Tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam

Phiên họp tại Hội trường, sáng ngày 11/11/2026. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, về sự cần thiết, mục tiêu xây dựng, việc xây dựng Luật nhằm thể chế hóa chủ chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường của xã hội chủ nghĩa, phát triển đồng bộ các loại thị trường, chủ động hội nhập quốc tế, đồng thời tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Trên thế giới, thị trường hàng hóa phái sinh phát triển mạnh, là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá và chủ động kế hoạch sản xuất kinh doanh. Năm 2025, khối lượng giao dịch phái sinh niêm yết toàn cầu đạt 119,29 tỷ hợp đồng, trong đó phái sinh hàng hóa đạt 10,5 tỷ hợp đồng.

Việt Nam có thế mạnh về sản xuất, xuất khẩu, nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, hạt điều… Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2025 đạt gần 500 tỷ USD, tuy nhiên, giao dịch phái sinh vẫn chủ yếu gắn với các sở giao dịch nước ngoài. Sản phẩm dựa trên hàng hóa thế mạnh trong nước còn hạn chế, chưa phát huy tương xứng với tiềm năng tham gia hình thành giá tham chiếu quốc tế.

Theo Đề án Phát triển giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045, mục tiêu đến năm 2030 là đưa 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch; hình thành giá tham chiếu cho 3-5 mặt hàng và đạt quy mô 8-10 triệu hợp đồng mỗi năm.

Để thực hiện mục tiêu này, việc xây dựng, ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh là cần thiết nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ về tổ chức thị trường, hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống, phòng chống thao túng, bảo về nhà đầu tư, thúc đẩy niềm yết hàng hóa Việt Nam, từng bước hình thành giá tham chiếu và tăng cường kết nối với thị trường quốc tế.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Về những nội dung chủ yếu của dự thảo Luật, dự thảo Luật gồm 8 Chương 57 Điều, tập trung vào 5 nội dung lớn:

Một là, quy định phạm vi điều chỉnh đối với giao dịch tập trung qua sở giao dịch hàng hóa và giao dịch phái sinh OTC, phân định rõ về mua bán hàng hóa vật chất giao ngay và sản phẩm phái sinh của lĩnh vực chuyên ngành.

Hai là, phát triển thị trường gắn với lợi thế hàng hóa Việt Nam, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro giá.

Ba là, hoàn thiện tổ chức thị trường và hạ tầng giao dịch, thanh toán, quy định điều kiện thành lập, mô hình tổ chức, quyền và nghĩa vụ của Sở giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và các thành viên.

Bốn là, tăng cường bảo vệ người tham gia và quản trị rủi ro thông qua công khai thông tin, giám sát giao dịch, quản lý vị thế, ký quỹ, bảo đảm thanh toán, bảo vệ tài sản khách hàng và xử lý vi phạm.

Năm là, làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, cơ chế phối hợp, quy định và kết nối thị trường nước ngoài, thanh toán xuyên biên giới, quản lý và bảo vệ dữ liệu.

Về tác động kinh tế xã hội, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng, khi được tổ chức và quản lý hiệu quả, thị trường hàng hóa phái sinh sẽ bổ trợ cho thị trường hàng hóa vật chất, nâng cao khả năng dự báo giá và giúp doanh nghiệp, người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro, đồng thời tạo điều kiện phát triển các dịch vụ giao dịch, thanh toán, kho bãi, logistics và hỗ trợ thương mại, thu hút đầu tư, nâng cao giá trị và vị thế hàng hóa Việt Nam, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.