Tăng trưởng hai con số: Khơi thông động lực từ kinh tế tư nhân

Quang cảnh Hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp”. Ảnh: D.Thiện

Kinh tế tư nhân phải trở thành trung tâm của chiến lược tăng trưởng

Ngày 8/7, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Báo Nhân Dân tổ chức Hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp”.

Chia sẻ tại Hội thảo, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI cho biết, đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, với khát vọng lớn và yêu cầu rất cao. Mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026-2030 không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế, mà là yêu cầu chiến lược để Việt Nam tạo đủ nguồn lực cho phát triển, nâng cao đời sống nhân dân, vượt qua nguy cơ tụt hậu và tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Tuy nhiên, để đạt được tăng trưởng hai con số, Việt Nam không thể tiếp tục trông chờ vào những động lực cũ, mà cần một cách tiếp cận mới, quyết liệt hơn, thực chất hơn và hiệu quả hơn. “Con đường ngắn nhất để đi tới tăng trưởng hai con số không phải là một con đường tắt. Đó là con đường khơi thông các nguồn lực đang bị nghẽn, giải phóng sức sản xuất, tạo niềm tin cho doanh nghiệp và biến khu vực kinh tế tư nhân thành động lực phát triển mạnh mẽ, bền vững của nền kinh tế” - ông Hùng nhấn mạnh.

Từ góc độ chính sách, TS. Nguyễn Minh Thảo - Trưởng Ban Phát triển Doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh , Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) - cho rằng, việc xác lập vai trò trung tâm của kinh tế tư nhân trong chiến lược tăng trưởng cho thấy một sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy phát triển của Việt Nam: nếu trước đây khu vực này được nhìn nhận là một động lực quan trọng, thì nay phải trở thành động lực trung tâm cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam - cho rằng, để khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng, trước hết cần nhìn đúng xu hướng phát triển của doanh nghiệp Việt hiện nay. Theo ông, đang có ba xu hướng chuyển đổi khá rõ: từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên sang dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo; từ cách làm đơn lẻ, tự phát sang chủ động tham gia hệ sinh thái và chuỗi giá trị; từ tư duy tuân thủ thụ động sang chủ động xây dựng hệ thống quản trị bài bản, minh bạch hơn.

Ông Nam cũng phản biện quan điểm cho rằng doanh nghiệp Việt Nam “không chịu lớn” hay “ngại lớn”. Theo ông, doanh nghiệp Việt Nam chưa bao giờ thiếu khát vọng phát triển; điều họ băn khoăn không phải là quy mô lớn hơn, mà là những rủi ro và chi phí phát sinh khi mở rộng hoạt động. Khi doanh nghiệp phát triển, áp lực về chi phí tuân thủ, thanh tra, kiểm tra và thực hiện các quy định pháp luật cũng gia tăng. Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở năng lực nội tại của doanh nghiệp, mà còn ở mức độ an toàn, ổn định và minh bạch của môi trường đầu tư, kinh doanh.

Từ thực tế đó có thể thấy, doanh nghiệp đã được xác định là lực lượng xung kích tạo ra giá trị vật chất, việc làm và nguồn lực cho xã hội, nhưng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời đang đối mặt với nhiều rào cản về thể chế, tiếp cận nguồn lực và mở rộng không gian phát triển. Điều đó cũng có nghĩa, muốn kinh tế tư nhân thực sự trở thành trung tâm của chiến lược tăng trưởng, không thể chỉ dừng ở việc khẳng định vai trò, mà phải tạo được điều kiện để khu vực này lớn lên, mạnh lên và đủ sức đảm đương vai trò dẫn dắt.

Từ “đặt vào trung tâm” đến “gánh được vai trò trung tâm”

Tìm lời giải cho bài toán làm thế nào để khu vực kinh tế tư nhân thực sự lớn lên, mạnh lên và đủ sức đảm đương vai trò dẫn dắt tăng trưởng của nền kinh tế, các chuyên gia cho rằng, trở ngại lớn nhất hiện nay đối với cộng đồng doanh nghiệp không chỉ là thiếu vốn hay thiếu chính sách hỗ trợ, mà là những điểm nghẽn đan xen về thể chế, thực thi, chi phí tuân thủ và môi trường kinh doanh.

Các đại biểu trao đổi tại Phiên thảo luận của Hội thảo. Ảnh: D.Thiện

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, doanh nghiệp hiện nay không chỉ cần thêm các chính sách hỗ trợ, mà trước hết cần một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, dễ dự báo và có chi phí tuân thủ thấp; cần được giải phóng khỏi những thủ tục không cần thiết, những điều kiện kinh doanh chồng chéo, những quy định thiếu thống nhất và những cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi. Nếu không tháo gỡ được những điểm nghẽn này, rất khó để khu vực tư nhân thực sự trở thành động lực trung tâm của chiến lược tăng trưởng.

Cùng quan điểm đó, TS. Nguyễn Minh Thảo chỉ ra rằng doanh nghiệp tư nhân vẫn đang đối mặt với hàng loạt vướng mắc về thể chế, từ bất cập trong hệ thống văn bản pháp luật đến khâu tổ chức thực thi; gánh nặng thủ tục hành chính còn lớn, áp lực chi phí tuân thủ gia tăng. Vì vậy, nếu đã xác định khu vực tư nhân là trung tâm tạo động lực cho chiến lược tăng trưởng, thì cần những giải pháp đột phá và thực chất để tạo “cú hích” cho khu vực này.

Theo đó, bà Thảo cho rằng trước hết cần thay đổi tư duy, chuyển từ quản lý sang kiến tạo môi trường chính sách cho phát triển doanh nghiệp. Doanh nghiệp không chỉ cần các chính sách ưu đãi, mà cần một môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch, thông thoáng và có chi phí tuân thủ thấp. Từ đó, cần khẩn trương hiện thực hóa các phương án cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính, gắn với chuyển đổi số thực chất và sự đồng hành của chính quyền, qua đó thu hẹp khoảng cách từ chính sách đến thực thi.

Bà Thảo cũng nhấn mạnh ba nguyên tắc xuyên suốt trong cải cách điều kiện kinh doanh là giảm thời gian, giảm chi phí và giảm thiểu rủi ro, hướng tới xây dựng một môi trường kinh doanh an toàn. Cải cách vì thế không thể chỉ dừng ở việc cắt bớt vài thủ tục trên giấy, mà phải được đo bằng thời gian doanh nghiệp bỏ ra, chi phí doanh nghiệp phải gánh và mức độ an toàn pháp lý mà doanh nghiệp có được trong quá trình đầu tư, kinh doanh.

Ở góc độ rộng hơn, ông Hồ Sỹ Hùng cho rằng yêu cầu cải cách không chỉ là cắt bỏ thủ tục hay điều kiện kinh doanh theo nghĩa cơ học, mà là thay đổi cách thiết kế và thực thi chính sách. Muốn tăng trưởng hai con số, doanh nghiệp phải được đặt vào trung tâm của quá trình xây dựng và thực thi chính sách; hệ thống pháp luật cần được rà soát từ góc nhìn của doanh nghiệp, theo toàn bộ chuỗi hoạt động kinh doanh, từ gia nhập thị trường, đầu tư, đất đai, xây dựng, sản xuất, xuất nhập khẩu cho đến hoàn thuế, kiểm tra chuyên ngành, giải quyết tranh chấp và rút lui khỏi thị trường. “Chỉ khi đặt mình vào vị trí của người phải tuân thủ, mới có thể nhìn rõ những điểm nghẽn đang làm chậm dòng chảy của đầu tư, sản xuất và kinh doanh” - ông Hùng nói.

Về phía cộng đồng doanh nghiệp, ông Tô Hoài Nam cho rằng để động lực nội sinh của doanh nghiệp có thể chuyển hóa thành nguồn lực cho tăng trưởng của nền kinh tế, điều rất quan trọng là phải tạo dựng được một môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, minh bạch và an toàn. Theo ông, doanh nghiệp hiện rất cần ba yếu tố: chính sách ổn định, có khả năng dự báo; hệ thống pháp luật thực sự khả thi, dễ hiểu, dễ thực hiện và một môi trường kinh doanh đủ an toàn để tạo niềm tin cho doanh nghiệp mở rộng đầu tư. “Doanh nghiệp chỉ có thể mạnh dạn đầu tư, mở rộng quy mô khi tin tưởng rằng nếu thực hiện đúng các quy định của pháp luật thì quyền và lợi ích hợp pháp của mình sẽ được bảo đảm” - ông Nam nhấn mạnh.

Bên cạnh cải cách về thể chế, theo các chuyên gia, yêu cầu đặt ra cho chính doanh nghiệp cũng rất lớn. Doanh nghiệp không thể chỉ chờ đợi một môi trường thuận lợi hơn, mà bản thân cũng phải đổi mới mạnh mẽ hơn để thích ứng với chặng phát triển mới. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, tuân thủ pháp luật, đầu tư cho công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng văn hóa kinh doanh có trách nhiệm. Trong giai đoạn mới, những doanh nghiệp chỉ dựa vào lợi thế chi phí thấp sẽ ngày càng khó cạnh tranh; ngược lại, doanh nghiệp biết dựa vào năng suất, công nghệ, chất lượng, thương hiệu và năng lực quản trị sẽ có cơ hội đi xa hơn./.