Thách thức đối với nữ Thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Maroc

Bà Fatima Ezzahra El Mansouri - nữ thủ tướng đầu tiên của Maroc

Biểu tượng truyền cảm hứng

Việc Quốc vương Mohammed VI bổ nhiệm bà El Mansouri làm người đứng đầu chính phủ là niềm tự hào lớn đối với phụ nữ Maroc và thế giới Arab. Phát biểu trên truyền hình ngay sau đó, bà El Mansouri nói việc được bổ nhiệm là sự kiện thực sự mang tính lịch sử: "Lần đầu tiên trong lịch sử đất nước, một phụ nữ đảm nhận trách nhiệm lãnh đạo chính phủ. Đây là niềm tự hào không chỉ đối với tôi mà còn đối với tất cả phụ nữ Maroc".

Trong những năm gần đây, phụ nữ Maroc ngày càng đảm nhận nhiều vị trí cấp cao trong bộ máy nhà nước và chính phủ (như các vị trí bộ trưởng). Việc bổ nhiệm bà được xem là bước phát triển tiếp nối trong chuỗi cải cách nâng cao quyền phụ nữ tại Morocco, tiếp sau Bộ luật Gia đình 2004 và các chính sách bình đẳng giới trong lực lượng vũ trang lẫn doanh nghiệp nhà nước. 

Dù được xem là biểu tượng của bình đẳng giới, bản thân bà El Mansouri tự mô tả mình là một "nhà hoạt động tự do" và nhấn mạnh rằng sự nghiệp chính trị của bà được xây dựng dựa trên năng lực, sự nỗ lực không ngừng nghỉ chứ không phải dựa trên yếu tố giới tính.

Quốc vương Mohammed VI của Morocco tiếp đón và bổ nhiệm bà Fatima Ezzahra El Mansouri làm Thủ tướng tại Cung điện Hoàng gia ở Rabat ngày 29/9

Báo chí Maroc mô tả bà là "người đàn bà thép có đôi chân bằng đất sét": một nhà điều hành mang tính quản trị, thực dụng và quyết đoán, luôn tập trung vào các công trình và dự án. Tuy nhiên, tính hợp pháp chính trị của bà lại luôn gắn liền với bộ máy của một đảng sinh ra gần với quyền lực. Bà duy trì mối quan hệ trung thành với Hoàng gia.

Sinh năm 1976 tại Marrakech trong một gia đình chính khách thế gia, bà El Mansouri từng du học tại Pháp, Mỹ và hành nghề luật sư. Bà bước vào chính trường năm 2007. Tháng 6/2009, ở tuổi 33, bà được bầu làm thị trưởng Marrakech, trở thành người phụ nữ đầu tiên đứng đầu một thành phố lớn của Maroc. Nhiệm kỳ của bà tại Marrakech ghi dấu ấn bằng tư duy quản trị hiện đại: hiện đại hóa hạ tầng đô thị, bảo tồn di sản văn hóa thế giới Medina, minh bạch hóa các khoản ngân sách công. Bà tái đắc cử vị trí Thị trưởng Marrakech vào năm 2021, khẳng định uy tín bền vững đối với cử tri địa phương.

Tư tưởng chính trị của El Mansouri kết hợp giữa hiện đại hóa xã hội (thúc đẩy nữ quyền, chính thức hóa địa vị của tiếng Amazigh) với nền kinh tế thị trường. Tháng 10/2021, bà gia nhập Chính phủ với tư cách là Bộ trưởng Bộ Quy hoạch Không gian Quốc gia, Đô thị hóa, Nhà ở và Chính sách Thành phố, nơi bà quản lý các vấn đề cốt lõi như việc tái định cư cho các nạn nhân trong trận động đất Al Haouz năm 2023. Bà áp dụng cách tiếp cận minh bạch, có sự tham gia của người dân, tổ chức các cuộc gặp với người dân hằng tuần. Bà cam kết xóa đói giảm nghèo và giải quyết khó khăn của 20.000 hộ gia đình chưa được tiếp cận nước sạch hoặc điện.

Bà trực tiếp chỉ đạo các chính sách tái thiết đô thị, giải quyết khủng hoảng nhà ở và cải cách quy hoạch đô thị bền vững - những công việc xương sống đối với sự phát triển kinh tế Maroc. Một trong những chương trình trọng điểm được triển khai trong thời gian bà làm bộ trưởng, theo định hướng của Hoàng gia, là chương trình hỗ trợ nhà ở giai đoạn 2024-2029. Chương trình đã nhận hơn 166.000 đơn đăng ký, trong đó thanh niên và phụ nữ chiếm phần lớn số người thụ hưởng.

Bà Fatima Ezzahra El Mansouri

Trải qua gần 20 năm trên chính trường, bà xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo kiên định nhưng linh hoạt. Bà kết hợp hài hòa giữa việc tôn trọng các giá trị truyền thống Maroc và tinh thần đổi mới theo chuẩn mực quốc tế. Bà từng được Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) vinh danh là Nhà lãnh đạo Trẻ Toàn cầu (Young Global Leader) và liên tục xuất hiện trong danh sách những người phụ nữ quyền lực nhất châu Phi do Forbes bình chọn. 

Fatima Ezzahra El Mansouri không chỉ đại diện cho một thế hệ lãnh đạo tài năng của Maroc, mà còn là minh chứng sống động cho sự trỗi dậy của quyền lực nữ giới trong việc định hình tương lai khu vực Trung Đông - Bắc Phi (MENA). Bà El Mansouri là người phụ nữ thứ 2 giữ chức thủ tướng tại một quốc gia Arab, sau bà Najla Bouden - Thủ tướng Tunisia.

Thách thức và trọng trách

Trước khi có thể bắt tay vào thực hiện các chiến lược đã cam kết, thách thức đầu tiên và cấp bách nhất của tân Thủ tướng là đàm phán thành lập một chính phủ liên minh vững chắc. Do chỉ chiếm 97 ghế, đảng PAM bắt buộc phải hợp tác với các lực lượng chính trị khác để vượt qua mốc 198 ghế cần thiết. Nhiệm vụ này đòi hỏi sự khéo léo và linh hoạt cao độ trên bàn đàm phán.

Quốc vương Maroc bổ nhiệm bà Fatima Ezzahra El Mansouri làm nữ thủ tướng đầu tiên của nước này sau khi đảng của bà giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Quốc hội. Giới quan sát nhận định rằng để giữ vững ngọn cờ bình đẳng giới và đáp ứng kỳ vọng của người dân (đặc biệt là giới trẻ), bà El Mansouri cần giải quyết hiệu quả các bài toán cấp bách về kinh tế - xã hội như tình trạng thất nghiệp, chi phí sinh hoạt và bất bình đẳng. Đảng của bà cam kết đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình 5%/năm, kiềm chế lạm phát ở mức 2% và tạo ít nhất 1 triệu việc làm mới trong nhiệm kỳ 5 năm.

Bà Fatima Ezzahra El Mansouri tại một cuộc họp báo

Chương trình chính phủ bao gồm ngân sách ước tính khoảng 350 tỷ dirham trong 5 năm (khoảng 70 tỷ dirham/năm, tương đương gần 4% GDP):

- Ổn định sức mua (150 tỷ dirham): Kiềm chế giá nhu yếu phẩm, hỗ trợ chi phí điện và sinh hoạt hộ gia đình.

- An sinh & Quyền công dân (100 tỷ dirham): Cải cách hệ thống y tế công, nâng cấp trường học và số hóa dịch vụ hành chính.

- Giải quyết việc làm cho thanh niên (50 tỷ dirham): Tạo 1 triệu việc làm nhằm hạ tỷ lệ thất nghiệp ở lứa tuổi 15–24 (hiện ở mức 29,2%), đồng thời phát triển 100.000 căn hộ cho người trẻ, hiện đại hóa 1.600 trung tâm y tế và 90 bệnh viện.

- Chủ quyền chiến lược (50 tỷ dirham): Bảo đảm an ninh năng lượng, nguồn nước và lương thực trong bối cảnh biến động giá dầu toàn cầu.

- Chuẩn bị cho World Cup 2030: Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, y tế và giao thông phục vụ giải đấu đồng đăng cai tổ chức cùng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Về mặt ngoại giao, dù các Bộ chủ quyền (Nội vụ, Ngoại giao, Quốc phòng) vẫn thuộc quyền quản lý trực tiếp của Hoàng gia, chính phủ của bà El Mansouri dự kiến sẽ ưu tiên thúc đẩy chương trình hợp tác kinh tế, đầu tư xây dựng và giải quyết bài toán di dân gốc rễ với Tây Ban Nha, thay vì sa vào các tranh chấp chủ quyền mang tính dân túy.

Nguồn: Atalayar