm hứng từ những con người và câu chuyện ông bắt gặp trên đường phố sau bóng tối, trong các tòa án và nhà tù. Để tái hiện thế giới đó, series phim khai thác ảnh chụp đường phố thời Victoria thuở sơ kỳ, các bản khắc và tranh vẽ, cùng lời văn của Dickens và các cảnh tái dựng lịch sử.

Series phim có kế hoạch ra mắt trong năm nay không phải ngẫu nhiên bởi 2026 là năm Vương quốc Anh phát động Năm Đọc sách Quốc gia, chiến dịch 12 tháng do chính phủ tài trợ với thông điệp "Go All In", khuyến khích người dân mọi lứa tuổi tìm lại niềm vui đọc sách. Theo BBC, chiến dịch xuất phát từ niềm tin rằng "bằng cách bắt đầu từ đam mê, không phải áp lực, chúng ta có thể xây dựng một văn hóa đọc mạnh mẽ và gắn kết hơn trên toàn Vương quốc Anh".

Bà Suzy Klein, Trưởng bộ phận nghệ thuật và âm nhạc cổ điển của đài BBC, khẳng định trên trang finebooksmagazine.com rằng quá trình khám phá này "hứa hẹn tiết lộ nhiều điều về tình yêu, niềm đam mê, xã hội, tội ác và giai cấp trong ngày hôm nay, cũng như trong thời đại của chính Dickens". Gần 200 năm sau khi Dickens lần đầu băng qua những con phố tối tăm của London với cuốn sổ tay trong túi, thông điệp của ông vẫn còn nguyên vẹn: văn học không phải đặc quyền của kẻ giàu sang, nó thuộc về tất cả mọi người, đặc biệt là những ai đang còn phải đứng trong bóng tối.

Ê kíp sản xuất series phim Dickens

Series phim Dickens (đây chỉ là tựa đề tạm thời hiện nay, có thể còn thay đổi) gồm ba tập, mỗi tập dài 60 phút, do hãng Expectation sản xuất, hợp tác cùng Đại học The Open University, phát sóng trên BBC Two và iPlayer. Đạo diễn là ông Benedict Sanderson - người từng nhiều lần đoạt giải BAFTA. Tổng biên tập là ông Otto Burnham, cũng là người đoạt nhiều giải BAFTA. Nhà sản xuất điều hành là ông Colin Barr - người đoạt cả giải Emmy lẫn BAFTA. Biên tập viên đặt hàng từ phía BBC là ông Alistair Pegg. Song song với series chính, chương trình BBC Arts cũng triển khai thêm chương trình The Read trên BBC4 với các tác phẩm kinh điển, cùng nội dung BBC Bookworm mới trên TikTok hướng đến thế hệ độc giả trẻ.