Thái Nguyên: Gia cố 'lá chắn' chống ngập cho đô thị trung tâm

Bên cạnh ý nghĩa về giao thông, Dự án xây dựng mới cầu Gia Bẩy (với tổng mức đầu tư trên 600 tỷ đồng) sẽ góp phần quan trọng cải thiện khả năng thoát lũ cho sông Cầu đoạn qua khu vực trung tâm tỉnh Thái Nguyên. Trong ảnh: Phương án kiến trúc công trình cầu Gia Bẩy mới. Ảnh: T.L

Bài toán dài hạn từ những trận lũ lịch sử

Những ngày đầu mùa mưa, trên các tuyến phố khu vực trung tâm tỉnh Thái Nguyên, nhịp sống vẫn diễn ra bình thường với dòng xe cộ tấp nập, hoạt động kinh doanh sôi động. Tuy nhiên, ký ức về các trận mưa lũ lớn khiến nhiều tuyến phố chìm trong nước vẫn còn in đậm trong tâm trí người dân, với hình ảnh nước ngập trắng đường, phương tiện chết máy, nhà dân bị cô lập, giao thông tê liệt kéo dài nhiều ngày; các đợt ngập lụt không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm gián đoạn sản xuất, kinh doanh, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và môi trường đầu tư.

Trong điều kiện biến đổi khí hậu diễn biến khó lường, đầu tư các giải pháp phòng, chống ngập úng cho khu vực trung tâm không còn là nhiệm vụ ngắn hạn, mà trở thành yêu cầu lâu dài nhằm bảo đảm an toàn dân sinh và phát triển bền vững.

Thực tế, trong các năm 2024 và 2025, Thái Nguyên liên tiếp xuất hiện những đợt mưa lớn kéo dài với cường suất cao. Có thời điểm, lượng mưa đạt tới vài trăm milimet chỉ trong vài giờ, khiến mực nước sông Cầu dâng nhanh, vượt mức lịch sử. Đợt mưa lũ do bão số 11 đầu tháng 10-2025 gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng trên diện rộng.

Tổng thiệt hại ước tính hơn 12.000 tỷ đồng, hơn 200.000 hộ dân bị ảnh hưởng, gần 70.000 ngôi nhà bị ngập nước, hàng nghìn nhà hư hỏng nặng. Nhiều công trình hạ tầng thiết yếu như đường giao thông, hệ thống điện, cấp nước cũng bị ảnh hưởng, cần thời gian dài để khắc phục.

Dự án xây dựng mới cầu Gia Bẩy đang được triển khai bảo đảm tiến độ.

Tại khu vực trung tâm hành chính của tỉnh, nhiều tuyến phố thuộc phường Phan Đình Phùng và vùng lân cận bị ngập sâu, giao thông đình trệ, đời sống người dân bị xáo trộn trong nhiều ngày.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Thái Nguyên, cho biết: Trong trận lũ năm 2025, ngoài lượng mưa lớn cục bộ, mực nước sông Cầu dâng cao vượt lịch sử gây tràn bờ, làm nước tràn vào khu vực đô thị. Một nguyên nhân đáng chú ý là lòng sông đoạn qua trung tâm bị bồi lắng, thu hẹp dòng chảy, làm giảm khả năng thoát lũ. Khi nước từ thượng nguồn đổ về lớn, nguy cơ ngập sâu tăng cao.

Những trận lũ lịch sử đã bộc lộ rõ mức độ tổn thương của đô thị trung tâm trước thiên tai, đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn trong hạ tầng phòng, chống ngập. Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, ngoài yếu tố mưa lớn bất thường, nguyên nhân chính là hệ thống tiêu thoát nước chưa đồng bộ, năng lực thoát nước còn hạn chế.

Quá trình đô thị hóa làm diện tích bê tông hóa tăng mạnh, giảm khả năng thấm nước tự nhiên. Trong khi đó, nhiều tuyến cống thoát nước đã xuống cấp, chưa đáp ứng yêu cầu thoát nước trong thời gian ngắn. Công tác quy hoạch thoát nước ở một số khu vực còn thiếu tính liên kết tổng thể, dẫn đến tình trạng “thắt cổ chai” trong tiêu thoát.

Một số khu vực thiếu trạm bơm công suất lớn, tuyến đê chưa khép kín, lòng sông Cầu đoạn qua trung tâm bị bồi đắp kéo dài khiến dòng chảy bị thu hẹp, làm giảm khả năng tiêu thoát.

Dự án xây dựng tuyến đê Hữu Cầu đoạn từ cầu Cao Ngạn đến đập Thác Huống có tổng kinh phí dự kiến trên 7.600 tỷ đồng.

Sinh sống nhiều năm tại phường Phan Đình Phùng, ông Nguyễn Đức Long, cho rằng: Muốn giải quyết căn cơ vấn đề ngập úng thì phải cần đầu tư đồng bộ từ khâu thu nước đến điểm thoát cuối cùng. Nếu chỉ cải tạo trong nội đô mà không xử lý điểm thoát cuối, nước vẫn dồn ứ và gây ngập trở lại.

Cùng quan điểm, ông Đặng Duy Hưng, người dân phường Phan Đình Phùng, cho biết: Việc nạo vét cống rãnh đã được triển khai nhưng còn tồn tại bất cập cục bộ. Một số họng cống bị bít, rãnh thoát nước bị cản trở dòng chảy. Nếu không xử lý triệt để, hiệu quả đầu tư sẽ bị hạn chế...

Triển khai nhiều dự án chống ngập quy mô lớn

Sau đợt mưa lũ năm 2025, tỉnh Thái Nguyên đã triển khai đồng loạt các giải pháp công trình nhằm giảm nguy cơ ngập úng tại khu vực trung tâm. Các đơn vị chức năng tập trung nạo vét hệ thống thoát nước, khơi thông dòng chảy, giải tỏa các điểm vi phạm hành lang tiêu thoát nước; đồng thời nâng cấp, mở rộng các tuyến cống chính, cải tạo hố ga thu nước.

Thực hiện quyết định của UBND tỉnh về xây dựng công trình khẩn cấp khắc phục ngập úng, tại phường Phan Đình Phùng, nhiều hạng mục hạ tầng kỹ thuật được triển khai đồng bộ. Ông Nguyễn Thế Đạt, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Xây dựng công trình Thái Nguyên, cho biết: Đơn vị đã huy động tối đa nhân lực, thiết bị ngay sau khi được bàn giao mặt bằng. Dù gặp khó khăn do nền địa chất yếu và hệ thống công trình ngầm phức tạp, tiến độ cơ bản vẫn được bảo đảm.

Đường Phan Bội Châu nối từ đường Cách Mạng Tháng Tám đến đường Minh Cầu, phường Phan Đình Phùng, thường xuyên bị ngập úng khi có mưa lớn. Giải pháp xây dựng hệ thống cống lớn để tiêu thoát nước sẽ khắc phục tình trạng này.

Đến nay, nhiều hạng mục cải tạo hệ thống thoát nước tại khu vực trung tâm đã hoàn thành và phát huy hiệu quả bước đầu. Tại nút giao Minh Cầu - Hoàng Văn Thụ, điểm thường xuyên ngập trước đây, tình trạng úng ngập đã giảm rõ rệt. Trong các trận mưa đầu mùa, nước rút nhanh, giao thông không bị gián đoạn, tạo niềm tin cho người dân vào hiệu quả của các dự án đang triển khai.

Một trong những dự án trọng điểm là xây dựng cầu Gia Bẩy mới với tổng mức đầu tư trên 600 tỷ đồng. Bên cạnh ý nghĩa về giao thông, công trình góp phần cải thiện khả năng thoát lũ cho sông Cầu đoạn qua trung tâm. Hiện nay, nhà thầu đang tập trung thi công phần trụ cầu, phấn đấu hoàn thành hạng mục chính trước mùa mưa lớn.

Thượng tá Vũ Đình Dũng, Chỉ huy trưởng công trình (Binh đoàn 12), cho biết: Chúng tôi đang dồn lực cho các hạng mục trọng điểm, bảo đảm tiến độ và chất lượng, đồng thời góp phần nâng cao khả năng tiêu thoát nước khu vực. Khi hoàn thành, cầu Gia Bẩy mới sẽ góp phần cải thiện dòng chảy, giảm nguy cơ dồn ứ khi có lũ lớn, qua đó hỗ trợ hiệu quả cho hệ thống tiêu thoát nước đô thị...

Cần sự đồng hành từ cộng đồng

Bên cạnh giải pháp công trình, các chuyên gia cho rằng chống ngập đô thị chỉ bền vững khi có sự tham gia của cộng đồng. Hiện nay, tình trạng xả rác xuống sông, suối, cống rãnh vẫn xảy ra ở một số nơi. Sau mưa lớn, rác thải tập trung tại cửa cống, cản trở dòng chảy và làm tăng nguy cơ ngập.

Chính quyền địa phương đang tăng cường kiểm tra, xử lý các điểm lấn chiếm hành lang thoát nước, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao ý thức người dân. Bà Phạm Thị Kim Thoa, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Phan Đình Phùng, cho biết: Khi các công trình tiêu thoát nước hoàn thành, địa phương sẽ tiếp tục vận động người dân bảo vệ hạ tầng, không lấn chiếm hành lang, không xả rác bừa bãi để bảo đảm hệ thống vận hành hiệu quả.

Các hạng mục chống lũ dọc sông Cầu và trên tuyến đê Gang Thép được đẩy nhanh tiến độ thi công.

Thực tiễn cho thấy, chống ngập đô thị gắn với cả đầu tư hạ tầng, quản lý và ý thức cộng đồng. Đây là yếu tố quyết định để duy trì hiệu quả lâu dài của các công trình đã được đầu tư.

Theo dự báo của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Thái Nguyên, mùa mưa năm 2026 vẫn có khả năng xuất hiện nhiều đợt lũ trên sông Cầu, mực nước có thể đạt báo động cấp II đến cấp III. Nguy cơ lũ lớn như năm 2025 giảm, nhưng thời tiết cực đoan vẫn tiềm ẩn.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Thái Nguyên, nhấn mạnh: Để ứng phó hiệu quả cần triển khai đồng bộ các giải pháp như nâng cấp hệ thống thoát nước đô thị, củng cố đê kè, nạo vét lòng sông và nghiên cứu các công trình điều tiết thượng nguồn.

Từ những bài học thực tiễn, Thái Nguyên đang từng bước hoàn thiện các giải pháp nhằm nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước thiên tai. Chống ngập cho khu vực trung tâm không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà còn là định hướng lâu dài trong phát triển đô thị bền vững. Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, quản lý được siết chặt và người dân cùng chung tay bảo vệ môi trường, đô thị trung tâm Thái Nguyên sẽ có thêm nền tảng để thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra...