Tăng cường bồi dưỡng về an toàn số, kiểm chứng thông tin, Deepfake và AI cho học sinh, giáo viên và phụ huynh

Nguy cơ bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, Deepfake và các hành vi lợi dụng công nghệ mới tiếp tục gia tăng

Theo báo cáo của Bộ GD-ĐT, trong 6 tháng đầu năm 2026, số vụ bạo lực học đường giảm còn 294 vụ, giảm 76 vụ, tương đương 20,5% so với năm 2025. Số học sinh liên quan giảm từ 1.101 xuống 835 em, giảm 24,2%; số học sinh nữ liên quan giảm 29,5%; số học sinh có nguy cơ liên quan giảm 27,9%.

Tuy nhiên, số học sinh bị tổn hại thể chất mới giảm từ 231 xuống 227 em, tương đương 1,7%; số học sinh bị tổn hại tinh thần giảm từ 208 xuống 195 em, tương đương 6,3%.

Phòng ngừa, phát hiện sớm, xử lý kịp thời bạo lực học đường, xâm hại trẻ em và vi phạm pháp luật của học sinh. Ảnh: Xuân Quý

Cũng theo báo cáo của Bộ GD-ĐT, trên toàn quốc, hơn 14.200 buổi tuyên truyền kỹ năng ứng xử trên không gian mạng đã được tổ chức cho khoảng 11,5 triệu học sinh, sinh viên; khoảng 1.500 phiên tòa giả định được triển khai tại các trường trung học phổ thông. Có 98,5% cơ sở giáo dục phổ thông lắp đặt camera giám sát an ninh kết hợp hòm thư góp ý bảo mật.

Cùng với phòng ngừa các hành vi vi phạm, nhiều mô hình hỗ trợ người học được hình thành, nhân rộng như “Trường học hạnh phúc”, “Giáo viên chủ nhiệm - Người đồng hành”, “Diễn đàn học sinh - Nói điều em muốn”, “Phòng tham vấn học đường”, “Góc lắng nghe”. Các mô hình tạo thêm không gian đối thoại, chia sẻ và hỗ trợ học sinh.

Bên cạnh kết quả đạt được, Bộ GD-ĐT nhìn nhận việc xây dựng văn hóa học đường và giáo dục toàn diện tại một số cơ sở chưa đi vào chiều sâu. Một số hoạt động còn thiên về phong trào; quy tắc ứng xử còn chung chung; phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống chậm đổi mới.

Bộ GD-ĐT cho biết, 100% cơ sở giáo dục đã xây dựng, thực hiện bộ quy tắc ứng xử; toàn bộ cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên, học sinh, sinh viên được tuyên truyền về văn hóa ứng xử. Tuy nhiên, công tác kiểm tra, đánh giá ở một số nơi còn thiên về hồ sơ, số lượng hoạt động và lượt tham gia, chưa phản ánh đầy đủ thay đổi về nhận thức, hành vi và hiệu quả phòng ngừa.

Công tác tư vấn học đường, công tác xã hội và hỗ trợ sức khỏe tâm thần còn thiếu nhân lực chuyên trách, cơ sở vật chất, kinh phí và mạng lưới chuyển gửi. Việc phòng ngừa, phát hiện, xử lý bạo lực học đường, xâm hại trẻ em và các hành vi vi phạm pháp luật còn khó khăn, nhất là với vụ việc ngoài nhà trường hoặc trên mạng.

Một số địa phương, cơ sở giáo dục chưa có cơ chế phối hợp thường xuyên, thống nhất giữa nhà trường, gia đình, công an, y tế và cơ quan bảo vệ trẻ em. Dữ liệu về bạo lực học đường, sức khỏe tâm thần, học sinh có nguy cơ và kết quả hỗ trợ còn phân tán. Hệ thống chỉ tiêu, biểu mẫu, quy trình xác thực số liệu chưa thống nhất, hạn chế khả năng cảnh báo sớm và phân loại rủi ro.

Theo Bộ, những hạn chế này có nguyên nhân từ sự phát triển nhanh của mạng xã hội, công nghệ, trí tuệ nhân tạo; nhiều hoạt động của học sinh diễn ra ngoài phạm vi quản lý trực tiếp của nhà trường. Điều kiện hạ tầng, đội ngũ và nguồn lực giữa các vùng còn chênh lệch. Trong khi đó, nhận thức, năng lực tổ chức thực hiện ở một số nơi chưa đầy đủ; phối hợp liên ngành chưa thường xuyên.

Khoảng trống lớn

Trên môi trường mạng, khảo sát của Bộ GD-ĐT với hơn 1 triệu học sinh, giáo viên và cán bộ quản lý vào cuối năm 2025 cho thấy mức độ sử dụng của học sinh cao, trong khi kỹ năng bảo vệ còn khoảng trống.

Có 71,25% học sinh sử dụng Internet hằng ngày; 22,21% gặp nội dung bạo lực; 20,20% tiếp xúc với ngôn từ thù hận. Trong số trẻ dưới 13 tuổi được khảo sát, 78,5% sử dụng mạng xã hội chưa phù hợp quy định về độ tuổi. Chỉ 27% giáo viên biết rõ Bộ Quy tắc ứng xử về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Khoảng cách về kỹ năng nhận diện công nghệ mới cũng thể hiện qua khảo sát: 63,94% học sinh muốn được trang bị kiến thức nhận diện AI, Deepfake, trong khi chỉ 26,14% giáo viên có năng lực này. Có 41,24% học sinh cho biết không được cha mẹ giám sát hoạt động trực tuyến. Tỷ lệ sử dụng tài khoản mạng xã hội bí mật tăng theo độ tuổi, đạt 25,77% ở nhóm 17 tuổi.

Tăng cường giáo dục kỹ năng sử dụng Internet an toàn, bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện rủi ro, phòng ngừa xâm hại và ứng xử văn minh trên mạng. Ảnh: Bộ GD-ĐT

Theo Bộ GD-ĐT, học sinh ngày càng tiếp cận sớm, thường xuyên với môi trường số, trong khi kiến thức pháp lý, kỹ năng số của một bộ phận giáo viên, phụ huynh và học sinh chưa theo kịp. Nguy cơ bắt nạt trực tuyến, tiếp xúc nội dung độc hại, xâm phạm quyền riêng tư, lừa đảo, Deepfake và các hành vi lợi dụng công nghệ mới tiếp tục gia tăng.

Bộ GD-ĐT đã chỉ đạo tăng cường giáo dục kỹ năng sử dụng Internet an toàn, bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện rủi ro, phòng ngừa xâm hại và ứng xử văn minh trên mạng; ngăn chặn việc tham gia, chia sẻ, cổ súy nội dung sai trái, độc hại, phản cảm.

Nội dung an toàn số được tích hợp trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Môn Tin học từ lớp 3 đến lớp 12 có nội dung về đạo đức, pháp luật, văn hóa trong môi trường số. An toàn, an ninh mạng và ứng xử văn minh cũng được lồng ghép trong các môn học, hoạt động giáo dục và ngoại khóa.

Bộ phối hợp triển khai Mạng lưới ứng cứu và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, xây dựng kênh truyền thông, công cụ tra cứu website có nguy cơ. Cuộc thi “Học sinh với an toàn thông tin” qua 3 lần tổ chức đã thu hút gần 2 triệu học sinh của hơn 5.000 trường trung học cơ sở.

Tuy nhiên, dữ liệu về xâm hại, bắt nạt trên mạng, học sinh có nguy cơ và kết quả can thiệp còn phân tán; việc xác thực, liên thông, chia sẻ chưa đồng bộ. Công tác thanh tra, kiểm tra nền tảng, dịch vụ số liên quan trực tiếp đến học sinh còn phụ thuộc cơ chế phối hợp liên ngành và thẩm quyền của cơ quan quản lý chuyên ngành.

Các phương thức xâm hại, lừa đảo, Deepfake ngày càng tinh vi, giải pháp nào?

Cùng với bảo vệ học sinh trên mạng, Bộ GD-ĐT từng bước xây dựng hành lang pháp lý cho giáo dục kỹ năng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Bộ đã ban hành Khung năng lực số cho người học; Khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông theo định hướng Chương trình giáo dục phổ thông 2018, lấy con người làm trung tâm, đề cao đạo đức và trách nhiệm.

Khung năng lực số đối với giáo viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên gồm 6 miền năng lực, 20 năng lực thành phần cũng được ban hành, làm cơ sở nâng cao năng lực dạy học, quản lý trong môi trường số.

Dù vậy, hệ thống văn bản về bảo vệ học sinh trên mạng, văn hóa số và ứng dụng AI chưa theo kịp đầy đủ tốc độ phát triển công nghệ. Hướng dẫn sử dụng AI trong giáo dục tiếp tục được hoàn thiện; các yêu cầu về đạo đức, minh bạch, kiểm chứng nội dung, bảo vệ dữ liệu cá nhân và giới hạn sử dụng AI cần được cụ thể hóa.

Xây dựng hành lang pháp lý cho giáo dục kỹ năng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Ảnh: Xuân Quý

Theo Bộ GD-ĐT, công nghệ phát triển nhanh, các phương thức xâm hại, lừa đảo, Deepfake ngày càng tinh vi, trong khi xây dựng chính sách, đào tạo đội ngũ, đầu tư hạ tầng cần thời gian và nguồn lực. Việc bảo vệ học sinh cần sự phối hợp của gia đình, công an, cơ quan quản lý thông tin, doanh nghiệp nền tảng số và chính quyền địa phương.

Thời gian tới, Bộ tập trung hoàn thiện hướng dẫn sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm; bổ sung chuẩn mực văn hóa số, bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư vào quy tắc ứng xử; triển khai khung năng lực số phù hợp từng cấp học. Giáo viên, cán bộ quản lý và phụ huynh được tăng cường bồi dưỡng về an toàn số, kiểm chứng thông tin, Deepfake và AI.

Việc ứng dụng AI trong dạy học, kiểm tra, đánh giá và quản trị nhà trường phải bảo đảm minh bạch, kiểm chứng được nội dung, bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư; không giao hoàn toàn cho hệ thống AI quyết định các vấn đề liên quan đến đánh giá, kỷ luật hoặc quyền lợi của người học.

Thời gian tới, Bộ tập trung hoàn thiện bộ tiêu chí trường học an toàn, phòng, chống bạo lực học đường; chuẩn hóa quy trình nhận diện nguy cơ, tiếp nhận thông tin, can thiệp, chuyển tuyến và theo dõi sau can thiệp.

Hoạt động tư vấn học đường, công tác xã hội tiếp tục được củng cố. Nội dung, phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống được đổi mới theo hướng trải nghiệm, đối thoại và xử lý tình huống, gắn với kiểm tra, đánh giá thực chất và hoàn thiện dữ liệu cảnh báo sớm.