Tết truyền thống trong nhịp sống hiện đại

Học sinh và giáo viên Trường Mầm non Vietkid tham gia hoạt động gói bánh chưng.

Những ngày cuối năm, dòng người như vội vã hơn, nhưng trong sự tất bật ấy đã xuất hiện nhiều hơn những dấu hiệu quen thuộc của mùa xuân: sắc hoa rực rỡ trên các con phố, mùi hương trầm thoảng trong gió, tiếng cười nói rộn ràng khi người ta nhắc đến hai chữ “về nhà”. Tết cổ truyền đang đến gần, nhẹ nhàng mà rõ ràng. Giữa không gian ấy, tết không còn chỉ hiện diện trong từng mái nhà, mà lan tỏa ra cả đời sống đô thị hiện đại. Người ta chuẩn bị tết theo nhiều cách khác nhau, nhanh hơn, gọn hơn, nhưng vẫn mang theo mong muốn giữ lại một điều gì đó rất quen thuộc.

Trên các tuyến phố, khu dân cư, nhiều hàng quán, cửa hàng dịch vụ đã trang hoàng, trang trí không gian theo phong cách tết truyền thống. Không ít quán cà phê, nhà hàng lựa chọn phong cách trang trí gợi nhớ tết xưa, sử dụng vật liệu mộc mạc như: tre, nứa, chum vại... Những hình ảnh tưởng chừng đã lùi xa trong đời sống hiện đại nay được đưa trở lại, không chỉ để làm đẹp không gian mà còn tạo cảm giác thân quen cho khách ghé thăm. Giữa nhịp sống gấp gáp, những tiểu cảnh tết ấy mang lại một khoảng lặng, nơi người ta có thể dừng lại, cảm nhận rõ hơn không khí cuối năm.

Chị Lê Thị Trang, chủ một quán cà phê tại phường Hạc Thành cho biết: “Trang trí tết truyền thống cũng là cách chúng tôi giữ lại tinh thần ngày tết giữa đời sống hiện đại. Khách đến quán dịp này không chỉ để uống cà phê, mà họ muốn được hòa mình vào không gian tết truyền thống, có một không gian để chụp ảnh, để thấy năm cũ đang khép lại”.

Song song với không gian hàng quán, tết cũng hiện diện rõ nét trong môi trường học đường. Những ngày cận tết, nhiều trường học tổ chức các hoạt động trải nghiệm mang đậm màu sắc truyền thống như gói bánh chưng, làm mứt, viết thư pháp, tìm hiểu phong tục ngày tết, chơi trò chơi dân gian. Sân trường trở thành không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống, nơi học sinh được tiếp cận tết bằng trải nghiệm thực tế, thay vì chỉ qua sách vở. Tại Trường Tiểu học Ba Đình (phường Hạc Thành), thông qua hoạt động trải nghiệm các em học sinh đã được trực tiếp tham gia vào các công đoạn làm bánh chưng, mứt dừa và tìm hiểu về những nét văn hóa, ý nghĩa của Tết Nguyên đán. Những trải nghiệm ấy giúp tết truyền thống không còn là khái niệm xa vời, mà trở thành những ký ức cụ thể, gắn với cảm xúc và sự khám phá của trẻ nhỏ. Đồng thời giúp các em hiểu tết không chỉ là kỳ nghỉ, mà là một phần của văn hóa dân tộc. Em Nguyễn Lan Khuê, học sinh lớp 4, Trường Tiểu học Ba Đình, chia sẻ: “Lần đầu tiên em được tự tay làm mứt dừa, được hòa mình vào không gian tết truyền thống. Em rất thích. Cùng với đó, những tiết mục văn nghệ, tiểu phẩm giúp em hiểu hơn về ý nghĩa của tết, hiểu vì sao bố mẹ, ông bà lại coi trọng những ngày này”.

Chị Trịnh Hoàng Anh, phụ huynh tham gia hoạt động tết tại Trường Tiểu học Ba Đình chia sẻ: “Do cuộc sống bận rộn, nên bánh chưng, giò thường được mua sẵn, trẻ ít khi được chứng kiến ông bà, bố mẹ chuẩn bị tết như trước. Hoạt động trải nghiệm đã giúp cho các con có cái nhìn thực tế về tết. Điều quan trọng là các con phần nào hiểu tết không chỉ có lì xì, mà còn là sự sum vầy và lòng biết ơn”.

Không chỉ hiện diện sinh động trong đời sống xã hội, trong tâm thức mỗi người, tết dần có nhiều thay đổi thích ứng với cuộc sống hiện đại. Với không ít người, tết không còn là gánh nặng của mâm cao cỗ đầy hay hình thức lễ nghi cầu kỳ. Thay vào đó, tết được nhìn nhận như khoảng thời gian để nghỉ ngơi, để trở về với gia đình, để kết nối lại những mối quan hệ đã bị cuốn theo nhịp sống thường nhật.

Người trẻ ngày nay đón tết theo cách linh hoạt hơn. Việc chuẩn bị đồ lễ tết được đặt sẵn; việc dọn dẹp nhà cửa có dịch vụ hỗ trợ, nhiều nghi thức được giản lược. Song, những điều cốt lõi của tết truyền thống vẫn được gìn giữ và phát huy. Đó là tết về nhà sum họp, dành thời gian cho cha mẹ, ông bà; thắp nén hương tưởng nhớ tổ tiên. Chị Lê Thị Phương, phường Đông Sơn, chia sẻ: “Trước đây tôi từng thấy tết khá áp lực, vì phải lo đủ thứ. Nhưng vài năm gần đây, tôi thay đổi cách nghĩ. Tết với tôi giờ là được về nhà sớm hơn, ăn bữa cơm với bố mẹ, nói chuyện nhiều hơn. Không cần quá hình thức, chỉ cần cảm giác được trở về”.

Ở chiều ngược lại, với người lớn tuổi, tết vẫn mang ý nghĩa thiêng liêng như một điểm tựa tinh thần. Dù đời sống đã thay đổi, họ vẫn giữ thói quen dọn dẹp nhà cửa, lau dọn bàn thờ, chuẩn bị mâm cỗ cúng gia tiên. Những việc làm ấy không đơn thuần là phong tục, mà là cách để nhắc nhở con cháu về nếp nhà, về sự tiếp nối giữa các thế hệ. Bà Lê Thị Tâm, 60 tuổi, phường Hạc Thành, chia sẻ: “Giờ tết đơn giản hơn nhiều, tôi không còn lo làm mâm cỗ to như trước. Nhưng việc thắp hương tổ tiên, con cháu quây quần thì không thể bỏ. Chỉ cần gia đình đầy đủ, nói chuyện với nhau là thấy tết rồi!”.

Nhìn từ nhiều góc độ, có thể thấy tết truyền thống trong đời sống hiện đại không hề phai nhạt. Tết đang thay đổi hình thức, nhưng không mất đi ý nghĩa. Những không gian mới, những cách tiếp cận mới đang giúp tết tiếp tục hiện diện trong đời sống xã hội, phù hợp hơn với nhịp sống hôm nay mà vẫn bền bỉ, ấm áp.

Bài và ảnh: Quỳnh Chi