Tăng cường chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự

Việc triển khai nền tảng số thống nhất trên toàn quốc đã góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý công việc và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Công chức Thi hành án dân sự TP Hồ Chí Minh xử lý hồ sơ nghiệp vụ trên môi trường số. Ảnh minh họa: Hồng Đạt/TTXVN

Từ quản lý truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu

Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý Thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp) Trần Thị Phương Hoa, Cục Quản lý Thi hành án dân sự xác định chuyển đổi số là giải pháp đột phá nhằm đổi mới toàn diện phương thức quản lý, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thi hành án dân sự. Trong đó, dữ liệu là nền tảng, công nghệ là công cụ và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp là thước đo.

Thi hành án dân sự là khâu đưa bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền vào thực tế, trực tiếp liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và hiệu lực thực thi pháp luật. Trong bối cảnh khối lượng việc và tiền phải thi hành ngày càng lớn, nhiều vụ việc phức tạp, có tài sản ở nhiều địa phương, liên quan đến hàng nghìn người, cùng với yêu cầu sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, việc đổi mới phương thức quản lý và tổ chức thi hành án trở thành yêu cầu cấp thiết.

Nếu tiếp tục phụ thuộc vào hồ sơ giấy, thông tin phân tán và báo cáo tổng hợp thủ công, công tác quản lý, theo dõi tiến độ và chỉ đạo xử lý sẽ khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Vì vậy, chuyển đổi số phải trở thành phương thức làm việc thống nhất trong toàn hệ thống, góp phần giảm công việc lặp lại, nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính công khai, minh bạch và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Phó Cục trưởng Cục Quản lý Thi hành án dân sự cho biết, nền tảng số thi hành án dân sự đã được triển khai, vận hành thống nhất trên toàn quốc từ ngày 20/01/2026, với các phân hệ hỗ trợ ra quyết định, tổ chức thi hành án, biên lai điện tử, tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Các quy trình nghiệp vụ cơ bản từng bước được thực hiện trên môi trường số, dữ liệu được hình thành ngay trong quá trình tác nghiệp và liên thông giữa các phân hệ.

Kết quả bước đầu cho thấy những chuyển biến tích cực. Theo số liệu cập nhật đến ngày 1/11/2026, hơn 2 triệu trường hợp đương sự là cá nhân đang quản lý trên nền tảng số đã được làm sạch, xác thực thông tin, đạt 87,78%; đồng thời, 2.889.010 bản ghi liên quan đã được chuyển vào Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia sau khi thông tin đương sự được định danh, làm sạch.

Đối với người dân, doanh nghiệp, những tiện ích số ngày càng cụ thể. Đến cùng thời điểm, 185.879 văn bản đã được gửi thành công qua ứng dụng VNeID, đạt 84,37% tổng số văn bản đủ điều kiện gửi. Hệ thống đã liên thông với phần mềm kế toán nghiệp vụ, triển khai biên lai điện tử và bắt đầu thực hiện thu tiền thi hành án trực tuyến thông qua mã QR trên quyết định thi hành án.

Cùng với đó, nền tảng số đã kết nối với các cơ sở dữ liệu về dân cư, đất đai, xuất nhập cảnh và các hệ thống liên quan theo phạm vi triển khai. Trung tâm giám sát và điều hành thông minh (IOC) thi hành án dân sự cũng được đưa vào sử dụng, từng bước hỗ trợ lãnh đạo theo dõi tiến độ, giám sát hoạt động nghiệp vụ và kịp thời chỉ đạo giải quyết những khó khăn, vướng mắc.

Phó trưởng Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Thanh Tú cho biết, từ năm 2025, hệ thống thi hành án dân sự đã có bước tiến vượt bậc về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Cùng với sự phát triển chung của hệ thống, Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội đã có bước chuyển rõ nét từ quản lý truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu.

Với 4 phân hệ trên nền tảng số gồm: Hỗ trợ ra quyết định thi hành án, Phân hệ tổ chức thi hành án, Phân hệ biên lai điện tử và Phân hệ giải quyết khiếu nại, tố cáo, toàn bộ quy trình thi hành án từ khâu tiếp nhận đến khâu tổ chức thi hành án đã được số hóa. Tính đến cuối tháng 10/2026, Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội đã phát hành trên hệ thống 49.318 quyết định thi hành án, cập nhật 98.547 hồ sơ, phát hành 83.102 biên lai điện tử với số tiền thu trên 9,1 nghìn tỷ đồng; dữ liệu hồ sơ được rà soát, cập nhật đạt khoảng 98%.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tú, kết quả này giúp lãnh đạo theo dõi được tiến độ từng nhóm việc, từng chấp hành viên, từng khoản thu, chi, từ đó đôn đốc kịp thời và tăng tính công khai, minh bạch.

Trưởng phòng Thi hành án dân sự Khu vực 9 (Thành phố Hà Nội) Nguyễn Văn Chiến cho biết, việc triển khai các nền tảng số, số hóa hồ sơ và ứng dụng phần mềm quản lý nghiệp vụ là chủ trương đúng đắn, góp phần từng bước hiện đại hóa hoạt động thi hành án dân sự, bắt kịp xu hướng của thời đại. Việc ứng dụng công nghệ thông tin đã hỗ trợ lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo cấp trên theo dõi tiến độ giải quyết hồ sơ, kiểm tra và chỉ đạo công việc kịp thời hơn; đồng thời góp phần nâng cao nhận thức, kỹ năng ứng dụng công nghệ của đội ngũ công chức trong thực thi công vụ. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ góp phần giảm nhiều thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân từ việc nộp hồ sơ, nhận thông báo, thực hiện các thủ tục và đẩy nhanh tiến độ tổ chức thi hành án.

Tháo gỡ những điểm nghẽn để chuyển đổi số đi vào thực chất

Mặc dù đã đạt được những kết quả bước đầu, thực tiễn triển khai chuyển đổi số trong hoạt động thi hành án dân sự vẫn còn những khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ.

Theo Phó trưởng Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Thanh Tú, khó khăn lớn nhất hiện nay là hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, đường truyền tại một số đơn vị chưa bảo đảm; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan liên quan như tòa án, công an, tài nguyên - môi trường, ngân hàng còn thiếu đồng bộ.

Đến nay, nền tảng số đã được triển khai thực hiện một thời gian trong toàn hệ thống thi hành án dân sự. Trong thời gian tới, nền tảng số cần tiếp tục được nâng cấp, hoàn thiện và bảo đảm sự ổn định, giảm thời gian thao tác thủ công để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động. Với đặc thù Hà Nội là địa bàn có quy mô lớn, tính chất phức tạp và nhạy cảm về tác động xã hội, yêu cầu chuyển đổi số càng trở nên cấp thiết. Chỉ riêng năm 2025, đơn vị đã phải giải quyết gần 67.800 việc, thụ lý mới trên 45.400 việc.

Thực tiễn này đòi hỏi chuyển đổi số phải thực chất, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời gắn với yêu cầu phối hợp liên ngành và kiểm soát tiến độ, chất lượng thi hành án.

Ông Nguyễn Văn Chiến cho biết, hiệu quả chuyển đổi số hiện nay chưa thực sự đồng bộ. Hồ sơ điện tử và hồ sơ giấy vẫn phải thực hiện song song, làm phát sinh thêm khối lượng công việc do còn nhiều thủ tục thi hành án phải tiến hành trên thực địa, tại trụ sở UBND xã, phường và trụ sở các cơ quan phối hợp.

Đó là những công việc như tổ chức tuyên truyền, vận động, thỏa thuận thi hành án, xác minh, đo đạc hiện trạng tài sản nhà đất, tổ chức cưỡng chế... Trong khi đó, phần mềm nghiệp vụ đang tiếp tục được hoàn thiện, có lúc chưa ổn định, một số chức năng chưa hoàn chỉnh, phần nào ảnh hưởng đến tiến độ xử lý, soạn thảo và trình ký văn bản.

Theo ông Nguyễn Văn Chiến, khó khăn còn nằm ở kỹ năng sử dụng công nghệ của đội ngũ công chức. Một số công chức đã làm việc lâu năm theo phương thức truyền thống, khi tiếp cận công nghệ mới còn lúng túng, bỡ ngỡ. Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật chưa được đầu tư đầy đủ, đồng bộ; khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu diện rộng giữa các cơ quan vẫn trong giai đoạn đầu, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Cụ thể, trang thiết bị máy tính tại một số đơn vị đã cũ, cấu hình thấp hoặc còn thiếu; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu đất đai, ngân hàng còn hạn chế. Đặc biệt, chưa có cơ chế đồng bộ để chấp hành viên tra cứu đầy đủ các tài khoản ngân hàng của người phải thi hành án theo số định danh cá nhân, dẫn đến vẫn phải gửi văn bản xác minh đến từng tổ chức tín dụng, mất nhiều thời gian.

Ông Nguyễn Văn Chiến đề xuất cần đầu tư đồng bộ trang thiết bị, đường truyền; tiếp tục hoàn thiện phần mềm nghiệp vụ theo hướng ổn định, dễ sử dụng, hạn chế thao tác trùng lặp và chú trọng công tác bảo mật. Đồng thời, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thi hành án với cơ quan quản lý đất đai, ngân hàng và các tổ chức tín dụng cần được đẩy mạnh; đặc biệt cần có cơ chế để chấp hành viên có thẩm quyền tra cứu tài khoản ngân hàng của người phải thi hành án theo số định danh cá nhân. Cùng với đó là rà soát, đơn giản hóa quy trình nghiệp vụ, từng bước khắc phục tình trạng phải thực hiện song song hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử.

Phân tích giải pháp, bà Nguyễn Thị Thanh Tú cho rằng cần ưu tiên đổi mới ở ba khâu then chốt, gồm: tiếp tục số hóa và quản lý tiến độ hồ sơ trên môi trường số, gắn trách nhiệm đến từng cá nhân, từng khâu để kịp thời cảnh báo sớm những vụ việc có nguy cơ chậm trễ; đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu với tòa án, công an, cơ quan tài nguyên - môi trường, ngân hàng để rút ngắn thời gian xác minh điều kiện thi hành án, nhất là các vụ việc phức tạp, liên quan nhiều cơ quan; mở rộng dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt trong thu, chi thi hành án, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp và giảm chi phí đi lại, thời gian chờ đợi.

Để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực nâng cao hiệu quả công tác, bà Nguyễn Thị Thanh Tú cũng xác định bốn giải pháp trọng tâm. Trước hết, hoàn thiện cơ sở dữ liệu theo hướng "đúng - đủ - sạch - sống", gắn với số hóa hồ sơ và cập nhật thường xuyên khi phát sinh nghiệp vụ; tiếp đó, đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành, địa phương, các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành để phục vụ xác minh, quản lý tiền, tài sản và thông báo thi hành án bằng phương thức điện tử. Cùng với đó, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ trên Nền tảng số thi hành án dân sự, từ tiếp nhận, thụ lý, xác minh, tổ chức thi hành đến kết thúc vụ việc, gắn với kiểm soát nội bộ và đánh giá hiệu quả; đồng thời, nâng cao năng lực số của đội ngũ chấp hành viên, công chức, chuyển mạnh từ trang bị kiến thức sang phát triển năng lực thực thi công vụ, gắn kiến thức chuyên môn với kỹ năng ứng dụng công nghệ số và đạo đức công vụ.

Bà Trần Thị Phương Hoa cho biết, Cục Quản lý Thi hành án dân sự xác định chuyển đổi số không dừng lại ở việc xây dựng hệ thống công nghệ hay số hóa hồ sơ, mà phải tạo ra sự thay đổi căn bản về phương thức tổ chức thi hành án. Thời gian tới, Cục tập trung vào năm nhiệm vụ trọng tâm: Hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ; tiếp tục triển khai nền tảng số thống nhất, hướng tới số hóa toàn trình; xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung"; đổi mới quản lý, điều hành dựa trên dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa có kiểm soát; đồng thời nâng cao năng lực số của đội ngũ công chức, bảo đảm an toàn thông tin và trách nhiệm giải trình.

Trong đó, ưu tiên quản lý đầy đủ, chính xác từng hồ sơ; rút ngắn thời gian xác minh điều kiện thi hành án thông qua kết nối, chia sẻ dữ liệu; tăng cường cảnh báo tiến độ, kiểm soát trách nhiệm; mở rộng dịch vụ trực tuyến và quản lý chặt chẽ các khoản thu, chi thi hành án. Đặc biệt, chuyển đổi số phải gắn với nâng cao chất lượng đội ngũ, kỷ luật cập nhật dữ liệu và trách nhiệm người đứng đầu, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ của những người dân chưa có điều kiện sử dụng công nghệ số.

Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý Thi hành án dân sự, thước đo cuối cùng của chuyển đổi số phải là chất lượng, hiệu quả thi hành án và mức độ phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đó là thời gian giải quyết công việc được rút ngắn, sai sót được hạn chế, tiền và tài sản thi hành án được quản lý chặt chẽ, trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân được xác định rõ ràng.

"Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi góp phần đưa các bản án, quyết định được thực thi kịp thời, đúng pháp luật, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp", bà Trần Thị Phương Hoa nhấn mạnh.