Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội: Cần thiết xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Trong chương trình phiên họp sáng 11/11, Quốc hội làm việc tại hội trường, nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Sau khi Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi đã trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra dự án Luật.

Quốc hội nghe Báo cáo thẩm tra dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết nghiên cứu xây dựng Luật. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu theo quy định; đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm phù hợp với các chủ trương, quan điểm của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất với hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan; đồng thời, cần đánh giá kỹ lưỡng việc bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền, tính hiệu quả, khả thi của các nguồn lực, điều kiện thi hành Luật.

Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo hoàn thiện quy định về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của dự thảo Luật, bảo đảm phù hợp với tên gọi, thể hiện bao quát, chính xác các nội dung chính của Luật; phân định rõ các giao dịch hàng hóa phái sinh thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật này và các luật chuyên ngành khác.

Về quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh, đề nghị rà soát mô hình quản lý nhà nước; cơ chế quản lý, giám sát liên ngành, phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý chuyên ngành, xác định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm chính ngay trong Luật, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan quy định tại các văn bản luật, nghị định. Đối với các thẩm quyền tác động trực tiếp đến tài khoản, tài sản, dữ liệu của các tổ chức, cá nhân thì phải quy định rõ căn cứ, thẩm quyền, phạm vi, trình tự, thời hạn áp dụng và đặc biệt là cơ chế kiểm soát.

Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện chính sách phát triển thị trường gắn với mục tiêu phòng ngừa rủi ro, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, quản trị rủi ro hệ thống. Các chủ thể tham gia thị trường hàng hóa phái sinh trên tinh thần tự nguyện, Nhà nước không can thiệp hành chính, không bắt buộc giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa làm mất đi tính cạnh tranh của các phương thức giao dịch khác, tăng tầng nấc trung gian và chi phí cho xã hội. Nghiên cứu hoàn thiện chính sách phát triển chuẩn hóa, niêm yết các sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam, mức độ chuẩn hóa hàng hóa và điều kiện phát triển thực tế của thị trường, hướng tới liên thông với thị trường quốc tế, có nhà tạo lập thị trường, nhà đầu tư và người mua quốc tế tiếp cận được.

Đánh giá kỹ hơn mức độ rủi ro của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực phái sinh hàng hóa và nghiên cứu quy định trực tiếp tại Luật này các giới hạn rủi ro tài chính đặc thù khi thử nghiệm như mức ký quỹ, phạm vi nhà đầu tư được phép tham gia, yêu cầu tách biệt tài sản thử nghiệm với tài sản giao dịch hàng hóa thông thường.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Về thị trường hàng hóa phái sinh tập trung và thị trường hàng hóa phái sinh OTC, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị bổ sung đánh giá đầy đủ và rà soát mô hình doanh nghiệp nhà nước đối với Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ, tận dụng tối đa các thiết chế, hạ tầng sẵn có trên thị trường tài chính để đảm bảo tổ chức vận hành thị trường hàng hóa phái sinh an toàn, hiệu quả; cơ chế quản trị, tham gia của Nhà nước, cơ chế vận hành đối với Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ, bảo đảm quản trị công bằng, ổn định, bảo đảm tính độc lập giữa hai thiết chế; so sánh giữa các mô hình sở hữu để lựa chọn phương án tối ưu, phù hợp với điều kiện của Việt Nam trong giai đoạn đầu phát triển thị trường hàng hóa phái sinh, tránh rủi ro có thể phát sinh, rà soát giới hạn sở hữu, nhất là sở hữu của nước ngoài; kiểm soát quyền chi phối và xung đột lợi ích.

Rà soát điều kiện về năng lực tài chính, công nghệ, quản trị rủi ro đối với Sở giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và thành viên phù hợp với điều kiện của Việt Nam, khả năng quản lý và giám sát của cơ quan quản lý nhà nước, quy mô và mức độ rủi ro của thị trường, trách nhiệm vận hành hệ thống, khả năng xử lý sự cố.

Hoàn thiện các quy định về ký quỹ, Quỹ hỗ trợ thanh toán, giới hạn vị thế, giá tham chiếu, giá thanh toán, giao nhận vật chất, quyền tự quản và cơ chế kiểm tra, giám sát; xác định rõ vai trò của cơ quan quản lý nhà nước đối với hoạt động nghiệp vụ của Sở giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và cơ chế kiểm tra, giám sát nhằm phát hiện vi phạm.

Đối với thị trường OTC, cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý tương xứng với mức độ rủi ro, phân loại giao dịch, xác định điều kiện chủ thể, sản phẩm, ký quỹ, định giá tài sản bảo đảm, nghĩa vụ báo cáo và các trường hợp phải bù trừ qua Trung tâm thanh toán bù trừ.

Về chủ thể tham gia và bảo vệ nhà đầu tư, đề nghị rà soát việc phân loại nhà đầu tư, bảo đảm cơ chế bảo vệ phù hợp với mức độ rủi ro của sản phẩm, khả năng nhận diện và chịu rủi ro của từng nhóm, mục đích tham gia thị trường của nhà đầu tư; ngăn ngừa tình trạng bất cân xứng thông tin giữa tổ chức cung cấp sản phẩm và nhà đầu tư; quản lý tách biệt, an toàn tiền, tài sản ký quỹ và quyền lợi của khách hàng.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, rà soát bảo đảm thống nhất với pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp; bảo vệ người thực hiện đúng mục đích, đúng thẩm quyền, đúng quy định nhưng không tạo ra khoảng miễn trừ đối với những hành vi vụ lợi, đầu cơ hoặc vi phạm.

Đối với các tổ chức tín dụng, đề nghị phân định rõ phạm vi điều chỉnh, thẩm quyền cấp phép, giám sát giữa Luật này với pháp luật về tổ chức tín dụng và ngoại hối, bảo đảm không làm gián đoạn các nghiệp vụ hợp pháp đang thực hiện.

Về liên thông thị trường qua biên giới và quản trị rủi ro, an toàn hệ thống, tiếp tục rà soát cơ chế lựa chọn, thẩm định đối tác liên thông thị trường qua biên giới; hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát quản lý ngoại hối, dòng tiền ký quỹ, thanh toán, lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới và an ninh dữ liệu, bảo đảm kiểm soát được rủi ro, đối tác, dòng tiền và dữ liệu.

Làm rõ vai trò và công cụ của cơ quan quản lý nhà nước trong quản trị rủi ro và an toàn hệ thống; phân định trách nhiệm của Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ theo từng loại rủi ro; hoàn thiện cơ chế giám sát, cảnh báo sớm, phòng ngừa và xử lý thao túng, sử dụng thông tin nội bộ, gian lận.

Quy định chặt chẽ điều kiện, thẩm quyền, thời hạn và cơ chế kiểm soát đối với các biện pháp can thiệp khẩn cấp. Rà soát đồng bộ các quy định theo nguyên tắc xử lý rủi ro phải đủ nhanh, đủ mạnh, bảo vệ hệ thống, ngăn ngừa hiệu ứng dây chuyền, nhưng phải đủ chặt để bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của nhà đầu tư. Xây dựng cơ chế để thị trường xử lý được tình huống bất thường, kể cả khi một thành viên mất khả năng thanh toán cũng không làm phát sinh rủi ro hệ thống và không xâm phạm quyền tài sản hợp pháp của các nhà đầu tư khác.