Tăng hậu kiểm, đổi mới phương thức quản lý dịch vụ kế toán

Việc cắt giảm thủ tục hành chính đối với dịch vụ kế toán mở ra dư địa lớn để tăng nguồn cung cho thị trường. Ảnh: chinhphu.vn

Mở cửa thị trường, tăng quyền lựa chọn

Theo quy định của Luật Kế toán năm 2015, cá nhân, tổ chức kinh doanh dịch vụ kế toán phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn, điều kiện và thủ tục cấp phép. Người hành nghề phải có chứng chỉ kế toán viên hoặc chứng chỉ kiểm toán viên… Những điều kiện này góp phần kiểm soát đầu vào nhưng cũng khiến số lượng chủ thể cung cấp dịch vụ kế toán còn hạn chế.

Báo cáo của Chính phủ cho biết, hiện có 525 kế toán viên hành nghề tại 191 đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán và khoảng 118 DN kiểm toán có cung cấp dịch vụ kế toán. Con số này chưa đáp ứng đủ nhu cầu của gần 1,1 triệu DN, trong đó, 98% là DN nhỏ, siêu nhỏ cùng các hộ, cá nhân kinh doanh và các đơn vị kế toán công có nhu cầu thuê dịch vụ.

Trước thực trạng này, tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và kiểm toán độc lập, Chính phủ đề xuất cắt giảm toàn bộ thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ kế toán; đồng thời chuyển phương thức quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”.

Dự thảo Luật cũng bãi bỏ các nội dung như: Quy định về kiểm tra hoạt động dịch vụ kế toán; nghĩa vụ thông báo, báo cáo; đình chỉ kinh doanh dịch vụ kế toán và thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề dịch vụ kế toán… cho thống nhất với định hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính trong lĩnh vực dịch vụ kế toán.

Đề xuất này được đánh giá là bước cải cách hợp lý, có tính đột phá trong bối cảnh hiện nay. Theo đó, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh được kỳ vọng mở rộng đáng kể nguồn cung cho dịch vụ kế toán. Cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán có thể đáp ứng tiêu chuẩn tương tự người làm kế toán, kế toán trưởng tại DN thay vì phải có chứng chỉ kế toán viên hoặc chứng chỉ kiểm toán viên như hiện nay. Qua đó, các đơn vị có nhu cầu sẽ có thêm lựa chọn, đồng thời giảm chi phí và thủ tục gia nhập thị trường.

Phương án này cũng tạo sự linh hoạt theo quy mô và đặc điểm của khách hàng. DN vừa và nhỏ có thể thuê tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán, trong khi DN siêu nhỏ, hộ kinh doanh có thể thuê cá nhân cung cấp dịch vụ. Dự thảo cũng mở rộng khả năng tham gia thị trường cho nhiều loại hình DN cung cấp dịch vụ kế toán… “Sự thay đổi này cũng tăng sự cạnh tranh và tạo dư địa cho các mô hình dịch vụ dựa trên công nghệ”, GS,TS. Hoàng Văn Cường - nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân - nhận định.

Bỏ tiền kiểm nhưng không để trống kiểm soát chất lượng

Tuy nhiên, mở cửa thị trường dịch vụ kế toán không đồng nghĩa với giảm yêu cầu về chất lượng dịch vụ. Đây là quan điểm được các chuyên gia, đại biểu Quốc hội nhấn mạnh khi góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật.

Phó Chủ tịch Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam Vũ Đức Chính ủng hộ chủ trương bãi bỏ giấy phép và các thủ tục, điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán; đồng thời chuyển trọng tâm quản lý từ kiểm soát điều kiện trước khi gia nhập thị trường sang đề cao trách nhiệm trong quá trình cung cấp dịch vụ và hậu kiểm. Tuy nhiên, ông Chính lưu ý, đây là lĩnh vực có tính đặc thù cao, tác động trực tiếp tới nghĩa vụ thuế, tín dụng và đầu tư. Vì vậy, cùng với việc mở rộng nguồn cung, cần chuyển trọng tâm quản lý sang trách nhiệm trong quá trình cung cấp dịch vụ và hậu kiểm.

Nhấn mạnh vấn đề cốt lõi là làm thế nào để việc bãi bỏ công cụ quản lý đầu vào không tạo ra khoảng trống trong kiểm soát chất lượng, ông Chính cho rằng, trách nhiệm của bên cung cấp dịch vụ phải được xác định rõ; thông tin và hồ sơ phải có khả năng truy xuất; người sử dụng dịch vụ có căn cứ để lựa chọn; cơ quan quản lý có dữ liệu và công cụ hậu kiểm, đồng thời phát huy phù hợp vai trò của tổ chức nghề nghiệp.

Đồng quan điểm, GS,TS. Hoàng Văn Cường nêu rõ, bỏ giấy phép, bỏ tiền kiểm nhưng cần có quy định cơ chế hậu kiểm đủ mạnh để thay thế. Theo ông Cường, khi khách hàng không thể biết và kiểm soát được chất lượng dịch vụ kế toán thì kiểm soát của Nhà nước về chất lượng dịch vụ kế toán là cần thiết để đảm bảo thị trường cạnh tranh lành mạnh, vừa đảm bảo cho lợi ích của khách hàng vừa giúp các DN thuê dịch vụ kế toán thực hiện nghiêm các quy định kế toán và nghĩa vụ thuế với Nhà nước.

Do đó, Luật cần thay điều kiện kinh doanh bằng nghĩa vụ hành nghề theo hướng bắt buộc công khai đăng ký hành nghề trên Cổng thông tin của Bộ Tài chính; cung cấp bằng chứng về năng lực đào tạo hoặc chứng chỉ bồi dưỡng chuyên môn; bắt buộc mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp và báo cáo định kỳ kết quả hoạt động cho cơ quan quản lý để nhận diện rủi ro - ông Hoàng Văn Cường đề xuất.

Đại biểu Quốc hội Đồng Ngọc Ba (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) đánh giá cao Dự thảo Luật đã phân tầng rõ ràng đối với người hành nghề, giữa kế toán nội bộ, người cung cấp dịch vụ thông thường và người ký báo cáo cho những DN lớn có tác động mạnh đến xã hội. Tuy nhiên, Dự thảo Luật yêu cầu cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán phải được cấp chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán theo quy định của Bộ Tài chính. Đại biểu đề nghị cần đánh giá tác động và xem xét đồng bộ với quy định của Luật Đầu tư về danh mục ngành nghề đầu tư, kinh doanh có điều kiện.

“Nếu áp dụng đồng loạt, cứ kinh doanh dịch vụ kế toán có ký báo cáo tài chính là phải có chứng chỉ năng lực sẽ dẫn đến việc tổ chức thi rất phức tạp và tốn kém. Việc đánh đồng người ký báo cáo cho một DN rất nhỏ với người ký báo cáo cho các công ty lớn có tác động mạnh tới xã hội là chưa hợp lý” - đại biểu Đồng Ngọc Ba phân tích.

Đại biểu kiến nghị cần nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, tăng cường các giải pháp hậu kiểm mạnh mẽ như công khai thông tin người hành nghề, chuẩn hóa chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và tăng cường kiểm tra, giám sát để đảm bảo chất lượng dịch vụ./.