Tai nạn đường sắt liên tiếp tại Tây Ban Nha thổi bùng tranh luận về đầu tư bảo trì

Sự việc khiến dư luận đặt câu hỏi: Liệu nguồn vốn đầu tư cho bảo trì mạng lưới đường sắt có theo kịp nhu cầu đi lại ngày càng tăng vọt của hành khách?

Hiện trường vụ hai tàu cao tốc va chạm gần Adamuz, thuộc tỉnh Cordoba, Tây Ban Nha, ngày 19/1. Ảnh: Reuters/Susana Vera

Liên tiếp tai nạn

Theo hãng tin Reuters, cuối tuần trước, tại tỉnh Cordoba, vùng Andalusia phía Nam Tây Ban Nha đã xảy ra vụ va chạm tàu cao tốc kinh hoàng khiến 45 người thiệt mạng. Chỉ hai ngày sau, tại khu vực gần Barcelona, lại xảy ra vụ việc khác khi bức tường ngăn đổ sập xuống đường ray sau mưa lớn, khiến đoàn tàu bị trật bánh, làm một lái tàu tử vong và bốn hành khách bị thương nặng.

Vụ thứ ba xảy ra khi đoàn tàu bị trật bánh vì đá trên đường ray và vụ tai nạn thứ tư xảy ra do tàu va chạm với cần cẩu ở vùng Đông Nam Tây Ban Nha, khiến 6 hành khách bị thương nhẹ.

Trong thông báo mới nhất, Ủy ban điều tra tai nạn đường sắt Tây Ban Nha (CIAF) cho biết, kết quả sơ bộ từ vụ tai nạn nghiêm trọng ở vùng Andalusia cho thấy đường ray dường như đã xuất hiện vết nứt trước khi tàu trật bánh.

"Tôi thừa nhận cần làm rõ liệu có cần phải tăng ngân sách phân bổ cho bảo trì hay không", Bộ trưởng Giao thông Vận tải Oscar Puente phát biểu trong cuộc họp báo đầu tiên sau vụ tai nạn.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh cần tách biệt vấn đề này ra khỏi vụ tai nạn vừa qua, bởi sự cố xảy ra trên đoạn đường ray mới cải tạo vào tháng 5 năm ngoái và được kiểm tra vào ngày 7/1.

Theo dữ liệu từ cơ quan quản lý cạnh tranh, trong năm 2024, có gần 40 triệu lượt hành khách đã sử dụng tàu cao tốc tại Tây Ban Nha, tăng gần gấp đôi so với năm 2019, đưa tổng lượng khách sử dụng hệ thống đường sắt Tây Ban Nha lên con số kỷ lục 549 triệu lượt.

Tuy nhiên, tần suất sử dụng cao đồng nghĩa nguy cơ hạ tầng bị hao mòn ngày càng cao.

Qua nghiên cứu dữ liệu, báo cáo và ý kiến chuyên gia, đều chỉ ra vấn đề trọng tâm đó là Tây Ban Nha đang tập trung vào đầu tư nhiều hơn bảo trì và mức bảo trì đang thấp hơn so với các quốc gia châu Âu lớn khác.

"Hệ thống đang chịu áp lực lớn hơn và bắt đầu xuất hiện tần suất hỏng hóc cao hơn", ông Salvador Garcia-Ayllon, Giáo sư tại Đại học Bách khoa Cartagena, nhận định.

Chi tiêu cho bảo trì thấp so với các nước châu Âu

Theo dữ liệu từ Ủy ban Châu Âu (EC), mức đầu tư bảo trì của Tây Ban Nha đối với khoảng 4.000km đường sắt cao tốc đã tụt hậu so với các quốc gia lớn trong khu vực, bất chấp nỗ lực mở rộng mạng lưới có 1-0-2 của nước này.

Từ năm 2018 đến năm 2022, Tây Ban Nha đã chi trung bình khoảng 1,5 tỷ euro (1,76 tỷ USD)/năm cho mạng lưới cao tốc, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Tuy nhiên, phần lớn số tiền này được hầu như đổ vào xây dựng hạ tầng mới, chỉ có khoảng 16% được dành cho bảo trì, đổi mới và nâng cấp.

Hiện trường vụ tường chắn đổ sập xuống đường ray do mưa lớn, làm tàu trật bánh khiến lái tàu thiệt mạng và nhiều người khác bị thương. Ảnh: Reuters

Theo dữ liệu của EC, con số này thấp hơn đáng kể so với mức từ 34 - 39% của Pháp, Đức và Italy - những quốc gia có mạng lưới đường sắt quy mô nhỏ hơn.

Ông Jose Trigueros, Chủ tịch Hiệp hội Kỹ sư cầu đường và Công trình dân dụng, ước tính chi tiêu bảo trì cho mạng lưới cao tốc của Tây Ban Nha cần tăng từ mức 110.000 euro/km hiện nay lên 150.000 euro/km. Ngoài ra, ngân sách bảo trì cho các tuyến đường sắt thông thường cũng cần phải cao hơn.

Về phía Chính phủ Tây Ban Nha, họ cho rằng các vấn đề về hạ tầng và tai nạn trên mạng lưới đường sắt Tây Ban Nha tính theo tỷ lệ vẫn thấp hơn mức trung bình của EU và tương đương với các nước như Đức và Pháp.

Chính phủ tiết lộ con số đầu tư gia tăng đáng kể trong đó chi tiêu cho hạ tầng đường sắt đã tăng gấp ba và chi phí bảo trì trên mỗi km đã tăng 58% lên mức 71.000 euro vào năm ngoái kể từ năm 2018, khi chính phủ của Thủ tướng Pedro Sanchez nhậm chức.

Tuy nhiên, báo cáo thường niên năm 2024 về hạ tầng Tây Ban Nha do Quỹ BBVA và Viện nghiên cứu kinh tế Ivie thực hiện cho thấy, nếu điều chỉnh theo lạm phát, mức đầu tư vẫn thấp hơn nhiều so với thời điểm trước cuộc khủng hoảng tài chính bắt đầu năm 2008.

Báo cáo cho biết tổng đầu tư vào hạ tầng đường sắt năm 2024 chỉ chưa bằng 1/3 mức đỉnh của năm 2009 (khoảng 11 tỷ euro).

Bà Matilde Mas, nhà nghiên cứu của Ivie tham gia thực hiện báo cáo, cho biết sự sụt giảm từ năm 2009 cao đến mức bắt đầu từ năm 2012, ngân sách không đủ để bù đắp khấu hao, tức là không đủ để duy trì các cơ sở vật chất hiện có ở điều kiện thích hợp. Mãi đến năm 2021, mức chi mới bắt đầu tăng ổn định trở lại.

Giáo sư Garcia-Ayllon ví von: "Giống như siêu xe Ferrari, hệ thống đường sắt đẳng cấp thế giới của Tây Ban Nha cần được bảo dưỡng thường xuyên. Cái đắt đỏ của một chiếc Ferrari không chỉ nằm ở việc mua nó, mà là ở việc nuôi phươngtiện", ông nhấn mạnh.

Để gây áp lực với chính phủ, SEMAF, nghiệp đoàn lái tàu của Tây Ban Nha, kêu gọi đình công toàn quốc kéo dài ba ngày để phản đối vấn đề mà họ cho là tình trạng hệ thống đường sắt xuống cấp liên tục và yêu cầu đảm bảo về an toàn cũng như bảo trì.

Trong thư gửi cơ quan điều hành hạ tầng đường sắt nhà nước Adif vào tháng 8, SEMAF cho biết, họ đã cảnh báo tình trạng hao mòn nghiêm trọng trên một số tuyến, bao gồm cả đoạn đường nơi hai đoàn tàu cao tốc va chạm.

"Đó là một vòng luẩn quẩn. Nếu đường ray có khiếm khuyết, sẽ truyền sang tàu và các khiếm khuyết của tàu lại tác động ngược lại đường ray", ông Diego Martin, Tổng thư ký nghiệp đoàn, chia sẻ với Reuters.

Trang Trần