Tàu 'Hổ phách': Tâm điểm tranh cãi tình báo quốc tế

Đắt hơn cả hàng không mẫu hạm?

Làn sóng ồn ào quen thuộc đang được thổi phồng trên báo chí nước ngoài xoay quanh mối đe dọa gián điệp khét tiếng của Nga. Vậy hiện nay, điều gì khiến các cơ quan tình báo phương Tây lo ngại nhất?

Trả lời câu hỏi này, Đại tá Nikolay Bondarenko nói:

- Thật kỳ lạ, đó lại là một con tàu trông có vẻ vô hại mang tên “Hổ phách”. Báo The Washington Times viết về con tàu này như sau: “Các tàu do thám, máy bay và vệ tinh của Mỹ đang theo dõi chặt chẽ con tàu quân sự Nga hoạt động trên Đại Tây Dương, con tàu này đã đến gần một căn cứ tàu ngầm mang tên lửa hạt nhân của Mỹ, cũng như các tuyến hành lang di chuyển dưới nước”.

Sau khi xem xét các báo cáo về con tàu Nga “Hổ Phách”, các quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ cho rằng nó đang sử dụng các robot lặn sâu để thu thập thông tin về các cảm biến dưới nước và những thiết bị khác do các tàu ngầm hạt nhân Mỹ triển khai tại căn cứ Kings Bay, bang Georgia. “Các tuyến đường và khu vực huấn luyện của tàu ngầm kéo dài từ căn cứ ven biển, băng qua toàn bộ Đại Tây Dương tới châu Âu”, - tờ báo giải thích.

Tàu nghiên cứu đại dương học “Hổ Phách”.

Một sĩ quan tình báo hải quân Mỹ nhận định rằng con tàu Nga này đáng lo ngại vì được trang bị thiết bị giám sát biển sâu và có khả năng phá hoại cáp ngầm. Một bài viết trên tờ báo uy tín của Mỹ nhấn mạnh rằng con tàu hoạt động trong khuôn khổ chương trình do thám dưới nước của Nga, với mục tiêu phát hiện các tuyến cáp và nút giao thông liên lạc dưới đáy biển.

Tác giả bài báo khẳng định rằng các nhà phân tích tình báo Mỹ nghi ngờ tàu “Hổ Phách” là một phần trong chiến lược lớn hơn của Nga, nhằm vào các tàu sân bay mang tên lửa và các mục tiêu khác của Hoa Kỳ. Vấn đề ở chỗ căn cứ tàu ngầm của Mỹ tại bang Georgia hiện đang triển khai sáu tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo lớp Ohio, được trang bị tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm Trident-2. Ngoài ra, căn cứ này còn có các tàu ngầm khác được trang bị tên lửa hành trình Tomahawk. Tổng giá trị của các khí tài này lên tới hàng chục tỷ USD.

Trả lời câu hỏi của phóng viên về giá trị của các thiết bị chuyên dụng trên con tàu Nga mà phương Tây gọi là “tàu gián điệp”, Đại tá Hải quân Nikolay Bondarenko cho biết ông không thích cách gọi này. Theo ông, trong giới chuyên môn, “Hổ Phách” thường được gọi là “tàu cảnh báo sớm, viễn thông và trinh sát tầm xa”. Cách gọi này tuy hơi dài, nhưng chính xác.

Còn giá trị của các thiết bị chuyên dụng của tàu “Hổ phách” thì không thể xác định chính xác, vì đó là bí mật quân sự. Tuy vậy, các chuyên gia phương Tây cho rằng giá của một tàu do thám loại này tương đương với giá thành của một tàu ngầm hạt nhân hoặc thậm chí một hàng không mẫu hạm. Theo quan điểm cá nhân, sự so sánh ấy có phần cường điệu, nhưng mức độ cũng không đáng kể.

“Hổ phách” được đóng tại nhà máy cùng tên ở Kaliningrad. Hợp đồng đóng tàu được ký với Tổng cục Nghiên cứu vùng biển sâu thuộc Bộ Quốc phòng Nga, một đơn vị hoạt động theo chế độ tuyệt mật. Con tàu này được đánh giá là độc đáo về năng lực tác nghiệp và vượt trội so với các tàu tương đương của nước ngoài ở một số khía cạnh.

“Hổ phách” có trọng tải 5.200 tấn, dài 108,1m, rộng 17,2m. Tàu có thể mang theo các phương tiện lặn tự hành không người lái điều khiển từ xa và hai tàu lặn biển sâu có người lái thuộc các loại “Mir”, “Rus”, “Konsul”, có thể hoạt động ở độ sâu lên tới 6.000 mét. Tốc độ hành trình của “Hổ phách” đạt ít nhất 15 hải lý/giờ, với tầm hoạt động tối đa khoảng 8.000 hải lý. Thủy thủ đoàn gồm 60 người; ngoài ra, trên tàu còn có một nhóm nghiên cứu khoa học thực hiện các nhiệm vụ đặc biệt. Thời gian hoạt động độc lập trên biển của tàu lên tới 60 ngày.

Tư lệnh Hạm đội Baltic Viktor Kravchuk và Tổng cục trưởng Tổng cục Nghiên cứu vùng biển sâu Aleksey Burilichev (phải) tại lễ thượng cờ trên tàu “Hổ Phách”.

London thổi phồng vụ việc

Vào cuối tháng 11/2025, các cơ quan tình báo Anh bắt đầu theo dõi tàu nghiên cứu hải dương học “Hổ phách” của Nga. Hải quân Hoàng gia Anh đã huy động các máy bay tiêm kích, khu trục hạm và tàu ngầm để giám sát con tàu này. Điều gì khiến London lo ngại đến mức ấy?

Theo các chuyên gia Anh, tàu nghiên cứu “Hổ phách” được trang bị các thiết bị lặn biển sâu chuyên dụng, bao gồm cả thiết bị có người lái và không người lái, có khả năng hoạt động ở độ sâu khoảng 6.000 mét. Ngoài ra, con tàu còn có bãi đáp trực thăng, cần cẩu chuyên dụng để hạ và thu hồi các thiết bị lặn biển sâu.

Ở phía đuôi tàu có một nhà chứa lớn dành cho các thiết bị kỹ thuật chuyên dụng dưới nước. Điều này dường như cho phép “tàu gián điệp Nga” không chỉ nghiên cứu các dòng hải lưu mà còn lập bản đồ các tuyến cáp thông tin liên lạc dưới đáy biển, thậm chí cắt đứt chúng.

Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey.

Mới đây, Cục trưởng Cục Tình báo Đối ngoại Nga Sergey Naryshkin cho biết Anh và Ukraine có thể đang chuẩn bị các hành động khiêu khích trên biển. Nhận định này được đưa ra trong bối cảnh xảy ra các vụ tấn công bằng xuồng không người lái do Anh sản xuất nhằm vào các tàu chở dầu Nga ngoài khơi Thổ Nhĩ Kỳ, khi những con tàu này đang trên hành trình đến cảng Novorossiysk để nhận dầu.

- Hiện tại, London đang thổi phồng vụ việc, - Đại tá Nikolay Bondarenko nhận xét. Gần đây, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey tuyên bố Anh đang trực tiếp gửi thông điệp cảnh báo tới Nga và Điện Kremlin: “Chúng tôi không chỉ nhìn thấy các ông, chúng tôi biết các ông đang làm gì. Và chúng tôi xin cảnh báo các ông rằng nếu tàu “Hổ phách” của Nga hướng về phía vùng biển của nước Anh, chúng tôi sẽ triển khai lực lượng đối phó. Hành động của con tàu này không chỉ gây phẫn nộ mà còn nguy hiểm. Đây là lần thứ hai trong năm nay nó đi vào vùng biển của Anh. “Hổ phách” hoạt động dưới sự chỉ huy của Tổng cục Nghiên cứu vùng biển sâu - một tổ chức tối mật của Nga chuyên tiến hành hoạt động tình báo, phá hoại và tác chiến ngầm, đặc biệt trong các tình huống leo thang căng thẳng. Do đó, mỗi khi “Hổ phách” tiến lại gần, chúng tôi đều phát đi tín hiệu cảnh báo về sự sẵn sàng thường trực”.

- Nhưng điều đó rõ ràng là hoàn toàn sai sự thật! - Cựu sĩ quan tình báo điện tử của Nga tỏ ra bức xúc. Theo ông, tàu nghiên cứu và khảo sát đại dương “Hổ Phách” của Nga hoạt động hoàn toàn trong khuôn khổ luật hàng hải quốc tế.

Tuy nhiên, London vẫn tiếp tục coi con tàu này không chỉ là một phương tiện tình báo mà còn mang tính chất phá hoại, và tuyên bố về mối đe dọa đang rình rập Vương quốc Anh. Gần đây, Bộ trưởng Quốc phòng John Healey thậm chí đã phát biểu trước Quốc hội Anh về vấn đề này. Việc ông đưa ra bình luận tại diễn đàn cao nhất của cơ quan lập pháp phản ánh tính chất đặc biệt và nghiêm trọng của vụ việc.

Và đây là những gì Đại sứ quán Nga tại London đã trả lời ông John Healey: "Các hành động của chúng tôi không ảnh hưởng đến lợi ích của Vương quốc Anh và không nhằm mục đích làm suy yếu an ninh của nước này. Nga không quan tâm đến hệ thống cáp viễn thông ngầm của Anh".

Cục trưởng Cục Tình báo Đối ngoại Nga Sergey Naryshkin.

Những cáo buộc gây tranh cãi

“Hổ phách” không phải là “Oreshnik” hay “Poseidon” - những vũ khí có khả năng trong chớp mắt hủy diệt một hòn đảo nguy hiểm, Đại tá Nikolay Bondarenko giải thích. - Đây là một con tàu dân sự.

Ngoài nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, nó còn có thể được sử dụng trong các hoạt động cứu hộ - cứu nạn, bởi các thiết bị được lắp đặt trên tàu cho phép tiến hành tìm kiếm các vật thể bị chìm. Chẳng hạn, năm 2017, “Hổ phách” đã tham gia tìm kiếm tàu ngầm Argentina “San Juan” mất tích trên Đại Tây Dương.

Hiện nay, con tàu đang lập bản đồ đáy biển và các dòng hải lưu. Điều này chắc chắn có ý nghĩa nhất định về mặt quốc phòng, song “Hổ phách” hoàn toàn không mang theo vũ khí hay thiết bị quân sự nào.

- Tuy nhiên, phía Anh đã phản ứng thái quá và rơi vào tình trạng tự mâu thuẫn, - Đại tá Nikolay Bondarenko nhận xét. - Ông cho rằng những cáo buộc mà họ đưa ra thiếu cơ sở và không thuyết phục.

Theo phía Anh, “Hổ phách” gần đây đã bị phát hiện ngoài khơi Scotland. Nhưng trên thực tế, con tàu không hề đi vào lãnh hải của Vương quốc Anh. Hành trình của “Hổ phách” chỉ diễn ra trong vùng biển trung lập và vùng đặc quyền kinh tế của Anh - những khu vực tàu thuyền được phép qua lại mà không cần bất kỳ sự chấp thuận nào. London cũng chính thức thừa nhận rằng không có hành vi xâm nhập lãnh hải. Còn về các tuyến cáp, thì đáy biển của hầu hết các eo biển và vùng biển châu Âu vốn chằng chịt cáp và đường ống, các tàu thuyền vẫn thường xuyên di chuyển ở khoảng cách rất gần các công trình này.

- Chúng tôi không thổi phồng sự việc trên báo chí, cũng không đưa ra những cáo buộc vô căn cứ hay các lời đe dọa suông, - Đại tá Nikolay Bondarenko bày tỏ bức xúc trước hành động của các chính trị gia và cơ quan tình báo phương Tây. - Vậy thì tại sao họ lại cản trở hoạt động của tàu nghiên cứu hải dương học của chúng tôi?

Tháng Giêng năm nay, truyền thông Anh đưa tin rằng theo chỉ thị của Bộ trưởng Quốc phòng John Healey, một đơn vị đặc nhiệm của Anh đã được đặt trong tình trạng sẵn sàng để lên kiểm soát tàu Nga. Không lâu sau đó, một tàu ngầm Anh đã nổi lên gần tàu “Hổ phách” nhằm “gây áp lực tâm lý lên thủy thủ đoàn và buộc con tàu từ bỏ ý định xâm nhập lãnh hải Anh”. Tuy nhiên, trên thực tế, phía Nga khẳng định rằng họ hoàn toàn không có những kế hoạch như vậy.

Theo Đại tá Nikolay Bondarenko, tình hình hiện nay nhiều khả năng sẽ tiếp tục diễn ra tương tự như trước: tàu “Hổ phách” vẫn thực hiện nhiệm vụ theo đúng lộ trình đã định, trong khi các tàu và máy bay do thám của Anh vẫn bám sát và theo dõi nó.

Trần Đình