Tại sao dễ bị đột quỵ não khi trời lạnh và cách nhận biết sớm

Theo bác sĩ Nguyễn Ngọc Uyển, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, nhiều nghiên cứu trên thế giới ghi nhận mối liên quan chặt chẽ giữa thời tiết lạnh và sự gia tăng các ca đột quỵ não, gồm cả đột quỵ xuất huyết não và nhồi máu não.

Khi nhiệt độ môi trường giảm, cơ thể phải kích hoạt nhiều cơ chế thích nghi để giữ ấm. Chính những thay đổi sinh lý này lại vô tình làm tăng nguy cơ xảy ra đột quỵ, nhất là ở người cao tuổi, người có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch.

Theo bác sĩ Uyển, lạnh làm các mạch máu ngoại vi co lại, dẫn đến tăng huyết áp đột ngột trong thời gian ngắn. Ở những người có thành mạch yếu hoặc tăng huyết áp không được kiểm soát tốt, tình trạng này có thể làm vỡ mạch máu não, gây xuất huyết não. Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều ca đột quỵ xuất huyết não xảy ra ngay trong ngày đầu người bệnh tiếp xúc với thời tiết lạnh.

Bên cạnh đó, co mạch kéo dài khiến máu trở nên cô đặc hơn. Nhiệt độ thấp cũng kích thích cơ thể tăng sản xuất hồng cầu và tiểu cầu nhằm duy trì chuyển hóa, vô tình làm tăng độ nhớt của máu và nguy cơ hình thành cục máu đông. Đây là cơ chế khiến đột quỵ nhồi máu não thường xuất hiện sau vài ngày rét đậm, rét hại.

Nhiệt độ giảm sâu khiến huyết áp tăng vọt, máu dễ đông hơn, làm nguy cơ đột quỵ não gia tăng rõ rệt. (Ảnh minh họa)

Các tổ chức y tế lớn như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đều khuyến cáo, mùa lạnh là giai đoạn cần đặc biệt cảnh giác với đột quỵ, bởi nhiều yếu tố nguy cơ như huyết áp, đường huyết và rối loạn nhịp tim có xu hướng trở nên khó kiểm soát hơn.

Để nhận biết sớm đột quỵ, bác sĩ Uyển khuyến nghị người dân ghi nhớ nguyên tắc FAST. Người bệnh có thể đột ngột méo miệng, yếu hoặc tê liệt một bên mặt; không nâng được một bên tay; nói khó, nói lắp hoặc không hiểu lời người khác. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, thời gian là yếu tố sống còn, bởi “cửa sổ vàng” điều trị thường chỉ kéo dài trong khoảng 6 giờ đầu.

Ngoài các dấu hiệu điển hình trên, đột quỵ còn có thể khởi phát với cơn đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc giảm thị lực đột ngột. Những triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường trong mùa lạnh, khiến nhiều người chủ quan và đến bệnh viện muộn.

Khi phát hiện người nghi ngờ bị đột quỵ, việc quan trọng nhất là gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng điều trị đột quỵ. Việc đến viện sớm giúp bác sĩ có cơ hội can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ tử vong và hạn chế di chứng nặng nề.

Trong thời gian chờ cấp cứu, người không có chuyên môn y tế tuyệt đối không tự ý cho bệnh nhân uống thuốc, bởi một số loại thuốc có thể làm tình trạng xuất huyết não nặng hơn.

Người bệnh cũng không nên bị chích máu đầu ngón tay, cạo gió, nặn chanh vào miệng hay bị lay lắc, di chuyển mạnh, vì đây đều là những quan niệm sai lầm, không có cơ sở khoa học.

Theo khuyến cáo của bác sĩ, người bị đột quỵ nên được đặt nằm nghiêng an toàn, nới lỏng quần áo, giữ ấm vừa phải và không cho ăn uống để tránh nguy cơ sặc. Người thân cần ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên và mô tả rõ các biểu hiện bất thường để cung cấp cho nhân viên y tế khi cấp cứu đến nơi.

“Mỗi phút trôi qua khi não thiếu máu đều làm hàng triệu tế bào thần kinh bị tổn thương. Nhận biết sớm và xử trí đúng là chìa khóa giúp người bệnh giữ lại cơ hội sống và phục hồi”, bác sĩ Uyển nhấn mạnh.

Như Loan