Thái Nguyên: Đánh thức nguồn lực khoáng sản cho phát triển công nghiệp bền vững

Khu vực nhà máy chế biến của Mỏ khoáng sản đa kim Núi Pháo. Ảnh: Toán Nguyễn.

Mang tầm chiến lược

Không chỉ là “thủ phủ” của ngành luyện kim Việt Nam, Thái Nguyên còn được đánh giá là một trong những địa phương giàu tài nguyên khoáng sản hàng đầu cả nước. Lợi thế này đang được tỉnh khai thác theo hướng bài bản, thận trọng, nhằm phát huy hiệu quả kinh tế đi đôi với bảo vệ tài nguyên và môi trường.

Trên địa bàn Thái Nguyên đã phát hiện hơn 200 điểm mỏ với đầy đủ các nhóm khoáng sản quan trọng, từ kim loại, kim loại màu đến khoáng sản làm vật liệu xây dựng. Nhiều loại có quy mô và trữ lượng lớn, giữ vai trò chiến lược đối với các ngành công nghiệp nền tảng của quốc gia.

Tiêu biểu là mỏ vonfram đa kim Núi Pháo - một trong những mỏ có trữ lượng vonfram lớn nhất thế giới được vận hành bởi Công ty TNHH Khai thác, Chế biến Khoáng sản Núi Pháo (NPMC). Tại thời điểm năm 2014, trữ lượng đã được xác nhận của mỏ Núi Pháo là khoảng 66 triệu tấn, với vòng đời mỏ ước tính là 20 năm.

Nhờ hạ tầng giao thông đường bộ, đường sắt thuận lợi, sản phẩm của mỏ Núi Pháo được vận chuyển tới các thị trường trên toàn thế giới từ cảng Quảng Ninh. Cảng này cũng là nơi nhập các thiết bị và vật liệu cần thiết để vận hành mỏ.

Khu vực huyện Đại Từ cũ và vùng giáp ranh có trữ lượng than rất lớn. Trong đó, than đá của tỉnh Thái Nguyên ước đạt khoảng 90 triệu tấn, lớn thứ 2 cả nước, phân bố tại Làng Cẩm, Núi Hồng, Phấn Mễ, Khánh Hòa.

Bên cạnh đó, titan có trữ lượng hơn 10 triệu tấn, chì kẽm khoảng 200.000 tấn, cùng nhiều loại khoáng sản khác đã và đang cung cấp nguyên liệu cho các ngành gang thép, luyện kim, xi măng, pigment titan, vật liệu xây dựng và sản xuất điện; Quặng sắt với trữ lượng khoảng 50 triệu tấn.

Đặc biệt, tỉnh Thái Nguyên còn có khoáng sản quý hiếm khác là vàng, phân bố tại các khu vực Trại Cau - Bồ Cu, Thần Sa - Khắc Kiệm, Khâu Âu - Yên Bình, Manu - Ngân Sơn... Việc khai thác vàng sa khoáng và quặng chứa vàng trên địa bàn tỉnh đã được thực hiện qua nhiều thời kỳ, đã được cấp có thẩm quyền cấp phép khai thác công nghiệp.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, tiềm năng khoáng sản lớn đồng thời đặt ra yêu cầu cao về quản lý, sử dụng hiệu quả và lâu dài. Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là khoáng sản phải được khai thác theo quy hoạch, kiểm soát nghiêm từ khâu cấp phép đến phục hồi môi trường sau khai thác.

Đến nay, Thái Nguyên đã công bố 392 khu vực cấm và tạm cấm hoạt động khoáng sản nhằm bảo vệ công trình hạ tầng, di tích lịch sử, nguồn nước sinh hoạt và khu dân cư. Đây được xem là “hàng rào kỹ thuật” quan trọng, góp phần siết chặt kỷ cương trong lĩnh vực khai khoáng.

Thực tế cho thấy, hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản đã tạo việc làm ổn định cho hơn 5.300 lao động, đóng góp đáng kể vào ngân sách địa phương, phục vụ đầu tư hạ tầng và bảo đảm an sinh xã hội.

Hướng đi từ chế biến sâu, công nghệ cao

Một trong những dự án tiêu biểu là Nhà máy sản xuất fero mangan công suất 60.000 tấn/năm do Công ty CP Phát triển công nghiệp Bắc Kạn đầu tư. Dự án được triển khai theo hướng đồng bộ, hiện đại, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về môi trường.

Doanh nghiệp này xác định đầu tư dài hạn, tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật, đồng thời góp phần nâng cao giá trị chế biến khoáng sản, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển công nghiệp địa phương.

Ông Nguyễn Tiến Cương - Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Thái Nguyên cho biết, lợi thế khoáng sản chỉ thực sự phát huy khi gắn với chế biến sâu, công nghệ cao và gia tăng giá trị. Thái Nguyên ưu tiên thu hút các dự án hiện đại, giảm phát thải, hạn chế xuất khẩu khoáng sản thô, phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp luyện kim, vật liệu mới và công nghiệp hỗ trợ trong giai đoạn tới.

Với nền tảng tài nguyên phong phú cùng định hướng phát triển rõ ràng, Thái Nguyên đang từng bước “đánh thức” tiềm năng ngành công nghiệp khai khoáng theo hướng bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và lợi ích lâu dài của địa phương.

Một số doanh nghiệp đã đề nghị cấp có thẩm quyền tiếp tục cấp phép một số mỏ, điểm mỏ để khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh như: Mỏ thiếc Tây Núi Pháo (Đại Phúc - An Khánh), điểm mỏ quặng sắt tại xóm Cây Bòng (La Hiên) và một số mỏ khác tại các xã Chợ Đồn, Yên Thịnh, Ngiã Tá, Bằng Thành…

Bên cạnh đó, với trên 30 mỏ đá vôi và hơn 10 mỏ cát sẵn sàng cung ứng nguyên vật liệu xây dựng phục vụ xây dựng. Ngoài ra, với chất lượng và quy mô lớn đáp ứng nguồn nguyên liệu cho các nhà máy xi măng trên địa bàn tỉnh. Các nhà máy xi măng hiện có như Quang Sơn, La Hiên, Quan Triều, Cao Ngạn và Bắc Kạn.

Có thể thấy, tiềm năng ngành khai khoáng của tỉnh Thái Nguyên rất lớn và khi lợi thế này tiếp tục được duy trì, phát triển sẽ có đóng góp lớn về kinh tế và giải quyết việc làm cho người lao động.

Toán Nguyễn