Tái thiết mô hình quản lý thuế: Tiệm cận chuẩn mực quốc tế, bảo đảm minh bạch, công bằng

Ngành thuế chuyển đổi phương thức quản lý thuế, tạo thuận lợi cho hộ kinh doanh. Ảnh: ST

Thiết kế lại quy trình quản lý thuế trên nền tảng dữ liệu số

Cục Thuế vừa tổ chức Hội nghị triển khai nhiệm vụ “Tư vấn tái thiết kế quy trình nghiệp vụ quản lý thuế và lập hồ sơ yêu cầu xây dựng hệ thống công nghệ thông tin theo mô hình quản lý thuế mới”. Đây được xem là bước khởi động quan trọng cho một giai đoạn cải cách có tính căn cơ, dài hạn của ngành thuế; trong đó, tư duy quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ số đóng vai trò trung tâm.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn cho biết, ngành thuế đã xây dựng được nền tảng đáng kể về hiện đại hóa, với hệ thống khai, nộp, hoàn thuế điện tử; hệ thống quản lý thuế tập trung và dịch vụ thuế điện tử eTax. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của kinh tế số, mô hình quản lý hiện hành dần bộc lộ những giới hạn, đặc biệt trong việc theo dõi giao dịch theo thời gian thực, quản lý rủi ro và xử lý dữ liệu lớn.

Theo ông Mai Sơn, nhiệm vụ tư vấn lần này được xác định theo nguyên tắc xuyên suốt “quy trình đi trước - dữ liệu làm gốc - hệ thống công nghệ thông tin bám quy trình và dữ liệu ngay từ đầu”. Dữ liệu phải được chuẩn hóa theo tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”, trở thành nền tảng cho toàn bộ quá trình quản lý, từ đăng ký, kê khai, nộp thuế đến thanh tra, kiểm tra và hỗ trợ người nộp thuế.

Phạm vi tư vấn bao trùm từ đánh giá hiện trạng, thiết kế mô hình mục tiêu, xây dựng chiến lược chuyển đổi số, kiến trúc số ngành thuế giai đoạn 2026-2030 đến lập hồ sơ yêu cầu xây dựng hệ thống công nghệ thông tin mới. Đây không chỉ là nâng cấp phần mềm, mà là thiết kế lại toàn bộ cách thức vận hành của hệ thống quản lý thuế theo thông lệ quốc tế, phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam.

Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành nhấn mạnh, thông qua việc nâng cấp hệ thống và tái thiết mô hình quản lý, ngành thuế Việt Nam sẽ từng bước hình thành mô hình quản lý thuế số hiện đại, tiệm cận chuẩn mực quốc tế và trở thành một trong những hình mẫu về chuyển đổi số trong lĩnh vực thuế trên bản đồ thuế quốc tế.

Chuẩn mực quốc tế và yêu cầu quản trị hiện đại

Một trong những yêu cầu trọng tâm của quá trình tái thiết là nghiên cứu sâu mô hình quản lý thuế của các quốc gia tiên tiến, từ đó chọn lọc, điều chỉnh để phù hợp với thể chế, trình độ phát triển và cấu trúc nền kinh tế Việt Nam. Theo lãnh đạo Cục Thuế, mục tiêu không phải “sao chép” mô hình nước ngoài, mà là tiếp thu tinh thần quản trị hiện đại, đặc biệt là quản lý dựa trên rủi ro, dữ liệu lớn và tự động hóa.

Ông Trần Đình Cường - Chủ tịch Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam - khẳng định Liên danh tư vấn EY - Onenet nhận thức sâu sắc trách nhiệm đồng hành cùng Cục Thuế trong một nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với tiến trình hiện đại hóa quản lý thuế. Định hướng tư vấn được xác định rõ là lấy dữ liệu lớn làm trung tâm, chuyển mạnh từ mô hình quản lý thủ công sang quản trị tự động, qua đó nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và khả năng mở rộng của hệ thống quản lý thuế trong dài hạn. Đồng thời, quá trình triển khai sẽ gắn với chuyển giao công cụ, kinh nghiệm và giải pháp công nghệ, giúp đội ngũ cán bộ thuế từng bước làm chủ mô hình mới.

Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành yêu cầu các đơn vị tham gia phải quán triệt đầy đủ chủ trương của Đảng, Chính phủ về cải cách, hiện đại hóa và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Đây được coi là “kim chỉ nam” xuyên suốt trong quá trình tái thiết kế quy trình nghiệp vụ và xây dựng hệ thống công nghệ thông tin theo mô hình quản lý thuế mới, bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại và khả thi khi triển khai.

Cải cách quản lý thuế gắn với bảo vệ hộ kinh doanh

Quá trình tái thiết mô hình quản lý thuế không tách rời cải cách chính sách, đặc biệt là chính sách đối với hộ kinh doanh - khu vực có quy mô lớn, vai trò xã hội quan trọng nhưng lâu nay còn nhiều hạn chế về chuẩn hóa quản trị và dữ liệu.

Thực tế cho thấy, trong giai đoạn 2022-2025, cả nước có khoảng 3-4 triệu hộ kinh doanh, song số thu từ khu vực này chỉ chiếm chưa đầy 2% tổng thu ngân sách nhà nước. Điều này phản ánh rõ đặc trưng quy mô nhỏ, siêu nhỏ và mức độ chuẩn hóa thấp, khiến khả năng mở rộng và đóng góp bền vững còn hạn chế.

Việc chấm dứt thuế khoán từ năm 2026 và chuyển sang cơ chế tự khai, tự nộp được xác định là bước đi tất yếu, phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại. Tuy nhiên, cải cách này không nhằm siết chặt hay gia tăng gánh nặng thuế, mà hướng tới bảo vệ tốt hơn quyền lợi của hộ kinh doanh, đặc biệt là khu vực nhỏ lẻ.

Cùng với đó, ngành thuế đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ thực chất, từ miễn lệ phí môn bài, đơn giản hóa chế độ sổ sách kế toán đến cung cấp miễn phí dịch vụ khai, nộp thuế điện tử. Các chiến dịch đồng hành, tập huấn, đối thoại trực tiếp đã giúp hộ kinh doanh từng bước làm quen với phương thức quản lý mới, giảm thiểu sai sót và tâm lý e ngại.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn cho biết, cơ quan thuế sẽ tiếp tục chuẩn hóa và đa dạng hóa các kênh hỗ trợ trên môi trường số, bảo đảm hộ kinh doanh có thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, nộp thuế mà không phát sinh chi phí phần mềm. Đây là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần “khoan thư sức dân”, tạo bệ phóng để khu vực hộ kinh doanh phát triển bền vững và từng bước tham gia sâu hơn vào nền kinh tế chính thức.

Nhìn tổng thể, việc tái thiết mô hình quản lý thuế theo chuẩn mực quốc tế không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, lấy dữ liệu làm nền tảng và người nộp thuế làm trung tâm. Đây chính là mục tiêu cốt lõi của tiến trình cải cách thuế trong giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế Việt Nam./.

MINH ANH