Tái thiết chung cư cũ và tầm nhìn quy hoạch 100 năm

Chung cư cao tầng B4 - B14 khu tập thể Kim Liên, một trong những khu chung cư cũ của Hà Nội đã được cải tạo, xây dựng lại và đưa vào sử dụng cách đây hơn 20 năm. Ảnh: Thành Luân

Khi cải tạo mang lại giá trị thật

Khu chung cư B4 - B14 khu tập thể Kim Liên, một trong những khu chung cư cũ của Hà Nội đã được cải tạo, xây dựng lại và đưa vào sử dụng cách đây hơn 20 năm. Nếu nhìn lại trước đây, nơi này từng là những dãy nhà xuống cấp, chật chội, hạ tầng quá tải. Còn hiện nay, có thể thấy rõ sự thay đổi: không gian sống khang trang hơn, hạ tầng đồng bộ hơn, môi trường sống cũng được cải thiện đáng kể.

Chia sẻ về sự thay đổi sau 16 năm chuyển từ ngôi nhà cũ sang nơi ở mới tại Nhà B4 Khu tập thể Kim Liên, ông Lê Ngọc Thanh bày tỏ sự hài lòng và hạnh phúc trước không gian sống khang trang, tiện nghi. Ông nhớ lại thời gian trước đây, bà con phải sống rất vất vả, chịu cảnh nóng bức vào mùa Hè, rét mướt vào mùa Đông, đặc biệt là nỗi khổ khi phải đi xách từng sô nước sinh hoạt.

Từ khi chuyển sang nhà mới, mọi thứ đã thay đổi hoàn toàn với hệ thống nước nôi đầy đủ và sạch sẽ. Tòa nhà mới có thang máy đã giúp việc đi lại của người già, trẻ nhỏ trở nên thuận tiện hơn. Bên cạnh đó, các căn hộ được thiết kế khoa học, thông gió và tận dụng tốt ánh sáng tự nhiên, giúp các cháu nhỏ có thể học tập vào ban ngày mà không cần dùng điện.

Sau gần hai thập kỷ sử dụng, ông Thanh vẫn hoàn toàn yên tâm về chất lượng công trình bởi sự chắc chắn và bảo đảm kỹ thuật, chỉ có một vài lỗi nhỏ về nước sơn theo thời gian. So sánh với các khu nhà xung quanh, ông Thanh tự hào khẳng định đây là một trong những nơi ở chất lượng và sạch sẽ nhất, mang lại cuộc sống ổn định cho gia đình.

Không chỉ với những người lớn tuổi đã gắn bó lâu năm, sự thay đổi này còn thể hiện rõ trong đời sống của các gia đình trẻ - những người trực tiếp thụ hưởng không gian sống mới trong suốt thời gian qua.

Khu chung cư cũ trên phố Phạm Ngọc Thạch. Ảnh Thanh Hải

Chị Vũ Thị Đào, trú tại khu tập thể Kim Liên, phường Kim Liên chia sẻ: “Từ khi chuyển sang ngôi nhà mới, chúng tôi được sống trong không gian tiện nghi, hiện đại; môi trường bảo đảm vệ sinh, sạch sẽ. Giá trị tài sản của khu chung cư mới cũng cao hơn rất nhiều so với khu tập thể cũ. Đặc biệt, điều khiến chúng tôi yên tâm nhất là công tác phòng cháy, chữa cháy được bảo đảm với hệ thống hiện đại”.

Cũng theo chị Đào, với những người từng sinh sống tại khu tập thể cũ và nay được thụ hưởng không gian chung cư mới, có thể thấy chủ trương cải tạo các khu tập thể cũ là hoàn toàn đúng đắn. Tuy nhiên, chị mong muốn thành phố Hà Nội quan tâm hơn nữa đến vấn đề tạm cư trong thời gian chờ xây dựng, nhằm hạn chế tối đa những xáo trộn trong đời sống người dân.

Đồng thời, thành phố cũng cần xem xét bổ sung quỹ đất để tăng diện tích cây xanh, khu vui chơi cho trẻ em tại các khu chung cư, qua đó nâng cao chất lượng sống cho cư dân.

Từ thực tế tại khu tập thể Kim Liên - sau hơn 20 năm được cải tạo, có thể thấy hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc thay đổi diện mạo đô thị, mà còn được kiểm chứng bằng chính chất lượng sống ổn định, lâu dài của người dân. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy: Nếu có quy hoạch hợp lý, cơ chế phù hợp và sự đồng thuận của người dân, cải tạo chung cư cũ không chỉ khả thi, mà còn mang lại giá trị bền vững trong phát triển đô thị của Hà Nội.

Từ cải tạo đơn lẻ đến tái cấu trúc đô thị toàn diện

Ông Nguyễn Quyết Tiến, Phó Trưởng phòng Quy hoạch kiến trúc Nam sông Hồng, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho biết, quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm được xây dựng trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tư duy dài hạn thay vì chỉ 20-30 năm như trước.

Ông Nguyễn Quyết Tiến, Phó Trưởng phòng Quy hoạch kiến trúc Nam sông Hồng, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội. Ảnh Thanh Hải

Theo đó, cách tiếp cận cải tạo chung cư cũ chuyển từ “cải tạo” sang “tái thiết giá trị”, không chỉ nâng cấp công trình mà còn giải phóng nguồn lực đất đai, tổ chức lại không gian nội đô. Mô hình đô thị đa cực, đa tầng, đa lớp được xác lập, hướng tới tái cấu trúc toàn diện kiến trúc, cảnh quan và chức năng đô thị.

Trong đó, khu vực nội đô sau tái thiết sẽ ưu tiên các chức năng có giá trị kinh tế cao như tài chính, thương mại, văn phòng. Mô hình phát triển nén xanh được áp dụng theo nguyên tắc giảm mật độ, tăng tầng cao, dành không gian mặt đất cho công viên, cây xanh và tiện ích công cộng.

Về tổng thể, Hà Nội định hướng phân bổ lại dân số, giãn dân khỏi khu vực trung tâm, phát triển các khu đô thị mới đồng bộ hạ tầng, gắn với hệ thống đường sắt đô thị.

Đáng chú ý, cấu trúc đô thị đa tầng sẽ khai thác mạnh không gian ngầm và không gian theo chiều cao. Các dự án chung cư mới được tổ chức theo ba lớp: mặt đất ưu tiên không gian công cộng; không gian ngầm tích hợp giao thông, thương mại, đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật. Tỷ lệ ngầm hóa khu vực nội đô được đặt mục tiêu trên 40%.

Việc cải tạo chung cư cũ cũng được gắn với mô hình phát triển đô thị theo giao thông công cộng, lấy các nhà ga làm hạt nhân, góp phần thuận tiện đi lại và giảm dần phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Quyết tâm lớn, cơ chế ngày càng hoàn thiện

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Công ty cổ phần Đầu tư bất động sản Toàn Cầu cho rằng, các chính sách vừa qua cùng toàn bộ hệ thống văn bản đã nêu cho thấy rõ quyết tâm rất cao của Thành ủy, UBND và HĐND thành phố Hà Nội đối với chương trình cải tạo chung cư cũ.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Công ty cổ phần Đầu tư bất động sản Toàn Cầu. Ảnh Thanh Hải

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, đây là một mô hình nhằm khắc phục tình trạng “vá víu” của đô thị. Hà Nội giống như một chiếc áo gấm rất đẹp, nhưng lại tồn tại những “mảng vá” là các khu chung cư cũ. Vì vậy, rất cần có quyết tâm thay đổi để chỉnh trang diện mạo đô thị.

Dù cơ chế hiện nay đã tương đối hoàn thiện và cởi mở, doanh nghiệp vẫn kiến nghị cần có lộ trình cụ thể cho từng đầu mối thực hiện, gắn trách nhiệm với tiến độ rõ ràng để tránh kéo dài. Đồng thời, trong bối cảnh bị hạn chế về mật độ dân số, cần có cơ chế linh hoạt như hình thức BT và chuẩn bị quỹ đất để bù đắp cho nhà đầu tư tại các dự án không thể tăng dân số. Việc cho phép gộp các dự án cũng cần được nghiên cứu để tăng tính khả thi.

Ông cho rằng, cải tạo chung cư cũ không chỉ là yêu cầu chỉnh trang đô thị mà còn là nhu cầu cấp thiết của người dân. Thực tế tại khu Giảng Võ cho thấy điều kiện sống còn nhiều khó khăn, ngập úng, ô nhiễm, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt.

Từ góc độ doanh nghiệp, nếu được giao triển khai, yếu tố tiến độ sẽ được đặt lên hàng đầu, bảo đảm người dân sớm quay trở về nơi ở. Cùng với đó, chất lượng công trình phải được coi trọng, xây dựng với trách nhiệm và bảo đảm an toàn, bền vững.

Tuy nhiên, để dự án thành công, cần có sự đồng thuận từ người dân. Thực tế việc di dời không đồng đều, có trường hợp kéo dài 6–7 tháng đã ảnh hưởng lớn đến tiến độ và chi phí. Vì vậy, theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, sự phối hợp, chia sẻ giữa người dân và doanh nghiệp là yếu tố then chốt để các dự án cải tạo chung cư cũ được triển khai hiệu quả.

Thành Luân