Tập trung nguồn lực, tối ưu hóa hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia

Dự thảo Nghị định hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 ưu tiên bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Ảnh: laichau.gov.vn

Bộ Tài chính đang hoàn thiện dự thảo Nghị định hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Tối ưu hóa cấu trúc vốn ngân sách

Theo Dự thảo, nguồn lực ngân sách nhà nước dành cho Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 (Chương trình) được quản lý theo hướng tập trung vào các mục tiêu, nhiệm vụ đã xác định. Dự thảo quy định rõ các khoản chi thường xuyên từ ngân sách trung ương cho Chương trình, đồng thời không bố trí kinh phí cho những nhiệm vụ quản lý nhà nước thường xuyên hoặc nhiệm vụ đã được ngân sách nhà nước bảo đảm theo quy định.

Một số khoản chi trực tiếp phục vụ duy trì, vận hành các công trình của Chương trình tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng khó khăn; bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử và các nhiệm vụ đặc thù vẫn được tính trong phạm vi chi của Chương trình.

Bộ Tài chính đồng thời đề xuất trong định hướng xây dựng văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về quản lý, sử dụng nguồn lực Chương trình, tỷ trọng vốn đầu tư phát triển từ ngân sách trung ương phấn đấu đạt từ 75% trở lên, vốn sự nghiệp không quá 25% tổng nguồn vốn. Đối với phần chi thường xuyên từ ngân sách trung ương, Bộ Tài chính đề xuất mức cần thiết để thực hiện các nhiệm vụ của Chương trình không quá 10% tổng kinh phí sự nghiệp của Chương trình.

Đánh giá đa chiều dựa trên cơ sở dữ liệu

Cùng với cách bố trí nguồn lực, Dự thảo xây dựng cơ chế theo dõi và đánh giá dựa trên hệ thống chỉ tiêu của Chương trình. Các chỉ tiêu được chia thành 2 nhóm: nhóm có thể đo lường hằng năm và nhóm đánh giá vào giữa kỳ, cuối kỳ hoặc khi có yêu cầu đánh giá đột xuất.

Theo Bộ Tài chính, cách phân nhóm này nhằm tránh việc tất cả chỉ tiêu đều phải đánh giá với cùng một tần suất. Trong theo dõi 6 tháng, cơ quan quản lý tập trung vào tình hình phân bổ, giải ngân, mức độ thực hiện và sự hài lòng của người dân. Đánh giá hàng năm sử dụng các chỉ tiêu có thể đo lường theo năm; đánh giá giữa kỳ và cuối kỳ sử dụng đầy đủ hệ thống chỉ tiêu để xem xét mức độ hoàn thành mục tiêu của Chương trình…

Theo Dự thảo, các bộ, cơ quan quản lý lĩnh vực chịu trách nhiệm xác định các chỉ tiêu thành phần thuộc phạm vi quản lý và gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường để tổng hợp, xây dựng công cụ đánh giá trên cơ sở dữ liệu của Chương trình trước ngày 31/12/2026.

Phân công trách nhiệm và cơ chế chuyển tiếp

Để chuẩn bị cho việc áp dụng cơ chế mới từ năm 2027, phân giao nhiệm vụ cụ thể giữa các Bộ, ngành được quy định chi tiết:

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao tổng hợp hệ thống chỉ tiêu và xây dựng công cụ đánh giá. Bộ Tài chính thực hiện nhiệm vụ tổng hợp, cân đối, phân bổ nguồn ngân sách trung ương và quản lý nguồn lực theo quy định. Các Bộ, ngành quản lý lĩnh vực chịu trách nhiệm về các chỉ tiêu, dữ liệu thuộc phạm vi được giao.

Đối với hệ thống chỉ tiêu về công tác dân tộc, Bộ Tài chính đề xuất theo hướng các Bộ, ngành xác nhận và cập nhật số liệu thuộc lĩnh vực phụ trách. Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp kết quả chung; Bộ Dân tộc và Tôn giáo sử dụng các số liệu đã được xác nhận để phục vụ đánh giá chính sách dân tộc.

Dự thảo cũng đặt yêu cầu các Bộ, ngành sớm hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu, tiêu chuẩn, định mức và hướng dẫn chuyên ngành để địa phương có căn cứ triển khai. Đây là điều kiện quan trọng khi cơ chế mới dự kiến được áp dụng từ năm 2027.

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế chuyển tiếp. Theo đó, trong năm 2027, việc phân bổ vốn ngân sách trung ương về địa phương tiếp tục thực hiện theo các chương trình trước đây theo Nghị quyết số 46/2026/QH16. Sau đó, địa phương thực hiện phân bổ, quản lý theo cơ chế của Nghị định mới.