Telegram thách thức Nga, CEO Pavel Durov đối mặt án hình sự

Tờ báo nhà nước Rossiyskaya Gazeta vừa đăng tải thông tin này hôm 24.2, dẫn nguồn từ Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB).

Hiện chưa thể liên hệ với ông Pavel Durov để có bình luận về thông tin trên. Những ngày gần đây, Telegram đã bác bỏ hàng loạt cáo buộc từ phía Nga rằng ứng dụng này là nơi trú ẩn cho các hoạt động tội phạm và đã bị các cơ quan tình báo phương Tây cũng như Ukraine xâm nhập.

“Các hành động của người đứng đầu Telegram, Pavel Durov, đang bị điều tra trong khuôn khổ một vụ án hình sự theo dấu hiệu của tội danh quy định tại Khoản 1.1, Điều 205.1 (hỗ trợ hoạt động khủng bố) của Bộ luật Hình sự Nga”, Rossiyskaya Gazeta đưa tin, dẫn nguồn từ FSB.

Telegram hiện chưa phản hồi câu hỏi về vấn đề này.

Nga đang điều tra Pavel Durov như một phần của vụ án hình sự liên quan đến cáo buộc “tạo điều kiện cho các hoạt động khủng bố” - Ảnh: Internet

Cơ quan quản lý truyền thông nhà nước Nga (Roskomnadzor) gần đây cáo buộc Telegram không mạnh tay trấn áp các dịch vụ bên thứ ba thu thập và bán dữ liệu cá nhân của người dân nước này.

Hôm 20.2, Roskomnadzor tuyên bố Telegram đã tạo ra và duy trì một cách có hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật số cho phép người dùng "truy cập thông tin cá nhân bị đánh cắp" thông qua bên thứ ba.

“Telegram đã xóa bỏ tới 100 dịch vụ kiểu này mỗi tuần trong năm 2026, nhưng tình hình về cơ bản không thay đổi vì các bot mới chuyên tìm kiếm dữ liệu cá nhân vẫn tiếp tục xuất hiện”, Roskomnadzor cho biết.

Theo Roskomnadzor, có tới 8.400 dịch vụ như vậy đã bị gỡ bỏ kể từ năm 2022.

Trong một tuyên bố với hãng tin RBC, Roskomnadzor yêu cầu Telegram gỡ bỏ các dịch vụ bên thứ ba thu thập và bán dữ liệu cá nhân của người Nga, đồng thời “ngừng cung cấp cho họ cơ sở hạ tầng” để phạm tội.

Telegram có khoảng 90 triệu người dùng ở Nga. Nga đang tìm cách thúc đẩy người dân chuyển sang sử dụng ứng dụng được nhà nước hậu thuẫn mang tên MAX, ra mắt cách đây gần một năm.

Telegram thách thức Nga, tuyên bố luôn đề cao tự do ngôn luận bất chấp mọi áp lực

Cách đây khoảng hai tuần, Roskomnadzor đã công bố các hạn chế mới với Telegram, làm suy giảm đáng kể khả năng truy cập nội dung đa phương tiện như ghi âm, video và hình ảnh của người dùng. Trước đó, các nhà chức trách Nga đã hạn chế các cuộc gọi thoại và video trên Telegram, cũng như trên WhatsApp, ứng dụng có hơn 100 triệu người dùng ở Nga.

Giữa tháng 2, một tòa án ở thủ đô Moscow đã yêu cầu Telegram phải nộp phạt 10,8 triệu rúp (14.000 USD) sau khi bị kết tội không gỡ bỏ nội dung bị cấm ở Nga.

Tuần trước, Bộ trưởng Bộ Phát triển Kỹ thuật số Nga Maksut Shadayev tuyên bố rằng các cơ quan tình báo nước ngoài đã bí mật truy cập vào các tin nhắn Telegram do binh lính Nga gửi tại Ukraine. Đây là cáo buộc mà Telegram bác bỏ và gọi là “sự bịa đặt có chủ đích”.

Hôm 19.2, Alexander Bortnikov (người đứng đầu FSB) cáo buộc Pavel Durov "theo đuổi lợi ích cá nhân" và dung túng cho các tội ác như khủng bố, phá hoại, tội phạm vị thành niên.

Alexander Bortnikov cho biết các cuộc trao đổi trước đó với Pavel Durov đều không mang lại kết quả.

Telegram tuyên bố các biện pháp hạn chế mới này “nhằm mục đích biện minh cho việc cấm ứng dụng” để người Nga buộc phải chuyển sang sử dụng MAX, mà theo các nhà phê bình, được tạo ra để giám sát và kiểm duyệt hàng loạt.

Pavel Durov, Giám đốc điều hành Telegram, khẳng định rằng việc hạn chế tự do của công dân không bao giờ là giải pháp đúng đắn.

“Telegram luôn đề cao tự do ngôn luận và quyền riêng tư, bất chấp mọi áp lực. Nga đang hạn chế quyền truy cập vào Telegram nhằm mục đích buộc công dân của họ chuyển sang sử dụng một ứng dụng do nhà nước kiểm soát, được xây dựng để giám sát và kiểm duyệt chính trị”, ông viết trên kênh Telegram của mình.

Pavel Durov nhắc lại rằng vào năm 2018, một tòa án ở Iran đã quyết định cấm sử dụng Telegram trong nước.

“Cách đây 8 năm, Iran đã thử chiến lược tương tự và thất bại. Họ cấm Telegram với những lý do bịa đặt, nhằm ép buộc người dân sử dụng một ứng dụng thay thế do nhà nước điều hành. Bất chấp lệnh cấm, hầu hết người Iran vẫn sử dụng Telegram và thích nó hơn các ứng dụng bị giám sát”, ông nói thêm.

Nga hạn chế truy cập nội dung đa phương tiện trên Telegram - Ảnh: TASS

Telegram được Pavel Durov thành lập năm 2013 sau khi rời Nga, nơi ông từng sáng lập mạng xã hội VKontakte. Pavel Durov rời VKontakte sau khi từ chối yêu cầu chia sẻ dữ liệu người dùng với chính phủ Nga.

Hiện Telegram có hơn 1 tỉ người dùng toàn cầu và là một trong những ứng dụng nhắn tin lớn nhất thế giới.

Pavel Durov sống chủ yếu ở Dubai và có quốc tịch Pháp và UAE, giúp ông hoạt động bên ngoài phạm vi kiểm soát trực tiếp của Nga.

Không chỉ vướng vào căng thẳng với chính quyền Nga, Pavel Durov còn phải đối mặt với áp lực pháp lý ngày càng gia tăng tại châu Âu, đặc biệt là ở Pháp. Giới chức Pháp từng mở cuộc điều tra liên quan đến việc Telegram bị cáo buộc trở thành nền tảng phục vụ nhiều hoạt động phạm pháp xuyên biên giới.

Theo các công tố viên, Telegram đã bị lợi dụng cho những hành vi như buôn bán ma túy, lừa đảo tài chính, rửa tiền và phát tán nội dung bất hợp pháp, gồm cả tài liệu cực đoan hoặc xâm hại trẻ vị thành niên. Điểm khiến cơ quan chức năng lo ngại không chỉ nằm ở nội dung, mà còn ở cấu trúc kỹ thuật của Telegram: Các nhóm kín quy mô lớn, cơ chế mã hóa và hệ thống bot tự động được cho là tạo điều kiện để các mạng lưới tội phạm hoạt động hiệu quả và khó bị truy vết hơn so với nhiều nền tảng khác.

Tháng 8.2024, Pavel Durov từng bị bắt giữ tại Paris (thủ đô Pháp) để phục vụ điều tra. Ông sau đó được tại ngoại nhưng phải nộp khoản bảo lãnh lên tới 5 triệu euro. Động thái này cho thấy mức độ nghiêm trọng mà phía Pháp đánh giá với vụ việc.

Các công tố viên cho biết có đủ cơ sở để tiếp tục điều tra nhằm xác định liệu Telegram có thiếu trách nhiệm trong việc ngăn chặn các hành vi phạm pháp trên nền tảng hay không.

Trước áp lực từ châu Âu, Telegram đã có những điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách vận hành. Công ty tuyên bố tăng cường kiểm duyệt nội dung vi phạm, hợp tác chặt chẽ hơn với cơ quan thực thi pháp luật và sẵn sàng cung cấp một số dữ liệu nhất định, chẳng hạn địa chỉ IP hoặc số điện thoại, khi nhận được yêu cầu pháp lý hợp lệ từ tòa án. Đây được xem là bước thay đổi quan trọng, bởi trong nhiều năm, Telegram xây dựng hình ảnh là nền tảng đặt quyền riêng tư và bảo mật lên hàng đầu, thường xuyên từ chối yêu cầu chia sẻ dữ liệu người dùng từ các chính phủ.

Những diễn biến trên cho thấy Pavel Durov đang ở thế khó: Một mặt phải bảo vệ triết lý tự do ngôn luận và quyền riêng tư vốn là nền tảng thương hiệu của Telegram, mặt khác phải thích nghi với môi trường pháp lý ngày càng nghiêm ngặt tại cả Nga lẫn châu Âu.

Sơn Vân