'Tấm chiếu từng trải' teen Úc đã tham gia đạo luật cấm mạng xã hội với teen dưới 16 tuổi

Vì sao lại có luật cấm này?

Từ đầu năm 2025, khi tranh cử chức Thủ tướng Úc, cựu Thủ tướng Anthony Albanese đã cam kết sẽ “làm gì đó” với tác động của mạng xã hội đến trẻ em. Khi ông chính thức nhận chức, lời cam kết được thực hiện. Và ngày 10/12/2025, Úc trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới thi hành lệnh cấm mạng xã hội đối với người dùng dưới 16 tuổi.

“Chính sách này sẽ trả tuổi thơ lại cho các bạn nhỏ”, Thủ tướng Albanese chia sẻ trong buổi phỏng vấn với kênh truyền hình 9 News Australia.

Poster thông báo lệnh cấm ở trạm bus. Ảnh: Khánh An

Quyết định này được đưa ra sau khi có nhiều phụ huynh tại Úc mất đi người con của mình vì hệ lụy từ mạng xã hội. Họ cùng nhau đề xuất giải pháp này, như một cách để bảo vệ những gia đình khác. Các nghiên cứu khắp thế giới cũng cho thấy mối liên hệ giữa việc sử dụng mạng xã hội và những tác hại đến sức khỏe tinh thần của giới trẻ.

Cuốn sách Thế Hệ Lo Âu.

“Mặc dù mạng xã hội có thể mang lại một số lợi ích, nhưng nguy cơ gây hại có thể tăng lên đối với giới trẻ vì họ chưa có kỹ năng, kinh nghiệm hoặc hiểu biết để điều hướng trong môi trường mạng xã hội phức tạp” - kênh thông tin an toàn mạng (eSafety) của chính phủ nêu rõ quan điểm.

Nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt, đồng thời là tác giả cuốn sách nổi tiếng Thế Hệ Lo Âu (The Anxious Generation), ủng hộ sự thay đổi này. Ông gọi đây là “một trong những bước quan trọng nhất toàn cầu nhằm bảo vệ trẻ em trên mạng.

Kể cả việc triển khai có khó khăn đến đâu, nó vẫn tốt hơn là không làm gì cả - đây là điều mà cả chính phủ Úc lẫn các chuyên gia nhận định.

Và thế là những ứng dụng như Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok hay cả YouTube, đều phải “rời xa” các bạn nhỏ, cho đến khi đủ 16 tuổi.

Đặt trách nhiệm lên các tập đoàn công nghệ

Nhiều người đã nghi ngờ mức độ hiệu quả của đạo luật này. Làm sao có thể ngăn những đứa trẻ tinh quái không lên mạng được chứ?

Phản hồi lại câu hỏi này, Chính phủ Úc cho biết họ yêu cầu tất cả công ty sở hữu ứng dụng nằm trong danh sách tự rà soát và vô hiệu hóa các tài khoản của người dùng dưới 16 tuổi.

Thủ tướng Úc Anthony Albanese. (Ảnh: AAP)

Ông cũng nói rằng đây là cách để chia sẻ trách nhiệm bảo vệ trẻ em, thay vì dồn hết cho các bậc cha mẹ. Coi như chính phủ là “nhân vật phản diện”, ba mẹ chỉ là người “tuân lệnh” mà thôi. Nếu hồi đó mình cãi nhau với mẹ để đòi lại điện thoại, thì giờ mình chỉ còn cách… viết thư cho Liên Hiệp Quốc.

Mình cũng tin rằng đặt trách nhiệm lên các công ty khổng lồ sẽ khả thi hơn là đợi các bạn nhỏ tự kiểm soát bản thân. Làm sao ta có thể kiềm chế hormone hưng phấn dopamine mỗi khi thông báo điện thoại reo lên? Làm sao có thể ghét nội dung ngắn, khi nó rất dễ dàng được tiêu thụ? Làm sao chống lại được các thuật toán được thiết kế để thao túng tâm lý người dùng?

Teen dưới 16 tuổi sử dụng Internet cần có sự theo dõi từ ba mẹ. Ảnh: Magnific.

Sau khi xem bộ phim tài liệu The Social Dilemma trên Netflix, mình đã chú ý hơn cách mà mình tiêu thụ thông tin trên mạng. Mọi nội dung đều đã được tính toán cẩn thận để khiến mình hứng thú, giận dữ và dành nhiều thời gian cho nó nhất có thể. Người dùng như con rối của các tỷ phú công nghệ, để họ bán “sự tập trung” cho các nhãn hàng cần chạy quảng cáo.

“Reset” thế giới thật

Bạn Khánh An đang du học tại Úc.

Chính mình là đứa đã “lách luật” khi lập tài khoản Facebook lần đầu vào năm lớp Bốn. Hồi đó nhìn thấy một số bạn nhắn tin với nhau sau giờ học, nên mình cũng năn nỉ xin mẹ tạo tài khoản. Nếu hồi đó có luật cấm như thế này, mình đã không bị FOMO, không sợ bị “tối cổ” so với bạn bè. Đứa có tài khoản Instagram không còn ngầu nữa, vì ai cũng biết bạn ấy đang phạm luật.

Song, đạo luật này chỉ là bước đầu tiên để giúp các tween và teen có một tuổi thơ an toàn hơn. Sau khi bị “cấm cửa” vào thế giới ảo, các bạn ấy sẽ đi đâu? Sẽ cần xây dựng cả một ngôi làng, nơi các bạn tìm thấy được niềm vui mà không cần đến các thiết bị điện tử.

Trước khi có Facebook, tuổi thơ mình gắn liền với chiếc “cục gạch” Nokia, chỉ dùng để gọi, nhận tin nhắn của mẹ và xem giờ. Mẹ thà chịu bị hủy mấy chuyến Grab vì đứa con không check điện thoại, còn hơn là để nó “dính mũi vào cái màn hình” (nguyên văn lời mẹ nói).

Thủ tướng Úc cũng khuyên các bạn nhỏ hãy “thử một môn thể thao mới, học một nhạc cụ mới, hoặc đọc cuốn sách đã ở trên kệ của bạn một thời gian dài”.

Kệ sách tại nhà của bạn Khánh An. Ảnh: NVCC

Trước khi có mạng xã hội, mình đã lớn lên với những tựa sách kinh điển, những chuyến du lịch vi vu và những lớp học phát triển trí tuệ cảm xúc. Bạn bè hỏi mình làm gì khi không xem TV? Mình bảo mình đọc sách, trược pa-tin, đi xe đạp, đi xem bóng rổ. Tụi nó đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác.

Sau Úc, những quốc gia khác như Đan Mạch, Na Uy, Malaysia... cũng đang cân nhắc điều tương tự. Mình tin rằng với sự sáng tạo và khả năng khám phá của teen, sau khi thế giới ảo bị “đóng cửa”, các bạn sẽ tìm thấy vô vàn điều thú vị ở thế giới thật!