Tết Năm Cùng – mùa đoàn viên của người Dao xứ Thanh

Phụ nữ người Dao quây quần bên bếp lửa nấu xôi, chuẩn bị lễ vật cho mâm cỗ Tết Năm Cùng, lưu giữ nét sinh hoạt truyền thống và hơi ấm sum họp của gia đình ngày cuối năm

Không chỉ là cái Tết lớn nhất trong năm, Tết Năm Cùng còn là mùa đoàn viên thiêng liêng, nơi các thế hệ trong gia đình sum họp, tri ân tổ tiên và tiếp thêm sức mạnh tinh thần để bước vào một năm mới bình an, no ấm.

Tết của sum họp, tri ân và cội nguồn gia đình

Với đồng bào Dao xứ Thanh, Tết không chỉ có một. Theo quan niệm truyền đời, mỗi năm người Dao đón ba cái Tết, nhưng quan trọng và thiêng liêng nhất chính là Tết Năm Cùng.

Tết thường được tổ chức vào tháng 12 âm lịch, khi mùa màng đã thu hoạch xong, công việc nương rẫy khép lại, con người có thời gian lắng lại sau một năm lao động vất vả để chuẩn bị đón năm mới.

Từ tháng 11 đến tháng 12 âm lịch, không khí Tết đã lan tỏa khắp các bản làng. Những người con đi làm ăn xa dù bận rộn đến đâu cũng cố gắng thu xếp trở về quê nhà để “ăn Tết cùng”.

Trong quan niệm của người Dao, Tết Năm Cùng là dịp quan trọng nhất để gia đình, dòng họ đoàn tụ, để con cháu quây quần bên cha mẹ, ông bà, cùng nhau báo với tổ tiên về những thành quả, những việc đã làm được và chưa làm được trong năm cũ.

Tết Năm Cùng vì thế mang ý nghĩa sâu sắc của sự tri ân. Đó là dịp con cháu bày tỏ lòng biết ơn với các vị thần linh, tổ tiên đã phù hộ cho gia đình mạnh khỏe, cho bản làng yên vui, cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Trong không gian thờ cúng trang nghiêm, mọi thành viên đều hướng về cội nguồn, nhắc nhớ nhau sống có trách nhiệm với gia đình, dòng tộc và cộng đồng.

Mâm cỗ Tết Năm Cùng không cầu kỳ, sang trọng nhưng luôn chứa đựng sự đủ đầy về ý nghĩa. Theo phong tục, tất cả thực phẩm dùng trong mâm cỗ Tết như thịt lợn, thịt gà, gạo nếp hay rau xanh đều do chính tay gia chủ làm ra.

Đó là cách người Dao thể hiện sự thành kính, dâng lên tổ tiên những gì tinh túy nhất từ chính sức lao động của gia đình trong suốt một năm qua.

Các thành viên trong gia đình người Dao xứ Thanh cùng nhau giã bánh dày, công việc quan trọng trong những ngày chuẩn bị Tết Năm Cùng, thể hiện sự chung tay, gắn kết giữa các thế hệ trong gia đình

Trong mâm cỗ, thủ lợn, gà trống và bánh dày là những lễ vật không thể thiếu. Mỗi món ăn đều mang theo ước vọng về sự sung túc, ấm no, về một năm mới bình an, gia đình hòa thuận, con cháu mạnh khỏe.

Nhưng trên hết, mâm cỗ ấy là trung tâm của sự sum họp, nơi các thế hệ cùng ngồi lại bên nhau, chia sẻ niềm vui đoàn viên, thắt chặt thêm sợi dây gắn kết gia đình.

Gìn giữ Tết Năm Cùng – giữ lửa văn hóa và giá trị gia đình

Một trong những nét đẹp đặc trưng của Tết Năm Cùng là phong tục làm bánh dày, công việc gắn kết các thành viên trong gia đình, dòng họ.

Để có được chiếc bánh dày ngon, dẻo, gia chủ phải chuẩn bị gạo nếp nương mới gặt, hạt to, mẩy, trắng và thơm. Gạo được ngâm kỹ, đồ thành xôi chín rồi cho vào cối đá để giã.

Cảnh giã bánh dày những ngày giáp Tết luôn rộn ràng tiếng chày, tiếng cười. Những thanh niên khỏe mạnh đảm nhận việc giã bánh, trong khi người già, phụ nữ và trẻ nhỏ quây quần xung quanh, vừa phụ giúp, vừa trò chuyện.

Những kinh nghiệm, câu chuyện của gia đình, dòng họ cũng từ đó được truyền lại cho thế hệ sau. Khi từng hạt cơm nếp quyện lại thành khối dẻo mịn, cũng là lúc không khí sum họp lan tỏa khắp gian nhà.

Những chiếc bánh dày tròn đầy, trắng mịn, được nặn khéo léo rồi rắc thêm chút vừng, mang ý nghĩa biểu trưng cho sự viên mãn, đủ đầy của gia đình. Bánh được đặt trang trọng trên mâm lễ dâng lên bàn thờ gia tiên.

Bánh dày sau khi hoàn thiện được chuẩn bị trang trọng cho mâm lễ Tết Năm Cùng, gửi gắm ước vọng tổ tiên phù hộ gia đình một năm mới may mắn, bình an

Trong nghi lễ cúng Tết, thầy cúng thay mặt gia chủ kính cáo với tổ tiên những việc đã làm được, chưa làm được trong năm qua, đồng thời cầu mong tổ tiên tiếp tục phù hộ cho gia đình một năm mới may mắn, bình an.

Sau lễ cúng, các lễ vật được hạ xuống, cả gia đình quây quần bên mâm cỗ Tết. Đây là khoảnh khắc ấm áp nhất của Tết Năm Cùng, khi những lời chúc tốt đẹp, những dự định cho năm mới được trao gửi, khi các thế hệ thêm hiểu và gắn bó với nhau hơn.

Theo đại diện Sở VHTTDL Thanh Hóa, Tết Năm Cùng của đồng bào Dao là một nét sinh hoạt văn hóa tiêu biểu, giàu giá trị nhân văn, thể hiện rõ đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và vai trò trung tâm của gia đình trong đời sống cộng đồng.

“Việc người Dao xứ Thanh gìn giữ Tết Năm Cùng qua nhiều thế hệ không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn lan tỏa những giá trị tốt đẹp về gia đình, dòng họ, về sự gắn kết cộng đồng. Đây là những giá trị cần được trân trọng, bảo tồn và phát huy trong đời sống hiện đại”, đại diện Sở nhấn mạnh.

TRẦN HOÀNG