Tại sao đồng tử của mèo có hình đường thẳng, đồng tử của con người lại có hình tròn?

Nếu từng quan sát mắt mèo vào ban ngày, bạn có thể nhận thấy đồng tử của chúng gần như biến thành một đường thẳng đứng rất mảnh. Trong khi đó, đồng tử của con người luôn có dạng tròn và thay đổi kích thước tùy theo lượng ánh sáng. Sự khác biệt này không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của quá trình tiến hóa, phù hợp với cách mỗi loài nhìn và hoạt động trong môi trường sống.

Đồng tử thực chất không phải là một bộ phận có màu

Trước hết, đồng tử không phải một cấu trúc màu đen riêng biệt nằm bên trong mắt. Đây thực chất là một lỗ mở ở trung tâm mống mắt, cho phép ánh sáng đi vào võng mạc.

Khi môi trường nhiều ánh sáng, đồng tử co lại để hạn chế lượng ánh sáng đi vào mắt. Khi trời tối, nó giãn rộng để thu nhận nhiều ánh sáng hơn. Chính khả năng đóng mở này giúp mắt thích nghi với những điều kiện chiếu sáng khác nhau.

Ở con người, mống mắt có các cơ điều khiển đồng tử theo dạng gần tròn, vì vậy khi co hoặc giãn, đồng tử vẫn giữ hình dạng tròn. Mèo lại có cấu tạo khác, khiến đồng tử có thể thu hẹp thành một khe dọc rất rõ rệt.

Nếu từng quan sát mắt mèo vào ban ngày, bạn có thể nhận thấy đồng tử của chúng gần như biến thành một đường thẳng đứng rất mảnh. Ảnh minh họa.

Mắt mèo phải thích nghi với cả ngày lẫn đêm

Mèo là loài có khả năng nhìn trong điều kiện ánh sáng yếu rất tốt. Chúng thường hoạt động mạnh vào lúc chạng vạng hoặc ban đêm, khi lượng ánh sáng thấp hơn nhiều so với ban ngày.

Trong bóng tối, đồng tử mèo có thể mở rộng đáng kể để đưa nhiều ánh sáng vào mắt. Khi trời sáng, đồng tử nhanh chóng co lại thành một khe hẹp nhằm kiểm soát lượng ánh sáng.

Kiểu đồng tử này giúp mèo có thể chuyển đổi giữa hai trạng thái ánh sáng rất khác nhau mà không cần thay đổi cấu trúc mắt. Đây là một lợi thế quan trọng đối với loài săn mồi thường hoạt động trong những thời điểm ánh sáng biến động.

Đồng tử dọc giúp mèo kiểm soát ánh sáng rất hiệu quả

Hình dạng khe dọc có một lợi thế đáng chú ý: nó có thể thay đổi diện tích mở rất lớn trong một khoảng co giãn tương đối nhỏ.

Khi đồng tử mở rộng, khe dọc có thể trở nên rộng hơn đáng kể, cho phép nhiều ánh sáng đi vào. Khi co lại, nó gần như đóng kín thành một đường mảnh, hạn chế ánh sáng mạnh chiếu vào mắt.

Điều này đặc biệt hữu ích với mèo vì chúng có thể gặp cả môi trường tối và ánh sáng mạnh trong cùng một ngày. Ban đêm, đồng tử mở rộng để tăng khả năng thu nhận ánh sáng; ban ngày, nó thu hẹp để bảo vệ hệ thống thị giác khỏi lượng ánh sáng quá lớn.

Đặc điểm này còn liên quan đến cách mèo săn mồi

Hình dạng đồng tử không chỉ phục vụ việc điều chỉnh ánh sáng mà còn có thể liên quan đến khả năng xác định khoảng cách và quan sát môi trường.

Mèo là loài săn mồi có kích thước cơ thể tương đối nhỏ. Khi rình bắt con mồi trên mặt đất, khả năng nhận biết vị trí và khoảng cách là yếu tố quan trọng. Đồng tử dọc được cho là có thể hỗ trợ một số đặc điểm thị giác phù hợp với kiểu săn mồi này.

Nói cách khác, đôi mắt của mèo không đơn thuần được thiết kế để nhìn rõ mà còn thích nghi với lối sống và môi trường mà chúng thường hoạt động.

Hình dạng đồng tử không chỉ phục vụ việc điều chỉnh ánh sáng mà còn có thể liên quan đến khả năng xác định khoảng cách và quan sát môi trường. Ảnh minh họa.

Vậy tại sao con người lại có đồng tử tròn?

Con người tiến hóa theo một hướng khác. Chúng ta hoạt động chủ yếu vào ban ngày và có lối sống không phụ thuộc vào việc săn mồi trong điều kiện ánh sáng yếu giống mèo.

Đồng tử tròn có khả năng điều chỉnh lượng ánh sáng đi vào mắt một cách hiệu quả trong những điều kiện sinh hoạt của con người. Khi ánh sáng mạnh, nó co nhỏ; khi ánh sáng yếu, nó mở rộng.

Ngoài ra, mắt người còn có nhiều đặc điểm phù hợp với việc quan sát màu sắc, nhận diện hình dạng và xử lý hình ảnh trong nhiều khoảng cách khác nhau. Vì vậy, hình dạng đồng tử của con người phản ánh nhu cầu thị giác trong quá trình tiến hóa của chính chúng ta.

Không phải loài nào cũng có đồng tử giống mèo hoặc người

Trong thế giới động vật, hình dạng đồng tử rất đa dạng. Một số loài có đồng tử tròn, một số có khe dọc, trong khi những loài khác lại sở hữu đồng tử nằm ngang.

Sự khác biệt này thường liên quan đến môi trường sống, thời gian hoạt động và cách kiếm ăn của từng loài. Chẳng hạn, những động vật thường hoạt động ban ngày có thể có kiểu đồng tử khác với các loài săn mồi về đêm.

Vì vậy, đồng tử hình khe của mèo và đồng tử tròn của con người là hai cách thích nghi khác nhau của hệ thống thị giác. Mèo cần một cơ chế đặc biệt để kiểm soát ánh sáng khi chuyển đổi giữa đêm tối và ban ngày, còn con người có hệ thống đồng tử tròn phù hợp với nhu cầu thị giác và lối sống của mình.