Thái Nguyên lan tỏa kỹ thuật rải vụ na gắn với chuyển đổi sản xuất hữu cơ

GS.TS. Đào Thanh Vân, Chủ tịch Hội Nông nghiệp hữu cơ Thái Nguyên (bên phải), tìm hiểu kỹ thuật chăm sóc, bao quả tại mô hình na rải vụ đang chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ của Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Phú Thượng (Thái Nguyên).

Ngày 11/11/2026, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Thái Nguyên, Hội Nông nghiệp hữu cơ Thái Nguyên phối hợp với Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên khảo sát, thực hiện phóng sự về kỹ thuật rải vụ na gắn với sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ tại Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Phú Thượng. Tham gia đoàn có GS.TS. Đào Thanh Vân, Chủ tịch Hội Nông nghiệp hữu cơ Thái Nguyên.

Tại vườn na do ông Kiều Thượng Chất trực tiếp quản lý và tổ chức sản xuất, đoàn tìm hiểu việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong chăm sóc, điều chỉnh sinh trưởng, bảo vệ quả và bố trí thời gian thu hoạch. Đây là mô hình đang chuyển đổi từ phương thức sản xuất thông thường sang sản xuất theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041-2:2017 về trồng trọt hữu cơ, với các giống na dai, na Đài Loan và na Thái Lan.

Nông dân Thái Nguyên chăm sóc cây na rải vụ.

Đồng bộ kỹ thuật canh tác và rải vụ thu hoạch na

Trong quá trình chuyển đổi, hợp tác xã chú trọng áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật thay vì chỉ thay đổi một khâu chăm sóc. Từ cắt tỉa, tạo tán, điều chỉnh sinh trưởng đến thụ phấn, cung cấp dinh dưỡng, tưới nước và bao quả đều được gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm sự phụ thuộc vào vật tư hóa học.

Cắt tỉa, tạo tán và điều chỉnh sinh trưởng là những biện pháp được quan tâm trong quản lý vườn cây. Đây cũng là các khâu gắn trực tiếp với việc tổ chức mùa vụ, tạo cơ sở để người trồng chủ động hơn trong quá trình chăm sóc và bố trí các đợt cho quả.

Cùng với đó, hợp tác xã thực hiện thụ phấn nhân tạo nhằm nâng cao tỷ lệ đậu quả và chất lượng quả na. Việc chủ động thực hiện khâu thụ phấn được kết hợp với chăm sóc cây, quản lý sinh trưởng và bảo vệ quả trong suốt quá trình sản xuất.

Đối với dinh dưỡng, phân hữu cơ và đạm cá được sử dụng để thay thế các loại phân bón hóa học trong phương thức canh tác trước đây. Việc thay đổi nguồn dinh dưỡng được triển khai trong quá trình chuyển đổi sản xuất, hướng tới cải thiện môi trường đất, duy trì sức sinh trưởng của cây và đáp ứng các nguyên tắc canh tác hữu cơ.

Hợp tác xã cũng ứng dụng hệ thống đường ống và van tưới đưa nước trực tiếp đến vùng gốc cây. Cách tưới này nhằm tiết kiệm nước, nâng cao hiệu quả sử dụng nước và hỗ trợ việc chăm sóc vườn na theo kế hoạch sản xuất.

Ở khâu bảo vệ quả, túi chuyên dụng được sử dụng để bao quả, hạn chế tác động bất lợi của sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh. Biện pháp này được thực hiện cùng với các khâu chăm sóc khác, hướng tới bảo vệ chất lượng và hình thức sản phẩm khi thu hoạch.

Nội dung được đoàn công tác quan tâm tại vườn là kỹ thuật điều chỉnh sinh trưởng nhằm rải vụ thu hoạch na. Thay vì để sản phẩm tập trung trong một khoảng thời gian ngắn, hợp tác xã áp dụng các biện pháp kỹ thuật để bố trí hai vụ quả trong năm.

Theo lịch sản xuất được hợp tác xã giới thiệu, vụ thứ nhất thu hoạch vào khoảng tháng 7 đến tháng 8, vụ thứ hai được bố trí thu hoạch vào tháng 12. Việc tổ chức các đợt thu hoạch khác nhau giúp kéo dài thời gian cung ứng, giảm áp lực tiêu thụ tập trung và tạo điều kiện khai thác thị trường khi nguồn cung hạn chế hơn.

Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Phú Thượng cho biết, giá bán na trước đây ở mức khoảng 30.000 đến 40.000 đồng/kg, trong khi sản phẩm của mô hình hiện nay đạt khoảng 50.000 đến 60.000 đồng/kg. Đây là mức giá được đơn vị cung cấp tại buổi khảo sát, phản ánh kết quả bước đầu trong quá trình kết hợp thay đổi kỹ thuật canh tác với tổ chức mùa vụ.

Việc tổ chức thêm vụ quả cũng gắn với yêu cầu duy trì sức cây. Theo Trung tâm Khuyến nông tỉnh Thái Nguyên, ông Kiều Thượng Chất chú trọng phục hồi cây sau thu hoạch và điều tiết lượng quả phù hợp với khả năng sinh trưởng. Từ năm 2025, ông còn đánh số, gắn mã định danh cho 60 cây na để theo dõi chăm sóc, ra hoa, đậu quả và thu hoạch.

Đối với kỹ thuật rải vụ trong sản xuất hữu cơ, GS.TS. Đào Thanh Vân lưu ý cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và đánh giá sự phù hợp với điều kiện sinh thái, đặc điểm từng giống và yêu cầu của quy trình sản xuất. Việc điều chỉnh sinh trưởng, thụ phấn nhân tạo hay tưới tiết kiệm cần được xem xét đồng bộ trong hệ thống canh tác.

GS.TS. Đào Thanh Vân (thứ hai từ phải sang) cùng đoàn công tác và người trồng na tại vườn na của Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Phú Thượng, xã Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.

Tuân thủ tiêu chuẩn trong quá trình chuyển đổi

Trao đổi tại vườn na, GS.TS. Đào Thanh Vân nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi tư duy sản xuất, từ chú trọng sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và tính bền vững của sản phẩm. Với sản xuất hữu cơ, việc chuyển đổi phải được thực hiện trên cơ sở tuân thủ đầy đủ tiêu chuẩn.

Theo ông, những nội dung cần kiểm soát chặt chẽ gồm vật tư đầu vào, quy trình chăm sóc, quản lý dịch hại và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Các tiến bộ kỹ thuật được lựa chọn để ứng dụng cũng phải phù hợp với yêu cầu của phương thức sản xuất này.

Tại Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Phú Thượng, việc sử dụng phân hữu cơ, đạm cá, kết hợp tưới tiết kiệm, thụ phấn nhân tạo và bao quả là những nội dung đang được triển khai trong quá trình chuyển đổi. Yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện quy trình, kiểm soát các khâu sản xuất và bảo đảm sự phù hợp với tiêu chuẩn mà mô hình lựa chọn áp dụng.

Qua khảo sát, đoàn công tác đánh giá mô hình có ý nghĩa thực tiễn trong việc kết hợp tiến bộ kỹ thuật với quản lý sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ và tổ chức tiêu thụ sản phẩm. Kinh nghiệm từ vườn na là cơ sở để tiếp tục trao đổi, hoàn thiện kỹ thuật và xem xét khả năng áp dụng trong điều kiện sản xuất cụ thể tại địa phương.

Thông qua hoạt động phối hợp thực hiện phóng sự, Hội Nông nghiệp hữu cơ Thái Nguyên mong muốn giới thiệu những cách làm hiệu quả, các tiến bộ kỹ thuật có khả năng ứng dụng trong thực tiễn đến người sản xuất. Nội dung truyền thông tập trung vào quá trình tổ chức sản xuất, những biện pháp kỹ thuật đang được thực hiện và yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn hữu cơ.

Hội đồng thời hướng tới tăng cường kết nối giữa nhà khoa học, hợp tác xã, người sản xuất và cơ quan quản lý, hỗ trợ quá trình chuyển đổi sản xuất hữu cơ trên địa bàn. Với cây na, các nội dung cần tiếp tục hoàn thiện là kỹ thuật rải vụ phù hợp từng giống, quản lý đầu vào, duy trì sức cây, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.