Tên lửa S-300VM Venezuela bị Mỹ vô hiệu chỉ trong vài phút

Bệ phóng tên lửa thuộc hệ thống S-300VM của Venezuela. Ảnh: MW.

Trong bối cảnh cuộc đột kích táo bạo của Mỹ vào Caracas hồi đầu tháng 1/2026 nhằm bắt giữ ông Nicolás Maduro, hệ thống phòng không S-300VM (hay còn gọi là Antey-2500) của Venezuela đã trở thành biểu tượng cho sự thất bại trước sức mạnh Mỹ.

Hệ thống từng được ca ngợi là "bất khả chiến bại" này không chỉ không bảo vệ được không phận mà còn bị vô hiệu hóa chỉ trong vài phút, khiến giới quân sự toàn cầu phải đặt dấu hỏi lớn về hiệu quả thực tế của nó.

Hệ thống tên lửa phòng không S-300VM, do Tập đoàn Almaz-Antey của Nga phát triển, là phiên bản nâng cấp từ dòng S-300V, tập trung vào khả năng chống tên lửa đạn đạo và máy bay tầm xa.

Được Venezuela mua từ năm 2013 với giá trị hợp đồng lên đến hàng tỷ USD, hệ thống này bao gồm hai tiểu đoàn chính, mỗi tiểu đoàn được trang bị các thành phần cốt lõi như radar phát hiện mục tiêu, bệ phóng di động và tên lửa đánh chặn.

Về mặt công nghệ, S-300VM sử dụng radar quét mảng pha điện tử 9S32ME, cho phép phát hiện và theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu ở khoảng cách lên đến 250km, với khả năng xử lý dữ liệu thời gian thực để phân biệt giữa mục tiêu thật và mồi nhử.

Tên lửa chính của hệ thống là loại 9M82M, có tầm bắn tối đa 250km đối với mục tiêu khí động học và lên đến 40km đối với tên lửa đạn đạo, đạt tốc độ Mach 7.5 nhờ động cơ đẩy hai tầng.

Điều này khiến S-300VM được thiết kế để chống lại các mối đe dọa đa dạng, từ máy bay chiến đấu, tên lửa hành trình đến tên lửa đạn đạo chiến thuật, với hệ thống chỉ huy tích hợp cho phép phối hợp giữa các đơn vị.

Bệ phóng tên lửa thuộc hệ thống S-300VM. Ảnh: MW.

Tuy nhiên, dù trên lý thuyết, hệ thống này có khả năng cơ động cao nhờ xe bánh xích, thực tế tại Venezuela cho thấy chúng thường được triển khai cố định, như tại các vị trí quanh Caracas dựa trên hình ảnh vệ tinh từ tháng 10/2025.

Công nghệ radar của nó dựa trên tần số VHF và UHF để tránh nhiễu, nhưng lại dễ bị ảnh hưởng bởi tác chiến điện tử (EW) hiện đại.

Mặc dù sở hữu thông số ấn tượng, thất bại của S-300VM tại Venezuela đã phơi bày những hạn chế cốt lõi trong môi trường thực chiến.

Trong cuộc đột kích ngày 2-3/1/2026, lực lượng Mỹ đã sử dụng kết hợp F-35 và máy bay Super Hornet để vô hiệu hóa hệ thống chỉ trong vài phút, chủ yếu qua tác chiến điện tử và tên lửa chống radar.

Cụ thể, các thiết bị gây nhiễu như Growler jammer, công nghệ Mỹ từ năm 2009, đã làm tê liệt radar 9S32ME, khiến hệ thống không thể phát hiện hoặc khóa mục tiêu kịp thời.

Dù S-300VM được sản xuất từ năm 2010 với khả năng chống nhiễu trên lý thuyết, nhưng thực tế chứng minh nó không thể đối phó với các hệ thống điện tử tiên tiến hơn của Mỹ, dẫn đến việc radar bị "mù" và tên lửa không thể phóng.

Hơn nữa, tình trạng bảo dưỡng kém do khủng hoảng kinh tế kéo dài tại Venezuela đã làm suy giảm hiệu suất, với các linh kiện không được thay thế kịp thời, khiến hệ thống trở nên dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công chính xác.

Các phương tiện bị phá hủy tại căn cứ không quân La Carlota ở Caracas. Ảnh: Leonardo Fernandez Viloria/telegraph.co.uk

Các nguồn phân tích cho thấy, vị trí triển khai cố định thay vì cơ động đã biến S-300VM thành mục tiêu dễ dàng cho tên lửa chống radar Mỹ, dẫn đến việc hai tiểu đoàn bị phá hủy hoặc thu giữ mà không bắn được phát nào.

Điều này tương phản hoàn toàn với thiết kế ban đầu, vốn nhấn mạnh vào tính cơ động để tránh bị phát hiện, nhưng tại Venezuela, yếu tố con người và kinh tế đã làm vô hiệu hóa lợi thế này.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng, dù có phạm vi rộng và tốc độ cao, hệ thống này thiếu khả năng chống lại tác chiến điện tử đa tầng, như sự kết hợp giữa gây nhiễu điện từ và tấn công vật lý mà Mỹ đã áp dụng.

S-300VM từng được xuất khẩu rộng rãi và thất bại tại Venezuela có thể làm suy giảm uy tín của các hệ thống tương tự như Buk-M2 hay S-125, vốn cũng thất bại trong cùng sự kiện.

Dù sở hữu thông số kỹ thuật mạnh mẽ trên giấy tờ, S-300VM đã chứng minh rằng công nghệ phòng không không chỉ phụ thuộc vào thiết kế mà còn cả bảo dưỡng, triển khai và khả năng đối phó với đối thủ vượt trội.

Đào Cảnh