Tết làng - nét văn hóa thiêng liêng của người Dao Thanh Phán

Với người Dao Thanh Phán ở Đèo Đọc, Tết làng là cái Tết của cộng đồng, được thống nhất tổ chức trước Tết Nguyên đán. Dù con cháu đi học tập, làm ăn xa, ai cũng cố gắng thu xếp trở về, sum họp cùng khu trong ngày Tết chung.

Thanh niên ngồi làm tiền giấy để chuẩn bị cho lễ cúng. Ảnh: Mỹ Dung

Ngay từ sáng sớm, nhà thờ tổ, bàn thờ tổ tiên đã được lau dọn sạch sẽ, bày biện trang trọng. Hương trầm lan tỏa trong không gian ấm cúng, những mâm lễ giản dị nhưng đầy đủ được chuẩn bị cẩn thận. Người Dao Thanh Phán tin rằng, đây là thời khắc linh thiêng để con cháu bày tỏ lòng biết ơn với tổ tiên, cầu mong thần linh phù hộ cho bản làng bình yên, mùa màng tươi tốt, con cháu mạnh khỏe.

Những nghi lễ diễn ra lặng lẽ, không phô trương nhưng luôn giữ sự trang nghiêm. Trong làn khói hương, câu chuyện về tổ tiên, về những năm tháng khai bản được nhắc nhớ, truyền lại qua từng thế hệ. Tết làng thực sự trở thành ngày hội của cả khu. Người già quây quần kể lại những câu chuyện xưa, nhắc con cháu nhớ về nguồn cội; lớp trẻ ríu rít bên mâm cỗ, tiếng cười vang lên xua tan cái lạnh se sắt của núi rừng cuối năm. Không khí Tết làng vì thế mang đậm tính cộng đồng, nơi sự gắn kết giữa các gia đình được sưởi ấm bằng chính tình làng, nghĩa bản.

Các bà, các chị hỗ trợ nhau chỉnh sửa trang phục cho thật đẹp. Ảnh: Mỹ Dung

Ông Bàn Hữu Hồng, người dân sinh sống lâu năm ở khu Đèo Đọc chia sẻ: "Tết làng là cái Tết không của riêng ai mà thuộc về tất cả mọi người trong khu. Ở đó, không có sự phân biệt giàu nghèo, không có khoảng cách thế hệ, chỉ còn lại sự đồng lòng của những người cùng chung huyết thống, chung phong tục, tập quán".

Giữ mạch nguồn giữa nhịp sống hiện đại

Với người Dao Thanh Phán, Tết làng không chỉ là một ngày lễ mà còn là mốc thời gian thiêng liêng, nối liền quá khứ với hiện tại, gắn kết các thế hệ trong cộng đồng.

Ông Triệu Đức Long, người có uy tín ở khu Đèo Đọc cho biết: "Tết làng là ngày để con cháu nhớ về tổ tiên, nhắc nhau sống đoàn kết, làm ăn tử tế. Dù đi làm ăn xa đến đâu, cứ đến Tết làng là bà con lại cố gắng trở về, vì đây là cái Tết chung của cả bản, không phải riêng của từng nhà".

Theo ông Long, trong bối cảnh nhịp sống hiện đại ngày càng tác động mạnh mẽ đến vùng dân tộc thiểu số, nhiều phong tục truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. Việc duy trì Tết làng chính là cách để người Dao Thanh Phán gìn giữ “gốc rễ” văn hóa của mình. Những nghi lễ tưởng chừng giản dị lại ẩn chứa bài học sâu sắc về đạo lý làm người, về trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với gia đình, dòng họ và cộng đồng.

Trong đời sống cộng đồng, những người có uy tín như ông Triệu Đức Long không chỉ gìn giữ nghi lễ truyền thống mà còn đóng vai trò “cầu nối”, góp phần lan tỏa nếp sống văn hóa, củng cố sự đồng thuận và gắn kết trong khu dân cư.

Người già, người trẻ cùng xúm lại chia sẻ những bức ảnh kỷ niệm. Ảnh: Mỹ Dung

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, Tết làng còn là dịp để giáo dục thế hệ trẻ. Thông qua những câu chuyện kể, những nghi thức truyền thống, con cháu được nhắc nhớ về nguồn cội, về nếp sống đoàn kết, yêu thương... Đó là những giá trị đã làm nên sức bền của bản làng qua nhiều thế hệ của bà con trong toàn khu.

Một điểm đặc biệt của Tết làng ở Đèo Đọc là tinh thần tự quản và sự đồng thuận cao trong cộng đồng. Từ việc lựa chọn thời gian, chuẩn bị lễ vật đến tổ chức các hoạt động chung, tất cả đều được bà con bàn bạc, thống nhất. Mỗi gia đình tự nguyện góp công, góp của, cùng nhau gìn giữ phong tục truyền thống của dân tộc mình.

Lý Sinh Vy, Trưởng khu Đèo Đọc chia sẻ: “Việc tổ chức Tết làng được thống nhất từ sớm. Các hộ đều ý thức đây là nét đẹp truyền thống của dân tộc mình nên cùng chung tay thực hiện. Tết làng không phô trương, nhưng ai cũng thấy rõ trách nhiệm giữ gìn phong tục, để con cháu sau này còn biết, còn nhớ”.

Chính sự đồng lòng ấy đã giúp Tết làng của người Dao Thanh Phán ở Đèo Đọc được duy trì bền bỉ giữa nhịp sống hiện đại. Khi đô thị hóa ngày càng lan rộng, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ như một mạch nguồn âm thầm nhưng bền bỉ, nuôi dưỡng đời sống tinh thần của cộng đồng.

Sau Tết làng, người Dao Thanh Phán ở Đèo Đọc tiếp tục đón Tết tại nhà tổ của các dòng họ, rồi đến Tết trong từng gia đình. Mùa Tết vì thế được nối dài, lan tỏa từ không gian cộng đồng đến từng mái ấm, gìn giữ trọn vẹn mạch nguồn văn hóa truyền thống...

Mỹ Dung