Tạm hoãn xuất cảnh vì nợ thuế: Cân bằng giữa thu hồi nợ và quyền người nộp thuế

Đến ngày 31/10/2026, gần 30.000 người nộp thuế đã chủ động thực hiện nghĩa vụ sau khi bị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh. Kết quả này cho thấy tác động nhất định của một công cụ quản lý nợ thuế. Tuy nhiên, những kiến nghị từ cộng đồng doanh nghiệp cũng đặt ra yêu cầu rà soát phạm vi, điều kiện áp dụng, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu thu ngân sách nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.

Tạm hoãn xuất cảnh là một trong những biện pháp được ngành thuế triển khai nhằm đôn đốc người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước. Ảnh: chinhphu.vn

Tạm hoãn xuất cảnh là một trong những biện pháp được ngành thuế triển khai nhằm đôn đốc người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước. Ảnh: chinhphu.vn

Công cụ thu hồi nợ thuế và những băn khoăn từ doanh nghiệp

Tạm hoãn xuất cảnh là một trong những biện pháp được ngành thuế triển khai nhằm đôn đốc người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, hạn chế tình trạng chây ỳ, kéo dài nợ thuế. Việc áp dụng biện pháp này được thực hiện theo đối tượng, điều kiện, trình tự và thủ tục quy định tại Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và Nghị định số 252/2026/NĐ-CP.

Theo số liệu lũy kế đến ngày 31/10/2026, cơ quan thuế các cấp đã ban hành trên 250.000 thông báo tạm hoãn xuất cảnh, trong đó, hơn 240.000 trường hợp là chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06).

Đáng chú ý, gần 30.000 người nộp thuế đã chủ động thực hiện nghĩa vụ sau khi bị áp dụng biện pháp này. Riêng nhóm người nộp thuế thuộc trạng thái 06, khoảng 20.000 trường hợp đã liên hệ cơ quan thuế, hoàn thành nghĩa vụ và được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh theo quy định.

Những con số trên cho thấy biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đã tạo thêm sức ép tuân thủ, góp phần thúc đẩy người nộp thuế chủ động xử lý các khoản nghĩa vụ còn tồn đọng. Đây cũng là công cụ hỗ trợ cơ quan thuế quản lý nợ, hạn chế tình trạng người nộp thuế không thực hiện nghĩa vụ, qua đó góp phần bảo đảm tính công bằng trong chấp hành pháp luật thuế.

Đại diện Cục Thuế cho biết, để hạn chế sai sót, cơ quan thuế các cấp chú trọng rà soát, đối chiếu và xác định nghĩa vụ thuế trước khi ban hành thông báo gửi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh. Người nộp thuế được thông báo trước 30 ngày về việc tạm hoãn xuất cảnh, tạo thời gian kiểm tra thông tin, đối chiếu nghĩa vụ và thực hiện các khoản thuế còn phải nộp.

Tuy nhiên, việc áp dụng biện pháp này đối với người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp thuộc trạng thái 06 đang nhận được nhiều ý kiến từ cộng đồng kinh doanh. Góp ý Dự thảo Nghị quyết về chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) kiến nghị bãi bỏ việc áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện của doanh nghiệp thuộc trạng thái 06 nếu vi phạm chỉ mang tính thủ tục.

Theo VCCI, việc áp dụng biện pháp này trong những trường hợp doanh nghiệp có số nợ thuế không lớn hoặc mới vi phạm thủ tục thông báo địa chỉ kinh doanh có thể gây bức xúc trong cộng đồng doanh nghiệp, ảnh hưởng đến quyền tự do đi lại, cơ hội tìm kiếm việc làm và khả năng phục hồi kinh tế của công dân.

Chiều 17/11, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về Nghị quyết của Quốc hội ban hành chính sách đặc thù về xử lý xóa tiền nợ để tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế trong thực hiện Luật Quản lý thuế. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ, trên cơ sở ý kiến thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất về sự cần thiết và quy trình xem xét, cơ bản nhất trí về sự cần thiết phải có cơ chế đặc thù để tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn. Tuy nhiên, do đây là những chính sách mới, có nội dung khác với quy định của luật hiện hành nên trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá tác động thật sự kỹ lưỡng, cần có thêm thời gian chuẩn bị, xác định trọng tâm là minh bạch hóa thông tin, bảo đảm tính chuẩn xác, chặt chẽ và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

VCCI đề xuất chỉ áp dụng tạm hoãn xuất cảnh khi có quyết định xác định khoản nợ thuế cụ thể bằng văn bản, vượt ngưỡng nhất định và người nộp thuế đã được thông báo hợp lệ nhưng vẫn cố tình không thực hiện nghĩa vụ. Các ngưỡng được VCCI viện dẫn trong kiến nghị trước đây là trên 200 triệu đồng đối với cá nhân, hộ kinh doanh và trên 1 tỷ đồng đối với doanh nghiệp.

Ở góc độ khác, một số chuyên gia thuế cũng cho rằng cần nghiên cứu quy định ngưỡng nợ cụ thể đối với người nộp thuế thuộc trạng thái 06. Theo đó, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh chỉ nên được áp dụng khi số nợ vượt mức nhất định, chẳng hạn trên 20 triệu đồng đối với hộ, cá nhân kinh doanh và trên 200 triệu đồng đối với doanh nghiệp.

Các đề xuất này cho thấy yêu cầu đặt ra không phải là phủ nhận vai trò của biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, mà là tiếp tục hoàn thiện điều kiện áp dụng để bảo đảm tính tương xứng giữa mức độ vi phạm, nghĩa vụ thuế và hệ quả pháp lý đối với người nộp thuế. Đặc biệt, cần phân biệt rõ trường hợp cố tình chây ỳ, né tránh nghĩa vụ với những trường hợp doanh nghiệp ngừng hoạt động, thay đổi địa chỉ hoặc phát sinh vướng mắc về thủ tục.

Tăng cảnh báo sớm, rút ngắn thời gian xử lý

Song song với việc thực hiện biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, ngành thuế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đa dạng hóa phương thức thông báo và cảnh báo để người nộp thuế chủ động thực hiện nghĩa vụ. Theo Cục Thuế, người nộp thuế có thể tra cứu tình trạng nghĩa vụ thuế qua ứng dụng eTax Mobile, Trang thông tin điện tử ngành thuế và các kênh thông tin chính thức khác. Việc thường xuyên kiểm tra giúp người nộp thuế kịp thời phát hiện khoản thuế còn nợ, chủ động xử lý trước khi phát sinh những ảnh hưởng đến kế hoạch đi lại, công tác và hoạt động cá nhân.

Một điểm đáng chú ý là thời gian xử lý hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh đã được rút ngắn còn khoảng 5-7 phút sau khi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ. Kết quả này có được nhờ cơ chế truyền, nhận thông tin tự động giữa cơ quan thuế và cơ quan công an.

Để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Công an trao đổi, cung cấp thông tin điện tử phục vụ việc áp dụng và hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh thông qua Quy chế phối hợp giữa 2 Bộ.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính chỉ đạo Cục Thuế nghiên cứu, triển khai thêm các giải pháp cảnh báo sớm, trong đó có phương án cung cấp thông tin về tình trạng tạm hoãn xuất cảnh trên ứng dụng VNeID. Nội dung này đang được Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Công an triển khai.

Các phương thức thông báo khác cũng được nghiên cứu, như tuyên truyền qua công ty lữ hành, đại lý bán vé máy bay; phối hợp với nhà mạng gửi tin nhắn SMS đề nghị người nộp thuế rà soát nghĩa vụ và cảnh báo về tình trạng tạm hoãn xuất cảnh. Cùng với đó, ngành thuế tiếp tục phát huy các kênh thông tin điện tử, ứng dụng eTax Mobile và Cổng thông tin điện tử ngành thuế.

Cục Thuế khuyến nghị chủ doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật và chủ hộ kinh doanh thường xuyên kiểm tra tình trạng hoạt động của doanh nghiệp, hộ kinh doanh; chủ động rà soát các khoản nghĩa vụ thuế còn phải nộp qua eTax Mobile và các kênh thông tin chính thức. Khi nhận được thông báo hoặc cảnh báo, người nộp thuế cần kịp thời đối chiếu thông tin, liên hệ cơ quan thuế quản lý trực tiếp nếu phát hiện sai lệch hoặc có vướng mắc và thực hiện nghĩa vụ còn tồn đọng theo quy định.

Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy hiệu quả của biện pháp tạm hoãn xuất cảnh không chỉ được đo bằng số trường hợp nộp thuế sau khi nhận thông báo, mà còn ở khả năng ngăn ngừa nợ thuế phát sinh, bảo đảm việc áp dụng đúng đối tượng và hạn chế những ảnh hưởng không cần thiết đến quyền của người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, bên cạnh hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và phối hợp liên ngành, việc rà soát điều kiện áp dụng, tăng tính minh bạch và bảo đảm cơ chế xử lý kịp thời các trường hợp sai lệch là yêu cầu quan trọng để biện pháp này phát huy hiệu quả, đúng mục đích./.

THÙY ANH

Nguồn Kiểm Toán: https://baokiemtoan.vn/vi/bai-viet/tam-hoan-xuat-canh-vi-no-thue-can-bang-giua-thu-hoi-no-va-quyen-nguoi-nop-thue