Tạo động lực tăng trưởng mạnh hơn

Tăng trưởng cao của một năm không nghiễm nhiên được coi là nền tảng cho tăng trưởng cao những năm tiếp theo. Một cỗ máy có thể chạy nhanh trên một quãng đường, nhưng muốn chạy nhanh hơn, chạy xa hơn mà không nóng máy, không hao mòn quá mức, thì không chỉ cần đạp ga. Cần xem động cơ có đủ khỏe, nhiên liệu có được cung cấp đều đặn, đường đi có thông thoáng và từng bộ phận có vận hành đồng bộ hay không.

Đó chính là ý nghĩa sâu xa trong yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV: “Năm 2027 phải tăng tốc, bứt phá, chuyển biến mạnh mẽ, tạo đà thực hiện mục tiêu cả nhiệm kỳ”, đồng thời phải tạo được động lực tăng trưởng mạnh hơn, củng cố ổn định vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và sức chống chịu của nền kinh tế.

Nói cách khác, vấn đề không chỉ là làm thế nào để có một con số tăng trưởng cao hơn, mà là làm thế nào để chất lượng của con số ấy cao hơn. Các chuyên gia kinh tế đã chỉ ra một nguyên lý tưởng như giản dị nhưng lại chạm đúng vào “nút thắt” của vấn đề: khơi thông và phân bổ hiệu quả các nguồn lực chính là chìa khóa để gắn tăng trưởng cao với phát triển bền vững và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

(Ảnh minh họa)

Câu chuyện những dự án được hồi sinh thời gian qua là một minh chứng rất cụ thể. Ở xã Quang Minh, Hà Nội, một dự án từng gần 20 năm “án binh bất động” nay đã bắt đầu hồi sinh. Từ những khu đất hoang hóa, cây cỏ mọc cao quá đầu người, những dãy nhà đang mọc lên. Điều đáng nói là phía sau những công trình mới không chỉ có thêm những mét vuông xây dựng. Đó còn là việc làm, là hoạt động sản xuất - kinh doanh, là nguồn thu ngân sách. Theo lãnh đạo địa phương, dự án này dự kiến có thể nộp ngân sách hơn 20 nghìn tỷ đồng.

Ở Đà Nẵng, Khu đô thị sinh thái Golden Hills sau hơn một thập niên đình trệ cũng được tái khởi động. Một dự án quy mô hơn 15 nghìn tỷ đồng được đánh thức, đồng nghĩa với việc một lượng vốn lớn lại có cơ hội vận động trong nền kinh tế, kéo theo nhu cầu về lao động, vật liệu, dịch vụ, hạ tầng và tiêu dùng.

Giờ đây khái niệm “giải phóng nguồn lực” không còn là một khẩu hiệu kinh tế học trên giấy. Nó có hình hài của những công trường trở lại tiếng máy, những người lao động có thêm việc làm, những doanh nghiệp có thêm đơn hàng và những khoản thu ngân sách được hình thành từ hoạt động kinh tế thực. Gần 800 nghìn tỷ đồng từ hơn 1.000 dự án “không nhúc nhích” đã và đang được xử lý là một con số biết nói. Nó gần bằng 80% tổng mức đầu tư công của năm 2026. Và nếu hơn 4 nghìn dự án với khoảng 2,9 triệu tỷ đồng còn vướng mắc tiếp tục được tháo gỡ, nền kinh tế sẽ có thêm một nguồn lực khổng lồ, gần gấp ba lần vốn đầu tư công cả năm 2026.

Những con số ấy cho thấy, đôi khi tăng trưởng không nhất thiết bắt đầu bằng việc tìm kiếm một nguồn lực hoàn toàn mới. Có khi, việc cần làm trước tiên là đánh thức những nguồn lực đang ngủ quên. Trong điều kiện nguồn lực không nhiều, cần xác định đúng mục tiêu ưu tiên, tăng hiệu quả đầu tư và chú trọng những động lực tăng trưởng mới. Việc tiếp tục tháo gỡ cơ chế, chính sách và thể chế chính là giải phóng nguồn lực, tạo ra sự thay đổi lớn. Đây có lẽ là một trong những điểm quan trọng nhất của câu chuyện tăng trưởng hiện nay.

Một giáo sư kinh tế nói với chúng tôi: Thước đo của cải cách không nên chỉ là đã tháo bao nhiêu thủ tục, mà phải là sau khi tháo gỡ, nền kinh tế tạo ra thêm được bao nhiêu sản phẩm, bao nhiêu việc làm, bao nhiêu giá trị gia tăng và bao nhiêu cơ hội phát triển.

Từ đây lại xuất hiện một câu hỏi quan trọng khác: Có phải cứ đặt mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên là nền kinh tế sẽ tự nhiên tăng tốc?

Dĩ nhiên là không. Tăng trưởng không phải một chiếc đồng hồ có thể chỉnh kim bằng mệnh lệnh. Không thể chỉ tăng “quyết tâm” mà tăng được năng suất. Không thể chỉ đặt chỉ tiêu mà doanh nghiệp tự nhiên lớn lên. Không thể yêu cầu ngân sách tăng thu mà không đồng thời làm cho nền kinh tế có thêm hoạt động sản xuất, kinh doanh. Và càng không thể lấy việc thu được nhiều hơn từ những chủ thể đang khó khăn làm biểu hiện của một nền tài chính khỏe mạnh. Nói đơn giản rằng, muốn tăng trưởng thực chất, phải làm cho cái bánh kinh tế lớn lên trước khi tính phần chia.

Trong nền kinh tế số, tư tưởng ấy càng cần được nhìn bằng một lăng kính mới. Quản lý thuế hiện đại không nhất thiết phải đồng nghĩa với việc làm cho người dân và doanh nghiệp thêm nhiều thủ tục. Dữ liệu, hóa đơn điện tử, thanh toán số, định danh số và các công cụ phân tích dữ liệu có thể giúp Nhà nước quản lý tốt hơn mà không nhất thiết phải đặt thêm gánh nặng hành chính lên vai người nộp thuế. “Khoan thư sức dân” thời kinh tế số, vì thế, không phải là buông lỏng quản lý. Càng không phải là ưu ái hay miễn giảm vô nguyên tắc. Nghĩa của “khoan thư” rộng hơn rất nhiều, giảm bớt gánh nặng, để dân có điều kiện sinh sống, làm ăn, tích lũy và hồi phục sức lực. Nói theo ngôn ngữ kinh tế hiện đại, đó gần với tư tưởng nuôi dưỡng sức sản xuất của xã hội.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành nguồn tăng năng suất, chứ không chỉ là những từ khóa đẹp trong các báo cáo. Cũng cần nhìn thẳng vào một thực tế, đầu tư công không thể một mình kéo cả đoàn tàu tăng trưởng. Nhưng đầu tư công tốt có thể mở đường cho đầu tư tư nhân. Một tuyến đường có thể kéo theo một khu công nghiệp. Một hạ tầng năng lượng ổn định có thể tạo niềm tin cho hàng loạt dự án. Một cơ chế minh bạch có thể biến dòng vốn đang đứng ngoài thành dòng vốn đi vào nền kinh tế.

Không có con đường nào khác ngoài việc khơi thông những dòng chảy đang bị ách tắc, phân bổ nguồn lực vào đúng nơi có khả năng tạo ra giá trị lớn nhất, biến tiềm năng thành năng lực sản xuất, biến năng lực sản xuất thành sản phẩm và việc làm, biến sản phẩm và việc làm thành thu nhập, rồi từ đó hình thành những nguồn thu ngày càng lớn hơn cho Nhà nước.

Khi doanh nghiệp lớn lên, người dân có thêm việc làm, thị trường rộng hơn, ngân sách có thêm nguồn thu và Nhà nước có thêm nguồn lực để đầu tư trở lại cho xã hội, khi ấy tăng trưởng mới thực sự có “chân”. Một nền kinh tế muốn tăng tốc không chỉ cần đạp ga. Điều quan trọng hơn là phải tháo phanh. Và đồng thời, phải biết giữ sức cho người dân, giữ sức cho doanh nghiệp, để dòng chảy tạo ra nguồn thu không bị cạn kiệt.

Đó có lẽ là cách hiểu đầy đủ nhất về tạo động lực tăng trưởng mạnh hơn: không chỉ tìm thêm “nhiên liệu” cho cỗ máy tăng trưởng, mà trước hết phải làm cho chính cỗ máy ấy vận hành thông thoáng, hiệu quả và bền bỉ hơn.